хвастливый; чабыламтаҕай киһи хвастливый человек, хвастун.

легкомысленно хвастливый; дэбдэҥ киһи легкомысленный хвастун.

хвастливый; чаптаах киһи хвастливый человек, хвастун; чаптаах баайдааҕар ордук посл. хвастливый богаче богатого.

хвастун || хвастливый || хвастовство; киһиргэс киһи хвастливый человек; киһиргэс баайдааҕар ордук погов. хвастовство пуще богатства.

1. даҕ. Киһиргиирин, хайҕанарын сөбүлүүр, дэбдэҥ. ☉ Любящий похвастать, хвастливый
   Эдэр да эрдэххинэ, сүр дэбдэҥ, киһиргэс сордоох этиҥ. Амма Аччыгыйа. Эһиги, дойду дьоно, бэйэҕитин олус арбанаргытын сөбүлүүгүт, киһиргэс, дэбдэҥ быһыыгытын биллэрэҕит. Саха сэһ
   1977
   Бу үгэлэр киһи майгытын итэҕэс өрүттэрин киһиргэс, бэрдимсик, улаатымсык …… быһыылары саралаан көрдөрөллөр. ФНИ ТЛТКҮө
2. аат суолт. Киһиргиирин, хайҕанарын сөбүлүүр, дэбдэҥ киһи. ☉ Хвастун
   Киһиргэһи дьиибэлээн куттуу түһэр санаанан Микиитэ саабылатын тутааҕын харбаан ылла. Амма Аччыгыйа
   «Кимиэхэ да этээйэҕин, Киһиргэс кэбин кэтээйэҕин». С. Тимофеев
   Киһиргэс баара, бэйэҥ да холоон инигин? КДМ ОККО. Тэҥн. бэрдимсик, чабыламтаҕай
   ◊ Киһиргэс оҥоһун — киһиргээ, киһиргиир суол оҥоһун. ☉ Делать что-л. предметом хвастовства
   Суудап былырыын ат сүүрүүтүгэр үс мөһөөгү сүүйтэрдим диэн киһиргэс оҥостор этэ. Амма Аччыгыйа
   Киэн туттар көтөрдөрбүтүн сэймэктээбиккиттэн кыбыстыаххын билиминэ, киһиргэс оҥостоҕун дуу, тугуй? Н. Лугинов

1) тетива; айа кирсэ тетива лука-самострела; 2) кручёная кожаная верёвка; кирис өтүү кручёный кожаный ремень (для привязывания клади) # кирис имнээх с продольными разрезами на ушах (о меченой лошади); ынах кирсэ хвостовая мышца коровы; кирсин быспыт хвостовая мышца ослабла (признак скорого отёла); кирсиҥ быстаарай ирон. смотри, не надорвись (говорят хвастунам).

аат.
1. Киһи олорор көп этэ; сүөһү, кыыл кутуругун төрдүн тулатынааҕы сымнаҕас, көп этэ. ☉ Задняя часть тела человека ниже спины, задница, зад; задняя часть туловища у животных
Эмэһэлэрэ ибили таһыллыбыт, кыайан олорбот буолбут бааһынайдары кытта миигин олордон кэбистилэр. П. Ойуунускай
Уу чоккурас буолбут тыбыс-тымныы эттээх уолун ыга кууһан көтөҕөн ылла уонна хаста да эмэһэҕэ охсуолаамахтаата. Н. Лугинов
[Эһэ] кэлэн тиити өрө сулаамахтаан көрдө да, Түргэн [ыт аата] биир кэм түһэ турар буолан, тахсыбата. Инньэ гынан, эһэ эмэһэтин тиит төрдүгэр анньан баран олордо. Суорун Омоллоон
Кини [Сунтаар быһыйа Кырылыап] куобаҕы саата суох ситэн ылан эмэһэҕэ дэлби тэбэн өлөрөрө үһү. ВНЕ НЭНь
2. кэпс. Туох эмэ кэтит түгэҕэ, олоҕо, тэллэҕэ. ☉ Расширяющееся, раздающееся к низу основание, нижняя часть чего-л. (напр., кочки). Бугулуҥ эмэһэтин үчүгэйдик харбаа
□ [Оҕо хотой] силлиэлиин-холоруктуун сир ийэ үрдүгэр сипсийэн [түспүтүгэр] …… эт эттиирдэрэ эмэһэтинэн лигийэн эккирээтэ. Эрилик Эристиин
«Сылгы» диэн улахан, нэлээ күөллэр кытыыларыгар лэбин от олохторо (төгүрүк, кыра) намыһах, кэтит эмэһэлээх дулҕалар үөскээбиттэрин ааттыыллар. «ХС»
3. кэпс. Сорох тыллары кытта ситимнэстэҕинэ, үөхсүү суолтатын ылынар. ☉ В сочетании с некоторыми словами приобретает бранное значение
Кэлтэгэй эмэһэ. ПЭК СЯЯ
Эн, бадаҕа, ити аптаныамыйа амньыыстыйатын итэҕэйэн, киирэн биэрээри, эмэһэ сирэйдэнэн олороҕун быһыылаах. Суорун Омоллоон
Ээ, күл эмэһэ, бэҕэһээҥҥи саах үөнэ, хаһан ол мин баттаан-атаҕастаан олорбуппун көрдүҥ? Күндэ
♦ Бөрө эмэһэтэ көр бөрө. Ол туһунан Балаайа эмээхсиҥҥэ, бөрө эмэһэтигэр, кэпсээмэ
□ Ээ, бөрө эмэһэтэ, күөртэҥнээмэ! ПЭК СЯЯ
Муҥур эмэһэтинэн буору хаһар көр муҥур I. Муҥур эмэһэҕинэн Буору хаһан Муҥутуу олордоххуна …… Түөкүн Манчаары Кэлэн барыбытын Кэнэҕэс кэпсээн оҥостоор! Эрилик Эристиин. Ыарахан (ыар) эмэһэҕин хоҥнор — ыарырҕаатаргын, сүрэҕэлдьээтэргин даҕаны, син туран бар, тугу эмэ гын. ☉ С трудом, неохотно, но всё же приниматься за что-л., идти на что-л. (букв. оторви свой тяжёлый зад) [Күкүр Уус:] Тукаам, Бииктэр, эйиэхэ бараары гыммытым, сүбэлэтэ
[Бииктэр:] Ол туох буолан ыар эмэһэҕин хоҥнордуҥ, улуу Уус улуутуйан олорумунаҕын. Суорун Омоллоон. Ыарахан (ыар) эмэһэлээх — онно-манна барарын-кэлэрин наһаа ыарырҕатар, сүрэҕэлдьиир. ☉ соотв. тяжёл на подъём (букв. у него тяжёлый зад)
От кэбиһиитигэр аара баран иһэн Бүөтүргүтүн ылан бардаргыт абыраныа этигит да, ол киһигит ыарахан эмэһэлээх, хайыыра буолла. «Кыым». Эбиитин эмэһэҕэ тэп кэпс. — куһаҕан үөһэ өссө куһаҕаны оҥор. ☉ Добить уже побеждённого, обидеть обиженного (букв. вдобавок в задницу пнуть)
Ити кэнниттэн эбиитин эмэһэҕэ тэп диэбиккэ дылы, Тоҕус толугурдаах торбоһун Ньоҕоҕун, дьэбэрэтин Тобугун хараҕар диэри кэспит Дьахтар киһи чанчарыга Дьаардаах хотонуттан Тахсан кэллэ. Саха фольк. Сөбүн мөхпүттэрэ. Эбиитин эмэһэҕэ тэбэн, аны быыгабар биэрбиттэр үһү. НАГ ЯРФС II. Эмэһэ быһаҕас кэпс. — киэбирэн киһиргиир киһи. ☉ Чванливый хвастун
Ол киһи, эмэһэ быһаҕас, кэпсээнэ диэн. НАГ ЯРФС II. Эмэһэҕэ тэбилин кэпс. — хантан эмэ куотарга, суох буола охсорго күһэлин, үүрүлүн. ☉ соотв. коленом под зад (получить)
Томскайга тиийбиппит кэннэ, аҕыйах хонон баран, эсердэр бырабыыталыстыбалара — «Директория» — эмэһэҕэ тэбиллибитэ. П. Ойуунускай. Эмэһэлиин көҥдөй кэпс., күл.-ооннь. — уһаат иһигэр саҥарар курдук улахан, дуорааннаах, сөҥ куоластаах (ордук оҕону күлэн этэргэ). ☉ Обладающий громким звучным голосом (обычно о детях; букв. у него зад полый)
Кыратын көрүмэ, эмэһэлиин көҥдөй. НАГ ЯРФС II. Эмэһэтигэр бүк киирдэ кэпс. — тугу гыныан билбэт гына олус куттанна, дьулайда. ☉ Перепугаться, перетрусить, не знать куда деваться от страха. Эмэһэтигэр муус купчуур киирбит элэк. — тугу гыныаххын билбэккэ, кыһалҕа кыһарыйан эрэ көдьүүһэ суох түбүгүрэн таҕыс. ☉ Суетиться, не знать, за что браться, будучи подгоняемым большой нуждой (букв. в его задницу воткнут ледяной купчуур)
<Эмэһэтигэр> чох кыбыллыбыт — көр кыбылын. [Күкүр Уус:] Сордоох, куттаҕаһа диэн кыыл! Дьэ үчүгэйдик чох кыбыллан сылдьар быһыылаах. Суорун Омоллоон. Эмэһэтин кирсэ быстыбыт кэпс. — бэйэтин туруору күүһүнэн киһиргиир. ☉ Хвастаться своей физической силой (букв. у него порвалась кольцеобразная мышца вокруг заднего прохода). Эмэһэтин тыаһыттан үргэр кэпс. — кыраттан да тымтар, өһүргэнэр. ☉ Оскорбляться, сильно обижаться на кого-л. из-за всякого пустяка (букв. пугается звука собственной задницы). Эмэһэтинэн ылла кэпс. — кими эмэ дьиҥ тулуурунан, дьүккүөрүнэн, өсөһүнэн кыайда (хол., дуобат, саахымат оонньуутугар). ☉ Добиваться чего-л. (напр., победы в чём-л.) исключительно своим упорством, терпением, усердием (букв. брать задницей)
Тэҥ баайыылаах саахыматчыттар этэ. Бүгүн баҕас эмэһэтинэн ылла. НАГ ЯРФС II. Эмэһэтиттэн кумах тохтор — бэйэтин үтүөтүн хайҕаа да хайҕаа буолар; киэптээн, киэбирэн киһиргиир. ☉ Самодовольно и кичливо говорить о своих достоинствах, хвастаться, бахвалиться (букв. с задницы его песок сыплется). Эмэһэтэ да билбэтэ кэпс. — туох эмэ буолбутун төрүт билбэккэ да, сэрэйбэккэ да хаалла. ☉ соотв. ни сном, ни духом (букв. даже задница не почуяла)
Хоноһолор кэлбиттэрин эмэһэтэ да билбэккэ утуйа сытта. НАГ ЯРФС II
◊ Саа эмэһэтэ — саа уоһа холбонор мас чааһа. ☉ Деревянная часть ружья, к которой прикрепляется ствол, ложа ружья
Тиэтэйэ-саарайа, саатын эмэһэтин өһүлэн баран, тимирин орон анныгар уурар. Суорун Омоллоон
(Саатын эмэһэтин олордор). Чэ, бэлэм. Бу баҕайы аны уот биэрбэтэ дуу? Суорун Омоллоон

I
даҕ.
1. Сырдык халлаан өҥө өҥнөөх. ☉ Голубой, как светлое небо
Күөх халлааҥҥа көтөн тырыбынаан тахсан, көстүбэт үрдүккэ тимирэн, ыллаан дьырылатар. М. Доҕордуурап
«Что? Матрена, какая Матрена?» — диир Гурьянов, күөх харахтарынан мичээрдиир. Т. Сметанин
△ Хараҥа халлаан өҥө өҥнөөх. ☉ Синий
Күлүмнүү көтөр Күөх төлөн түспүт. Күннүк Уурастыырап
Муоралары уонна акыйааннары каартаҕа күөх өҥүнэн көрдөрөллөр. КЗА АҮө
2. Саҥа үүммүт от, мутукча өҥө өҥнөөх. ☉ Зеленый, как только что выросшая трава, как хвоя распустившейся лиственницы
Сыһыы саҕатыгар күөх от сыта халыйар. С. Данилов
Саха сирин үрүҥ көмүһүнэн кыыдамныыр, тыала суох тымныы кыһына, Саха сирин мутукчата-сибэккитэ муҥутуур күннээх күөх сайына — ити барыта, барыта күндү. Т. Сметанин
Экскурсиялаабыт сирдэрбитигэр биир даҕаны күөл, чээл күөх хонуу диэн көстүбэт. «ХС»
♦ Күөх албын — кыбыстар, саатар диэни билбэт, сирэйэ-хараҕа суох албыннааччы. ☉ Наглый лгун, обманщик, мошенник
Эһиги күөх албыннаргыт. Харчыбын төннөрүҥ! Амма Аччыгыйа
Күөх албын, маны ас диэн атыылыыгын дуо? Ыкка биэрдэххэ, ыт даҕаны чугаһыа суоҕа. Н. Якутскай
Хайа, миигин истэргэр маннык олоруохпут дуо? Күөх албыныҥ, искэр адьас да аанньа ахтыбаккын. «ХС». Күөх ис үөхс. — дьадаҥы дьону көлөһүннээччи, баай киһи. ☉ Мироед
Аны биһигини баайдар, күөх истэр ол аайы үтүрүйүөхтэрэ-хабырыйыахтара суоҕа. В. Протодьяконов
Абааһы аһаабыт сириттэн арахсыбат. Эн даҕаны, күөх ис, быыпсай кулуба эмсэхтээбит оҕото, киниттэн арахсыаҥ дуо? С. Ефремов. Күөх киһиргэс — олус киһиргэс киһи. ☉ Очень хвастливый человек, большой хвастун, самохвал
Күн аайы оҕолоро Көппөйбүттэрин тухары Күтүр акаары, Күөх киһиргэс, Саллайбыттарын тухары Салаҥ акаары, Саата суох киһиргэс Буолаллар даа эбит. П. Ойуунускай. Күөх көппө — үлэлиэн баҕарбат, сүрэҕэ суох киһи. ☉ Лентяй, бездельник
Өйдөөҥ, сэбиэскэй былаас сүрэҕэ суохтары, күөх көппөлөрү сөбүлээбэт, босхо аһаппат. Болот Боотур
«Күөх көппө» диэн тыл сүрэҕэ суохтарга иҥэриллэр уопсай аат буолбута. Суорун Омоллоон
Үлэлээбэккин, луодургун, күөх көппөҕүн дии-дии аны киһини сордообот буол. М. Доҕордуурап. Күөх моҕой — арыгы. ☉ Алкоголь, спиртное
Арыгы көннөрү астан өстөөххө кубулуйар. Ол иһин даҕаны норуот «күөх моҕой» диэн ааты иҥэрбит эбит. ТХХ АС
Кэргэннии Иван уонна Анна Сенькиннар, иккиэн «күөх моҕойго» буулаппыттара, элбэх кэпсэтиигэ турбуттара. ТССКС
Дьон былыр-былыргыттан арыгыны «сатана хаана», «күөх моҕой» диэн ааттыыр. ППА ТЭД. Күөх оту тосту үктээбэт (киһи) — көрсүө, сытыары сымнаҕас (киһи). ☉ Смирный, мягкого характера (человек)
Нээстэр оҕонньор кыргыттара Балбаара, Маарыйа — күөх оту тосту үктээбэт барахсаттар. Бэс Дьарааһын
Махарах диэн барыларын убайдара, бэрт көрсүө, көнө, күөх оту тосту үктээбэт, дьиэ киһитэ эбит. Эрилик Эристиин
Биэрэ ийэтэ, көрдөххө күөх оту тосту үктээбэт сымнаҕас майгылаах курдук буолан баран, ис иһигэр киирдэххэ, улахан кырыктаах эмээхсин. НС ОК. Күөх сирэй үөхс. — олус куһаҕан, нэгэй киһи. ☉ Мразь, паршивец, негодяй
Өссө биирдэ саҥар эрэ, күөх сирэй! А. Софронов
Чэ, баҕаҥ хоту сиэбитиҥ, маҕалайыҥ туолбута, аны биһигини сиириҥ хаалла быһыылаах, күөх сирэй. Суорун Омоллоон. Күөх сүрэх — үлэлиэн баҕарбат, сүрэҕэ суох киһи. ☉ Лентяй
Хайдах харчыҥ суоҕуй? Үлэлиэххэ наада, күөх сүрэх! Софр. Данилов
«Кыбыстыбаккын ээ, күөх сүрэх! Маннык көлөдүйбүт көрүҥнээх эрээригин», — диэт кыыс өтөрүбатары көрдө. Н. Абыйчанин
Күөх сүрэхтэргит, сайыны быһа олороҕут, күүлэйдиигит, тыа быыһыттан илиигитинэн да үргээтэххитинэ, икки ынаҕы иитиэ этигит. МНН. Күөх уйан — 1) наһаа сымнаҕас, хатарыллыбатах (тимири этэргэ). ☉ Очень мягкий, незакаленный (о металле)
Ээ, чочулаабыт да иһин сытыы буолбат сэп, адьас күөх уйан баҕайы. Суорун Омоллоон; 2) наһаа уйаҕас, аһынымтыа. ☉ Очень чувствительный, слезливый
Баһыыба, Ида… Кырдьан истэҕим аайы күөх уйан буолан иһэбин ээ. Е. Неймохов. Күөххэ көттө — ким-туох эмэ хааччаҕыттан таҕыста, көҥүл барда. ☉ Стал независимым, вольным
Алыс даҕаны санаарҕаан эрэй бөҕөнү көрдүм ээ, дьэ күөххэ көттөҕүм! Н. Лугинов
Күөххэ көттө, көҥүл барда. АЕ СТ. Күөххэ үктэннэ — кыһыны туораан, сайыҥҥа тиийдэ. ☉ Благополучно перезимовав, дожить до лета
Ааспыт сайын сүөһүбүтүн нэһиилэ этэҥҥэ, күөххэ үктэннэрбиппит. С. Никифоров
«Лиза, — диэтэ биригэдьиир кэмниэ-кэнэҕэс, — эн ньирэйдэриҥ бу пиэрмэҕэ кыстаан күөххэ үктэннэхтэринэ табыллар». С. Федотов
Мантан саас биир да сүөһүнү энчирэппэккэ барыларын үчүгэйдик төлөһүтэн күөххэ үктэннэрэр баҕалаахпыт. «Кыым»
◊ Дабархайдаах күөх — от чулуу суорда (аан бастакы хотуур ото). ☉ Лучший сорт сена (самой первой косы). Дьэҥкир күөх — сырдык күөх (от). ☉ Светло-зеленый (о сене)
Күөх баламах көр баламах. Кини кымньыыта таарыйбыт сиринэн таба этэ күөх баламах, хаан чэлкэх буолан тахсар. Болот Боотур
Кыра уол илиилэрэ, атахтара, ону таһынан моонньо эмиэ бүтүннүү күөх баламах. ПН ДЫ. Күөх биэдэмэс эргэр. — өрөбөлүүссүйэ иннинээҕи кэмҥэ хас биирдии дьиэ кэргэн оттуур сирэ ыйыллыбыт докумуона, сир биэдэмэһэ. ☉ В дореволюционной Якутии: документ, в котором зарегистрированы закрепленные за каждым семейством покосные угодья, поземельная ведомость
Мин аҕам саҕана күөх биэдэмэс диэн баара. П. Ойуунускай
Лоп курдук биэс уон сыл буолла буор түҥэтик олоҕурбута, күөх биэдэмэс туругурбута, саарба, саһыл күрүөлэрэ үөскээбиттэрэ. Суорун Омоллоон. Күөх бороҥ — сылгы дьүһүнүн арааһа: нуолур түүтэ үрүҥ, кылаан түүтүн төбөтө көҕөрөн көстөр, хара түү булкаастаах, атахтарын сэбэрэтэ бороҥ түүлээх. ☉ Темно-сивый (о масти лошади). Күөх буулуур (сылгы) — көҕөрүмтүйэн көстөр толбоннордоох бороҥ дьүһүннээх. ☉ Чалый, с голубоватыми вкраплениями (о масти лошади)
Күөх далай көр далай II. Көй салгыҥҥа күөрэгэй ыллаабытын, күөх далайга күөнэх оонньообутун кэриэтэ буолла. Амма Аччыгыйа
Эйиэхэ баҕас …… бэйэм тыабыттан лабааны даҕаны булгу туттарыам суоҕа, күөх далайбыттан дьөрү биир даҕаны баҕаны туора уоптарыам суоҕа. Суорун Омоллоон
Быһыыта, тойонноох кулут иччилэрин күөх далайга күөлэһийтэлээн кэбиһэн баран, тыылара киэҥ Байкал кэтит мындаатыгар дьаарбайа бараары гыммыт быһыылаах. Эрилик Эристиин. Күөх көҕөччөр көр көҕөччөр
1.
Көҕөччөр сылгыны араастаан дьүһүннүүллэр. Ордук элбэхтик маннык өҥнөөччүлэр: хара көҕөччөр, күөх көҕөччөр, сырдык көҕөччөр толбонноох көҕөччөр, им көҕөччөр, тимир көҕөччөр, көҕөн көҕөччөр, чуоҕур көҕөччөр. ОМГ ЭСС. Күөх кырса — көҕөрүмтүйэр өҥнөөх күндү түүлээх полярнай эргимтэ кырсата. ☉ Голубой песец
Сопхуос сүрүн дьарыга: табаны уонна күөх кырсаны иитии, балыктааһын, кыыл кырсалары бултааһын. Н. Якутскай
«Усуйаана» сопхуос күөх кырсаны иитэр пиэрмэтэ 1955 сыллаахха тэриллибитэ. АВЛ ГСФ. Күөх маасса — куурдуллубакка эрэ күөхтүү сиилэскэ, сенажка угуллар от, бурдук. ☉ Зеленая масса
Саҥа сиилэстэнэр күөх маассаны түргэнник уган бүтэрии үчүгэй сиилэһи ылыы биир суол дьоһуннаах усулуобуйатынан буолар. САС
Бириэмэтигэр оҕустаран ылбатахха аҕыйах хонук иһигэр күөх маасса кууран соломоҕо кубулуйар. ЛИК СОТҮҮүТ. Күөх маҥан халлаан — былыта суох олус ыраас халлаан. ☉ Чистое, безоблачное синее небо
Бу көстөр күөх маҥан халлаан үрүт өттүгэр олорор …… үүт күөл олохтоох, үүт аас бэйэлээх, үкэр куйаас тыыннаах Үрүҥ Аар тойон, Үрүҥ Арылы хотун диэн бааллар. Саха фольк. «Мин даҕаны төрүт удьуор харылы киһи этим», — инньэ диирин кытта, көстөр күөх маҥан халлаан үрүт өттүн диэкиттэн бэрт сүрдээх кынат куугунаан түстэ. Ньургун Боотур. Күөх олордуу — маһы түөрэн аҕалан маһа суох сиргэ олордуу. ☉ Зеленые насаждения
Атмосфера ыраас буолуутун харыстааһыҥҥа күөх олордуулар улахан оруоллаахтар. САИ ССРС ФГ
Киин куорат биир олохтооҕор икки сүүс сүүрбэ кыбадыраатынай миэтэрэ күөх олордуу тиксэр. «Кыым». Күөх сах эргэр. — саас сир-дойду көҕөрбүт кэмэ. ☉ Весенняя пора, когда земля покрывается зеленью
Бу быйылгы күөх сах мунньаҕар кулуба тойоммут бэйэтинэн баар. Суорун Омоллоон. Күөх сирэм — саас бастаан үүммүт ситэ илик от; ньуолах от. ☉ Мягкая и шелковистая первая весенняя трава; трава-мурава
Тэлгэнэ сытар оппут минньигэс сыта киһи сүрэҕин-быарын көрбүтүнэн киирэр, сайыҥҥы күөх сирэми санатар. Н. Якутскай
Күөх сирэм чэлгийэр эриэккэс кэмигэр, Үтүө сир үөрээхтиир күнүгэр, Мин сытар кургааммар эдэр кыыс тахсыаҕа, кинигэ ааҕыаҕа, ыллыаҕа. Эллэй. Күөх сур — сылгы өҥүн арааһа: көҕөрүмтүйэ кытаран көстөр хара өҥ. ☉ Черный с красновато-голубым отливом (о масти лошади)
Сур сылгыны эмиэ араастык өҥнүүллэр: күтэр сур, бороҥ сур, саһыл сур, кумах сур, күөх сур. ОМГ ЭСС. Күөх таалай — хараҥа халлаан күөх. ☉ Темно-синий. Күөх толбон — күөх өҥ булкаастаах. ☉ Просинь. Күөх тымыр — үлэлээбит хаан сүрэххэ төттөрү барар тымыра. ☉ Вена. Илиитин күөх тымыра көстө сылдьар. Күөх урсун — туох эмэ көҕөрөн көстөр киэҥ нэлэмэн ньуура. ☉ Синева
Үөрүүлээх, үөскүүлээх Күн уотун күлүмэр, Күөх урсун күөнүгэр …… Төрөтөр төрүөххүт Төлкөтүн көрүөххүт, Уһун дьол үрдүгэр, Уоҕурар бэрдигэр Үүнүөххүт, үөскүөххүт. П. Ойуунускай
Ленин куоратын үрдүнэн Көтөбүн күөх урсун үөһүнэн Күн аннын диэки чугаһаан. Н. Тарабукин (тылб.)
Күөх үүнээйи көр күөх маасса. Сиилэһи угар дьаамаҕа эбэтэр траншеяҕа күөх үүнээйини угуу саамай эппиэттээх үлэлэртэн биирдэстэринэн буолар. САС. Күөх чэй — чэй биир көрүҥэ. ☉ Зеленый чай
[Лааппылаах киһи] нивхтэр мэлдьитин сиэбэт нуучча аһынан — килиэбинэн, хааһынан, күөх чэйинэн, куһуоччук саахарынан күндүлүүрэ. В. Санги (тылб.). Күөх эбириэн — сырдык күөх толбоннордоох. ☉ С голубым оттенком
Инньэ гынан Түөрэҥкэй ойуун күөх эбириэн борооскуну кэрэх тутунна. Күндэ
Алталаах-сэттэлээх күөх эбириэн атыыр оҕуһу өлөрөн, этин дэлби буһаран, айылгы бөҕөнү тардан, куолуларынан Мас Өнүкүй ойууну кыырдыбыттар. Эрилик Эристиин. Күөх экран — телевизор. ☉ Голубой экран, телевизор
Ааспыт үбүлүөйдээх сыл бүтэһик күннэриттэн Верхоянскай куоратыгар күөх экраны көрүү саҕаланна. «Кыым»
Утуйуон иннинэ бэрт кыратык күөх экраны көрдө. «ББ». Күөх элэмэс — сылгы өҥүн арааһа: уопсай өҥө бороҥ көстүүлээх буолан баран, ханан эрэ элэмэстээх. ☉ Серо-пегий, сивопегий (о масти лошади)
Күөх элэмэскэ күөх буулуур, күөх көҕөччөр дьүһүннэр киирсэллэр. ОМГ ЭСС. Күөх эриэн — сырдык өҥө көҕөрүмтүйэн көстөр эриэн. ☉ С голубизной, отливающий голубым. Күөх эриэн көстүүмнээх. От күөх — от өҥө күөх өҥнөөх. ☉ Зеленый цвет
Олус чаҕылхай от күөх уонна халлаан күөх өҥнөр алтан холбоһууларын араас көрүҥнэрэ буолуохтаахтар. ДНА СХБКК
[Уохта] саас эрдэ тыллар, сырдык от күөх сэбирдэхтэрдээх, тэтэркэйдиҥи маҥан сибэккилэрдээх. МАА ССЭҮү. Торҕо күөх — олус сырдык күөх. ☉ Яркая светлая зелень
Тайалҕаннаах тайҕам барахсан, Торҕо күөҕүнэн таҥынныҥ. Баал Хабырыыс
Биһиги түннүкпүтүнэн Өлүөнэ киэҥ иэнэ нэлэһийэн көстөр уонна илин быраан торҕо күөҕүнэн тунаарар. ЧМА СТСАКҮө. Халлаан күөх — сырдык халлаан өҥө күөх өҥнөөх. ☉ Голубой
Маҥхайан баран араҕастыйбыт баттаҕын халлаан күөх былаатынан мэччэччи бааммыт. М. Доҕордуурап
Ыйаастыгас соҕус хап-хара харахтаах, чорбоҕор кыра уостаах, халлаан күөх солко таҥастаах кыыс оҕо баар. «ХС»
[Федосья] аһыммыт оҕолуу, халлаан күөх ыраас хараҕынан одуулаһан олорон ыйытта. Л. Толстой (тылб.). Хампа күөх — хараҥа от күөх. ☉ Темно-зеленый
Хатас хаппыт кырдалыгар хампа күөҕү көрөбүн. Хантан кэлбитэ буолуоҕай. Дьиибэргиибин, сөҕөбүн. Эллэй
Үүнэр күммүт тахсыыта Үрүҥ көмүс аалыыта — Хаһыҥ түһэн туртайар, Хампа күөҕү хаарыйар. А. Абаҕыыныскай
Аны куһаҕан сири тумуннаҕа аатыран, хампа күөҕү тоҕута кэстэрэллэр, сир кырсын алдьатан көрүөхтэн түктэри оҥороллор. «Кыым». Чээлэй күөх — сып-сырдык от күөх. ☉ Яркозеленый
Салгыы аны Налбыһах Чээлэй күөх торбос отун Салаасканан аҕалан, Дьиэҕэ симэн кэбистэ. Күннүк Уурастыырап
Айаҥҥа туруубутугар чээлэй күөҕүнэн симэммит сайын барахсан ааһан, күһүн буолан эрэр. Н. Заболоцкай. Чэгиэн-чэбдик чээлэй күөх мутукча айгыр-силик нуһараҥа. А. Федоров
тюрк. көк
II
аат.
1. Саҥа от үүнэн сирдойду чэлгийэ көҕөрөр кэмэ. ☉ Весеннелетняя пора, когда появляется зелень
Соҕотох ынахтаахпыт күөххэ тиийэн баран, өлөн хаалбыта. Амма Аччыгыйа
Ньирэйдэрбитигэр үөстэн от сүгэн таһааран биэриэхпит. Барахсаттар наар ийэлэрин үүтүнэн тураахтыыллар. Күөх кэлбитин биллиннэр эбээт. Н. Лугинов
2. Сүөһү, сылгы аһылыга буолар үүнэн турар күөх от. ☉ Зеленая трава, идущая на корм скоту
«От хомууругар үлэлээминэ, быйылгы күөхтэн маттым», — Лука сөҥөдүйэн олорон эттэ. М. Доҕордуурап
Оҕом, хадьымал саҕалыырыгар бу ийэтин хотуурун оҥорон биэриэҕим. Биһиги, эр дьоннор, күөҕү былдьаһа от охсон куһуйуохпут. В. Иванов
Бу күөххэ мин көлөһүнүм баар, көрүҥ күөх сирэм, күөх быйаҥ ырааһыан, үчүгэйиэн! А. Сыромятникова