Якутские буквы:

Якутский → Якутский

халылдьый

I
халый диэнтэн арыт
көстүү. Суол охсуутун ахсын кибииккэ уҥа-хаҥас халылдьыйара. И. Федосеев
Тээнэ сүүрүгэ бэл билигин, ыкса күһүн, тумултан тумулга оҕустаран, хаатын таһынан халылдьыйыах айылаах. Я. Семёнов
Күөх торҕо буруо хайалар быардарыгар тиийэ халылдьыйа хамсыы турбута. В. Титов
II
дьүһ. туохт. Икки өттүгүнэн иҥнэҥнээн, киэҥ-киэҥник атыллаталаан хаамп (эмис эбэтэр киэҥ таҥастаах киһини этэргэ). ☉ Идти, шагать неторопливо, непринуждённо, широко ступая, покачиваясь (о большом, тучном человеке или о человеке в широком одеянии)
Алааппыйа эҥээр тыаҕа тиийэн халылдьыйан эрэрэ. П. Аввакумов
Николай Саввич илэ бэйэтинэн бу хааман-сиимэн халылдьыйан киирэн кэлэр. М. Тимофеев
Уйбаахаптар уһаайбаларыгар киирэн хаамыталаан халылдьыйа сырытта. Н. Борисов

Еще переводы:

кибииккэ

кибииккэ (Якутский → Якутский)

аат. Ардахтан, тыалтан, тымныыттан көмүскүүр гына хаһыма эбэтэр бириһиэн бүрүөһүннээх ат сыарҕата. ☉ Кибитка
Кибииккэ, суолу таарыйбакка эрэ, көтөн иһэрдии тэлээрэр. Н. Якутскай
Луохтуур кибииккэтин иһиттэн саппыйалаах аһы хостообута. И. Федосеев
Аттар туйахтара хаарга биир кэм чыбыгыраан иһиллэрэ. Кибииккэ суол охсуутун ахсын уҥахаҥас халылдьыйара. «ХС»

дылгый

дылгый (Якутский → Якутский)

туохт.
1. Аһара туолан, таһынан барыахча буолан көһүн (убаҕас туһунан). ☉ Переполняться, наполняться, быть налитым до краев (о жидкости)
Эбэ хотуннара [күөллэрэ] сынньанан утуйаары гыммыттыы хараара дылгыйан сытар. Айталын
Холумтан хаҥас өттүгэр улахан олгуйга тобустолору собо буһан дылгыйан турар. ССХУо
Уу быһыкка өссө тиийэ илигэ, хамсаабакка дылгыйан турара. «ХС»
2. көсп. Халылдьыйар курдук, толору эттээх-сииннээх буол (дьахтары этиллэр). ☉ Быть полным настолько, что тело подрагивает, как желе, при каждом движении (обычно о женщине)
Көрүдүөр уһугар суон дьахтар дылгыйан турар. А. Софронов

үмүрүҥнээ

үмүрүҥнээ (Якутский → Якутский)

  1. үмүрүй диэнтэн б. тэҥ. көстүү. Үтүө алар Үрдүк тыата Үмүрүҥнүүр Үлүгэрдээх тыала түстэ. Күннүк Уурастыырап
    Буруу ол өлбүт мас кылабыыһатын чугаһынан чөҥөрүйэ, бүүрүктэрэ үмүрүҥнүү, тула кулахачыйа сытар. Н. Заболоцкай
    Уһун синньигэс ходуһа хойуу ото ортотунан томтойон, саһыл көхсүн түүтүн курдук, хараҥара халылдьыйар, мөлбөһүйэ үмүрүҥнүүр. А. Фёдоров
  2. Кыратык чорбоччу соҕус сэгэйэн баран ибигириир курдук хамсаа (уоһу этэргэ). ☉ Разомкнувшись, чуть выдаться вперёд и подрагивать (о губах человека)
    Кулуба ылгын кыыһа Көмүс кинилэр аймах кыр өстөөхтөрө турарын көрөөт курус гынна, чараас уоһа үмүрүҥнээтэ. И. Гоголев
    Эльвира Ыларов …… уоһа хайдах үмүрүҥнүүрүн, хааһа тоҕо түрдэстэн, тэнийэн ылаттыырын сиһилии көрөр. Р. Баҕатаайыскай
    Сиидэр күлээри уоһа үмүрүҥнээбитин кистээн, түҥнэри хайыста. П. Аввакумов
дьалкылдьыччы

дьалкылдьыччы (Якутский → Якутский)

сыһ.
1. Олус толорутук, таһымныыр гына (иһиккэ кутуллар убаҕас туһунан). ☉ Чересчур полно (о жидкости в сосуде), наполнив сверх меры (сосуд)
Чороон айахха Бадьара дьоруо сылгы Батыччахтыыр арыылаах Саамы кымыһы Дьалкылдьыччы куттулар. П. Ядрихинскай
2. Биир сиргэ чопчу тохтообокко, тула өттүгүн сүүрэлэҥнэтэн (көр). ☉ Не задерживая взгляд на чем-л., бегло, бросая взгляды по сторонам (смотреть)
Орто дойдуну дьалкылдьыччы көрөн олорон, Былыр былыргыттан өлбүттэри, тыыннаахтары Ол күнтэн бу күҥҥэ дылы Дьаралыктаан тарҕата олорор үһү. Саха нар. ыр. Аҕыйах саҥалаах Сэмэн Тугуутап сүһүөхтээх улахан муруннаах уһун сирэйин ньолоччу туттан, сырдык харахтарынан дьалкылдьыччы көрөн, Борокуопай Тиитэби кытта тыаҕа тахсыста. Амма Аччыгыйа
Данилов киҥэ-наара холлубут быһыылаах …… хара харахтарын килбэҥнэтэн дьалкылдьыччы көрбөхтүүр. Л. Толстой (тылб.)
3. Икки өттүгүнэн иэҕэҥнээн, халылдьыйан хамнана (хаамп). ☉ Покачиваясь из стороны в сторону, шатаясь (идти, ходить)
Хайдах эрэ кэхтэрбэхтээн, быһыттаҕастык саҥарталыыр, дьалкылдьыччы хамнаталаан ылыталыыр. Амма Аччыгыйа
Сыыһа-буора өрүкүйбүт уулуссанан дьалкылдьыччы хаамта. Е. Неймохов
Киэҥ-киэҥник атыллаталаан, дьалкылдьыччы хамнанан, булгуччу кыыһырбыттык туттан таҕыста. «ХС»