дьүһ. туохт. Астыга, сэниэтэ суохтук хамсан-имсэн, ойуоккалаа (ойууну этэргэ). ☉ Двигаться, прыгать вяло, неубедительно (о камлающем шамане). Ойууннаан кыкыһыйда

туохт. Сүүрэн, хааман түргэтии сатаан хотоойута суохтук хамсан-имсэн (сэниэтинэн кыра кыахтаах уонна илдьирийбит таҥастаах киһини этэргэ). ☉ Безуспешно стараться идти, бежать быстро (о человеке в ободранной одежде, лишённом резвости в движениях). Хааман сарымтахтаа

хамсан-имсэн диэнтэн хай
аата. Пуд Ильич санаата көтөҕүллэр, уһуктар, хамсаныыта-имсэниитэ түргэтиир. Далан
Ол курдук, кини саҥата суох аҥаардас көрүүтүнэн, хамсаныытынан-имсэниитинэн көрөөччү дууһатын таарыйан, мунчаардара, толкуйдатара, угуйара. «Кыым»

дьүһ. туохт. Араастаан тутун-хабын, хамсан-имсэн (хатыҥыр, кэлбит-барбыт киһини этэргэ). ☉ Двигаться, принимая разные позы, совершая разные телодвижения (о худощавом, бойком человеке)
[Өрүүскэ:] Таһаҕас тиэйээччинэн Кириисэни ылыахха. Суруксуппун дии-дии олус чыыраҥныыр. Күндэ

туохт. Чэпчэкитик, түргэнник хамсан-имсэн; элэгэлдьий. ☉ Двигаться, перемещаться легко и быстро; проноситься, мелькать
[Кыыс] Тура-олоро туллуктанна, Киирэ-тахса кирибинньиктэннэ. Өксөкүлээх Өлөксөй
[Айыына] тура-олоро доҕуһуйбут, киирэ-тахса кирибинньиктэммит. Далан
[Бэрэдэбиэс кыыс] Кэрэ уоһун сэгэтэн, Килбигийэ мичээрдээбитинэн, Кэлэн-баран кирибинньиктэммит. Р. Баҕатаайыскай
русск. гривенник — уподобление мелькающих девичьих щек новому серебряному гривеннику

дьүһ. туохт. Эрчим нээхтик түргэн-түргэнник хамсан-имсэн (намыһах уҥуохтаах кэтит, халыҥ киһини этэргэ). ☉ Быть подвижным, энергичным в движениях, имея низкий рост и плотную фигуру
Кини ойоҕо, кылгас уҥуохтаах лаһыкычыйбыт, сүр омуннаах, эрчимнээх эмээхсин, өрө татынньахтыы түстэ. Амма Аччыгыйа
Балай эмэ өр буолан баран …… лаһыкычыйбыт намыһах уҥуохтаах мөхсүммүт эдэр киһи киирэн кэллэ. Н. Босиков

дьүһ. туохт. Түр гэн-түргэнник туттан хамсан-имсэн (кыра уҥуохтаах киһини этэргэ). ☉ Двигаться быстро, проворно, будучи небольшого роста с округлыми формами
Маня таһыгар биир төп-төгүрүк кып-кыһыл сирэйдээх, быһыччы көрбүт чаҕылыҥнаабыт сытыы харахтаах, саҥарыах иннинэ саҥарбыт, мохоочуктаммыт эдэр ки һи олорор. «ХС»

дьүһ. туохт. Сүр эрчимнээхтик, быыппастан, күүрэн, өрүтэ мөҕөн хамсан-имсэн (күүстээхуохтаах, быыппастыгас быччыҥнаах, киппэ ким-туох эмэ). ☉ Двигаться энергично, порывисто, напрягая мышцы (о сильном, мускулистом, приземистом человеке или животном)
Ол иһэн арыт тустан бурҕачыһан туран кэлэллэрэ. Онно дьэ Петька күннүүрэ. Тааҕы-таах силтигилдьийэн кэбиһэрэ. Э. Соколов
Күн тахсыыта Күрүҥ Эриэннэрэ айаатыы-айаатыы мэччийэр үрэҕин диэки сүүрэн силтигилдьийэ турбут. ПАК АаТХ

туохт., кэпс. Олус сылбырҕатык, түргэнник хамсан-имсэн (хол., ыксааҥҥын); түргэнник бүтэрэоһоро сатаа. ☉ Быстро и ловко двигаться (напр., сильно торопясь); стараться быстро сделать, закончить начатое дело
Ойоҕоспор кыргыттар түргэн-түргэнник туттумахтаһар тыастара иһиллэр. С. Маисов
«Туттумахтаһыҥ!» — диэн кини сырсан кэлбит балыксыттары тиэтэттэ. «ХС»

туохт.
1. Туманна түһэр; буруота таһаар. ☉ Напускать туман; дымить; пылить
Тохсунньу ый Тоһуттар тымныыта Туманнаан түстэ. И. Чаҕылҕан
Бэркиһии саныыбын билигин даҕаны Биирдэ да сыыспатын, бэргэнник ытарын, Туманнаан, барчалаан иһэр да тааҥканы Чугаһыар диэритин чуҥнаһа сытарын. М. Хара
2. көсп. Туох эмэ бэрээдэгин алдьатан, ыс, бурай. ☉ Приводить в беспорядок, ломать, расстраивать что-л. Туманнаан ааспыт сэриигэ Аҕалара Берлиҥҥэ — Иирэр дьаҕыл кэйгэлгэ Охтубута эмискэ. Р. Баҕатаайыскай
[Үстээх Вася] долбууртан кинигэлэри ыһар идэлээх. …… Дьэ туманныыр! Олох сүгүннүүр суох — кинигэ иэдэйииһи. ИМС ОС
3. кэпс. Атын туохтуурдары кытта холбоһон «олус эрчимнээхтик, түргэнник, тохтоло суох хамсан-имсэн, тугу эмэ оҥор, гын» диэн суолтаҕа туттуллар. ☉ В сочетании с другими глаголами употребляется в значении «двигаться, делать что-л. быстро, энергично, без остановки»
Наһаа нарын дьүһүннээх эрээри, сүрдээх омуннаах эдэркээн киһи кэпсээн туманныыр. П. Ойуунускай
Ырыыхыраах киһитэ суох аттар, табалар, ыттар сырсан туманнаан иһэллэр. Амма Аччыгыйа
Хара Ыстапаан үлэлээн-хамсаан туманнаан бардаҕына, тэҥнээҕэ аҕыйах курдуга. Айталын