хапытаал

хапытаалга нолуок

хапытаалтан нолуок

халбаҥнаа диэнтэн х-ччы аата
Халбаҥнааччылар, нэмэттэлэр, хапытаалга көмөлөһөн булкуллааччылар суох буоллуннар! В. Ленин (тылб.)

бүддьүөт хапытаалын ороскуота

халыҥаа диэнтэн дьаһ
туһ. Оҕонньор Микиитэ үрдүгэр оту халыҥата тарыйбахтаан кэбистэ. Амма Аччыгыйа
Дьиэ, хотон үрдэ таммалаата да, тута даҥын халыҥаталлара. ТМ ДК
Сатабыллаах кэмэрсээн маҕаһыын тута охсон, күнүстэри-түүннэри арыгы арааһын атыылаан, хапытаалын халыҥатан эрдэҕэ. У. Ойуур

чугуй диэнтэн көстө түһүү. Кэннигэр биирдэ чугук гыныаҥ — хааннаах хапытаал хайырҕастаах хаайыытын харыстаһарга тиийиэҥ! П. Ойуунускай
«Чыый!» — диэн эмискэччи Ийэ саҥа аллайда, Кэннин диэки чугук гынна. А. Бэрияк
[Евгений] Тохтоон турда. Чугук гынна, төннөн барда. А. Пушкин (тылб.)

аат. Табаары, аһы-үөлү о. д. а. кууһунан атыылаһан ылан, үксүгэр атын сиргэ илдьэн, барыһырар сыаллаах сыанатын үрдэтэн атыылааһын. ☉ Скупка и перепродажа частным лицам продуктов, товаров широкого потребления и т. д. с целью наживы, спекуляция
Түргэнник үүнэр куораттар тулаларыгар сиринэн үспүкүлээннээһин эмиэ финансовай хапытаалга уһулуччу барыстаах буолбута. «ХС»

1. көр хамсаа. Тыа бүтүннүү араастаан дьалкылдьыйа хамныы, күөгэлдьийэ тыына, мичилийэ мичээрдии турарга дылы. Амма Аччыгыйа
   Кини тугу эрэ толкуйдуурдуу өр хамнаабакка олордо. Н. Лугинов
   Киһитэ суох тиэхиньикэ хамнаабат. ДИМ
2. түөлбэ., харыс т. Кыыр (ойуун туһунан). ☉ Камлать, шаманить
   Уһун баттахтаах хамныыр үһү диэн кэпсииллэрэ. ДСЯЯ
   ♦ Уйулҕата көппүт (ыстаммыт, хамнаабыт) көр көт
   Мөҕүллүбүт лейтенант уйулҕата хамнаата, уута көттө. Ф. Софронов. Хамныыра харчылаах кэпс. — кыраны да босхо үлэлиэн баҕарбат, харчыга эрэ үлэлиир. ☉ Каждое телодвижение — за отдельные деньги, каждый чих стоит денег
   Хамнастаах үлэҕэ Кирисээн ананар: Ичигэс, киэҥ дьиэҕэ Кирисээн олорор, — Саҥата сыаналаах, Хамныыра харчылаах. Р. Баҕатаайыскай
   ◊ Хамнаабат хапытаал — хамнаабат баай-дуол (хол., сир, дьиэ-уот). ☉ Постоянный капитал, недвижимое имущество (напр., земельный участок, строение)
   Табаарыстар, холбоһон күүспүт түмүлүннэ. Хамнаабат хапытаалбыт хаҥаата. М. Доҕордуурап
   Мөлүйүөнүнэн харчыны муспут сүүлүк, хамнаабат хапытаалы атыылаһан үбү төрөтөн ыла турдаҕа. «Кыым». Хамныыр харамай — туох баар тыынар тыыннаах барыта. ☉ Живое существо
   Сирдиин-халлаанныын, хамныыр харамайдыын — бары бииргэ уһугуннулар. Амма Аччыгыйа
   Зоологическай муннукка көтөр кынаттаах уонна хамныыр харамай арааһа иитиллэр. И. Данилов
   ср. др.-тюрк., тюрк. хамла, хамна ‘шаманить, камлать; парить в воздухе (о птицах)’, кам, хам ‘шаман’

аат.
1. Баай киһи, тойон сорук оҥостор хамначчыт киһитэ. ☉ Лакей, слуга
Остуол бэлэмнэммит. Сампаа ныскай бытыылката фрак кэппит түс-бас лакыайы санатар. И. Гоголев
Ыраахтааҕы лакыайа туохха да ылларба тах ааттаах албастаах Суут Балакирев диэн баар эбитэ үһү. Саха ост. II
Сергей Иванович лакыайыттан убайын аадырыһын ылаат, Левин киниэхэ бараары тэриннэ. Л. Толстой (тылб.)
2. көсп. Уопсастыба олоҕор бэйэтин санаатын тутуспакка, атын дьоҥҥо ньыла кө төн куомун буолар киһи. ☉ Чей-л. приспешник, подхалим
Хапытаалы утары «кыһыл гвардейскай» атааканы тэрийдигит диэн биһигини буржуазия лакыайдара үгүстүк хомуруйаллара. В. Ленин (тылб.)