тунаарый диэнтэн көстө түһүү. Күммүт өҥө ононманан буруо устан эрэрин курдук тунаарыс, хараарыс гынан ылаттыырга дылы. П. Ойуунускай

сыһ. Биир сиргэ мустан, биир бөлөх буолан. ☉ Сбившись в кучу
Икки үөл мас сытарынан далаһаланан икки киһи бастаан хааман баран иһэннэр, үмүөрүччү үүнэн турар талах быыһыгар аллараа ыстанан хараарыс гынан хааллылар. В. Чиряев
Үмүөрүччү үүнэн турар киҥкил мастар сэбирдэхтэринэн суугунаһаллара. Ч. Айтматов (тылб.)

сыһ. Үрдүк гына тугу эмэ кыйа, бүүрүктүү. ☉ В виде выступа вдоль, вокруг чего-л.
Кыараҕас тэлгэһэ модьоҕолуу күрдьүллүбүт. Амма Аччыгыйа
Иннигэр эмискэ сирэ хараарыс, аҥас гынна, онтон модьоҕолуу тибиллибит хомурах үрдүттэн дириҥ көҥүскэ көтөн эрэрин өйдөөтө. Болот Боотур
Модьоҕолуу т о ҥ му т м уу с ү р д ү н кырпай хаар маҥхаппытыгар, кустар тах сан олороллоро харааран, бэрт үчүгэйдик көстөллөр. Н. Якутскай

I
аат. Киһи илиитинатаҕын эбэтэр сүөһү синньигэс иҥиирэ. ☉ Тонкие жилы на конечностях человека или животных
Сиэбэтэх да силгэлэрин, Кыайбатах да кыһыаччытын, Хоппотох да холгумнарын Хонуккар диэн биэрбэккэ, Кулугур кулгаахтаатылар, Этирик түөстээтилэр. П. Ядрихинскай
— Кыһыаччым тардан муҥнаата аҕай дии, баһымньыны туттарбата. — Пахыый, ол тугуй? Эн иҥиириҥ тартаҕын аайы дуо? А. Сыромятникова
[Өлөксөй] Кыһыаччытын быһа тэптэрэн, Кылана түстэ, Хараҕа дьирим иирэн, Хараарыс гынна. С. Васильев
II
кыһыах диэн курдук
Бүөтүр аттарын …… тимир кыһыаччынан кырыатаата. Айталын
Дьиэлэр истиэнэлэрэ уонна үрдүлэрэ түүнүгүрэр буоллаҕына бастаан тимир кыһыаччынан ыраастаан баран …… испиэскэнэн сотуллар. ЗЛГ ҮүЫА
Хайалар …… эмэх курдук болтуолаах чыпчааллара кыһыаччы курдук тиистээхтэр. ОЛ ПА

даҕ.
1. Оргуйан эбэтэр уокка сыраллан сииргэ бэлэм буолбут. ☉ Вареный, жареный
Арыыга буспут курупчаакы буулкатын курдук саһардар саһаран иһэн, эмискэччи хараарыс гына түстэ да, омуннаах күөх буруо өрө күдээрийэн таҕыста. Амма Аччыгыйа
Буспут эт минньигэс сыта дьиэ иһин тунуйбут. М. Попов
2. Үүнэн-ситэн хомуйарга сөп буолбут (сир аһын, сорох үүнээйилэр тустарынан). ☉ Спелый, поспевший, созревший (о ягодах, плодах и т. д.). Буспут моонньоҕон. Буспут сэлиэһинэй. Буспут дөлүһүөн
□ Муссерен садыгар кытарчы буспут дьаабылыкалар, күп-күөх бинэгирээттэр бу Туз-Булак аулугар бэлэхтэммэт букет буолан араас үтүө дьүһүннэринэн киэргэтэ сатыыллар. Эрилик Эристиин
Күөх чэлгиэннээх хойуу укка Күһүн эрдэ буспут отон, Кыыс тэтэркэй иҥин курдук, Кыыһа тыган кытарара. Күннүк Уурастыырап
Булгунньахтаах халдьаайытыгар Боруҥуй түүнү быыһынан Буспут оруос тунаарар, Сөрүүн түүн салгыныгар Саҥа бурдук сыта Саба биэрэн ааһар. С. Васильев
◊ Буспут мунду миинин курдук — боролхой, болоорхой өҥнөөх. ☉ Мутный, неясный (соотв. как уха из гольяна). Буспут мунду миинин курдук борук-сорук дойду устун баран истэ, кэлтэгэй ыйдаах-күннээх дойду эбит... Саха фольк.

даҕ.
1. Килэйэн көстөр ньуурдаах, кылааккай. ☉ С блестящей гладью, гладкий, ровный
Баксаал иннинээҕи болуоссат килэгир аспааллаах. Н. Якутскай
[Киһи үөгүтэ] күөл килэгир иэниттэн өрө көтөн тахсан, үөттэр үрдүлэринэн сатарыйар. Л. Попов
Ыраах иннибэр кыра килэгир ырааһыйаҕа туох эрэ хараарыс гына түстэ. «ХС»
2. Баттаҕа суох буолан килэрийэн көстөр (төбө туһунан). ☉ Блестящий (о лысой, наголо остриженной голове)
Күн уота тэйэр килэгир төбөтүн имэриммэхтээтэ. С. Тарасов
Килэгир төбөтүгэр кулгааҕа улаатан, даллайан хаалбыт. ИИФ УС
Олороллор …… килэгир төбөлөөх миниистирдэрим. В. Маяковскай (тылб.)
3. көсп. Туох да булкадаһыга суох, аҥаардас. ☉ Без примесей, чистый, неразбавленный
Атыыһыт этэ суох, килэгир миини эрэ испит. Килэгир хааһы эрэ астаахтара. — Хас да хонукка аҥаардас килэгир уунан хонуталаабытым. «ЭК»
4. көсп. Көстөн турар, дьиҥнээх. ☉ Настоящий, истинный
Хабахтар уонна Тураахтар …… килэгир абааһылар. Эрилик Эристиин
♦ Килэгир харах, коҥдой көҕус — акаары, тугу да өйдөөбөт, ылыммат. ☉ Бестолочь, глупец
Килэгир харах, Килиэдэ сирэй …… Ньүдьү балай. Өксөкүлээх Өлөксөй
Килэгир харах, көҥдөй көҕүс. Суорун Омоллоон