Якутские буквы:

Якутский → Якутский

хабырыс

хабырый диэнтэн холб. туһ.
1.
Муустар ыпсыһа түстүлэр, бэйэ-бэйэлэриттэн тирэнсэн хабырыстылар. П. Филиппов
Ити кэнниттэн киһи барыта таһырдьа тахсаары хаайтаран хабырыстылар. «ХС»
Былыттар үөһэ тахсан бэйэ-бэйэлэрин кытта хабырыһаллар. Л. Толстой (тылб.)
2. көсп. Кими эмэ кытта турунан туран охсус, кырыктаахтык киирис. ☉ Вступать в бой с кем-л.; бороться, сражаться
Сэбиэскэй сойуус ньиэмэс сэриитэ тоҕо анньан киириитин утары хабырыһарга тиийбитэ. ЯЕМ СБСБС
Күүс күүһү кытта харсыахтаах, хабырыһыахтаах эрэ буолбатах, өйдөһөрө диэн эмиэ баар. «Чолбон»
Төһө да хонукка Түбүлэспиттэрэ биллибэтэ, Хачча да хонукка Хабырыспыттара биллибэтэ. «ХС»
3. көсп., кэпс. Кимниин эмэ этиһэн, күргүйдэһэн-көбүөлэһэн ыл. ☉ Громко ругаться, сталкиваться в споре с кем-л.
Бэйи эрэ, ол Халытар Хабырыыстыын туохтан хабырыстылар? И. Никифоров
Хатыылаах тыллаахтары кытта ааҕыста, Хадаар хайыылаахтары кытта хабырыста. С. Васильев
Тугу барытын сатыыр суруналыыһы кытта хаһан эмэ хабырыһыам дии санаабатаҕа. Ж. Верн (тылб.)
ср. др.-тюрк. хаврыс ‘ссориться’

үтүрүс-хабырыс

туохт. Ханна эмэ анньыалаһан-үтүөлэһэн, айдаарсан туран киир (элбэх киһи баарыгар). ☉ Заходить куда-л. с трудом, шумомгамом (в толпе)
Үтүрүһэн-хабырыһан киириэхтээх сирбитин дьэ буллубут. В. Яковлев

Якутский → Русский

хабырыс=

совм.-взаимн. от хабырый= 1) затирать друг друга (напр. о судах); 2) давить, теснить друг друга; толкаться; 3) перен. задевать друг друга; кинилэр хабырысса сылдьаллар между ними вечно трения.

Еще переводы:

үтүрүһүү-хабырыһыы

үтүрүһүү-хабырыһыы (Якутский → Якутский)

үтүрүй-хабырый диэнтэн хай
аата. Ол да иһин, элбэх бэртэр түмсүбүт сирдэригэр өрүү күөн былдьаһыы, илин түсүһүү, үтүрүһүү-хабырыһыы баар буолар. Н. Лугинов

албастан

албастан (Якутский → Якутский)

албастаа диэнтэн бэй
туһ. [Киһи] Аҕыс уон аҕыс Ааһар былыт албастанан, Хара былыттыын хабырыста. С. Васильев
Ол бэйэлэрэ билигин сайдан, сабынан таҥас өрөр, айылҕа күүһүн көлүйэн уот ылар албастаннахтара. П. Филиппов

көхсүкэй

көхсүкэй (Якутский → Якутский)

көҕүс II диэнтэн аччат. [Моҕой үөн Хотойго:] Хайа эмэ дойдуларым хамсык-хамсык көтөрдөрө Хабырыһан кэлэннэр, чөмчөллүбүт көхсүкэйгин Дьөлө-дьөлө тоҥсуйталаан Кыһыл хааҥҥын иһиэхтэрэ [баара дуо?]. Саха нар. ыр. III

кэчэспиттии

кэчэспиттии (Якутский → Якутский)

сыһ. Өһөспүт, өрөлөспүт, утарыта киирсибит курдук. ☉ Упираясь, упорствуя, противодействуя, упрямо
Муустар ыпсыһа түстүлэр, кэчэспиттии, бэйэ-бэйэлэриттэн тирэнэн, хабырыстылар, буолунуо суох айыылаахтык, чыпчылыйыах бэтэрээ өттүгэр тохтоон, чугуйа түһэн ыллылар. П. Филиппов

хабырыйыс

хабырыйыс (Якутский → Якутский)

хабырыс диэн курдук
Таас таастыын хабырыйсарын курдук кычыгырас тыастан Баһыкка дьик гынна. Софр. Данилов
Ыллыкпынан оргууй хааман, хайалар хабырыйсар ыпсылҕаннарыгар тиийдим. Н. Абыйчанин
Соторутааҕыта Ираида Ивановналыын улаханнык хабырыйсан ылбыттара. Р. Баҕатаайыскай

халҕаһалыы

халҕаһалыы (Якутский → Якутский)

сыһ. Халҕаһа курдук. ☉ Сплошным, густым потоком
Бэйи, аны баайдарбыт халҕаһалыы анньан иһэллэр. Амма Аччыгыйа
Халлааҥҥа хара былыттар Халҕаһалыы аалса устубуттар. Болот Боотур
Муустар, биир кэлим халҕаһалыы усталлар, сүр күүскэ хабырыһаллар. А. Фёдоров

столкнуться

столкнуться (Русский → Якутский)

сов. 1. (удариться) анньыс, анньыһа түс; льдйны столкнулись муустар анньыстылар; 2. перен. (вступить в противоречие) харсыс, утарыта буол; здесь наши интересы столкнулись манна биһиги интэриэстэрбит утарыта буоллулар; 3. с кем (неожиданно встретиться) тиксис, көрсүс; 4. с чем, перен. (испытать что-л., познакомиться с чем-л.) көрсүс; столкнуться с новым вопросом саҥа боппуруоһу кытта көрсүс; 5. (вступить в стычку) хабырыс, хапсыс, ытыалас.

үтүргэхтэс

үтүргэхтэс (Якутский → Якутский)

туохт. Үтүөлэс-анньыалас, хардарыта хабырыс. ☉ Толкаться, сталкиваться друг с другом, наскакивать друг на друга, затирать друг друга
Сахсыйбыт уһааччыктар, дьэбиннээх биэдэрэлэр, лаахтара тоороммут таастар үтүргэхтэһэ турардыы үмүөрүспүттэр. Дьүөгэ Ааныстыырап
Ононманан Уһулута ойон тахсан, Хайыр курдук кыстанан, Үтүргэхтэһэн, Күүгэн-бааҕын бүрүнэн, Көһөн ааһар көмүөл мууһун Көрөн турабын. Айталын
Уолаттар миэхэ биир тылы саҥарпакка, тигээйи уйатын хайа тардыбыттыы биир кэм күүгүнэһэллэрэ, үтүргэхтэһэллэрэ. «ББ»

кый-хай

кый-хай (Якутский → Якутский)

I
туохт. Тугу эмэ бары өттүнэн чинчийэн бил, чуҥнаа. ☉ Рассмотреть, изучить что-л. со всех сторон
Слепцовтары ырааҕынан кыйан-хайан: кинилэр Уйбаан бартыһааннаан сылдьыбытын билбэттэрин, байыаннай лүөччүк буолан кыргыһа сылдьан, дьоруойдуу өлбүтүнэн ааҕалларын билбитэ. М. Ефимов
Чэйдээн баран мин дьэ эрдийдим. Таастары барытын кыйанхайан көрдүм. И. Данилов
II
аат. Бэрээдэгэ суох хаһыы-ыһыы, айдаан-куйдаан. ☉ Беспорядочный крик, шум, гомон, суматоха
Саша хайдах буоллуҥ? Баттаттыҥ дуу? Кый-хай бөҕөнү түһэрдиҥ ээ. П. Аввакумов
Ырааһыйаҕа мустан олорор кыыллар ортолоругар ыҥырыа уйатын тоҕо тардыбыт курдук дьүүлэ-дьаабыта биллибэт кый-хай, айдаан-күүгээн биирдэ оргуйа түспүт. Эвен фольк. Олбуор иһигэр кэлии-барыы, үтүрүһүү-хабырыһыы, көлөлөөхтөр кыйдара-хайдара. Ч. Айтматов (тылб.)

кырбас

кырбас (Якутский → Якутский)

I
1.
кырбаа диэнтэн холб. туһ. Кытыйа кытыйатын кытта кырбаһар, хамыйах хамыйаҕын кытта хабырыһар (өс хоһ.). Көлүйэ күөл уҥуор-маҥаар тураннар ураҕастаах дьон кырбаһа тураллар үһү (тааб.: кыламан). [Уолаттар] Сарылыы-сарылыы Сабырҕатыстылар, Кылана-кылана Кырбастылар. С. Данилов
2. кэпс. Тугу эмэ харса суох, түбэһиэх кырбаа, охсуолаа, сабаа. ☉ Отчаянно бить, колотить по чему-л.; биться о поверхность чего-л.
Дьукаах дьахтара «иирээки уолгар» диэбитин өйдөөтөр эрэ, …… сыгынньаҕын таһырдьа ойон тахсан, абатыгар, күрүө баҕаналарын, тииттэри кытта кырбаһар. Болот Боотур
Соҕурууттан тыаллаах күн буолан, өрүс күүстээх долгуннара таас биэрэги кытта кырбаһаллар. И. Никифоров
3. көсп. Тугу эмэ кытта бүөбэйдэс. ☉ Возиться с чем-л.. Кыыс дьахтар кытыйатын-хамыйаҕын кытта кырбаһар, ойоҕо суох уол үтүлүгүн-бэргэһэтин кытта охсуһар (өс хоһ.)
II
1. аат. Эттэммит эт бөдөҥ куһуога. ☉ Крупный кусок нарубленного мяса
Сыалаах кырбас кырбаныылаах …… Сэтинньи ыйым [үүммүт]. Саха нар. ыр. I
Дьиэлээхтэр кырбаһынан эти өлүүлэнэн быһан сииллэр. С. Никифоров
2. даҕ. суолт., көсп. Сааһынан эбэтэр уҥуоҕунан олус кыра. ☉ Малый по росту или по возрасту, малорослый, малолетний
[Оҕолору] үөрэниэх айылааҕын аны күһүн оскуола интэринээтэ ыллаҕына сатанар ини… — Оттон кыра, кырбас өттүн? С. Федотов
Николай Кривошапкин кырбас кыра бэйэтэ, дуул бухатыыр курдук кыынньан-кыйаханан турбута. «ХС»
◊ Кырбас бараах көр бараах
Хас чоҥоруйбут чөкчөҥө, кыабарыйбыт кырбас бараах …… барыта бу киэҥ дэлэгэй уйгуну тус бэйэтигэр ылыммыт. Амма Аччыгыйа
Ыраах көппөт, адьас дааргы Павлинтан баҕас ордугун Эһэ кырбас бараахтарга Этэр-кэпсиир курдуга. М. Тимофеев. Кырбас эт — сэниэ ыал күөстэнэр этэ (күөскэ төһө кэргэннээҕинэн хас да кырбас эт киирэр). ☉ Кусок рубленого мяса (порция на одного человека). Бэйэлэрэ эмиэ үстүү кырбас эти үөрбэлэригэр үөлэн сииллэр. Саха фольк.