и. д. л. от түөкэйдээ = разг. хитрец; притворщик.

1) плут, мошенник; пройдоха || плутовской, мошеннический; түөкүн мэлдьэҕин эрэнэр погов. плут надеется на то, что отговорится; 2) хитрец || хитрый; лукавый; коварный || хитрость; лукавство; коварство; ааттаах түөкүн киһи он известный хитрец; түөкүн тыл лукавое слово; түөкүн быһыы коварный поступок.

1. 1) хитрый || хитрость, обман; албын киһи хитрый человек; албынынан ыл = взять обманным путём; албыҥҥар киллэр = ввести в обман; 2) льстивый || лесть; 3) обманчивый; албын эрэл обманчивая надежда; 2. 1) хитрец; обманщик, плут, мошенник; 2) льстец; албын тыла мүөттээҕэр минньигэс поcл. слова льстеца слаще мёда.

аат.
1. Киһини албынныы сатыыр киһи. ☉ Обманщик, лжец; хитрец, льстец, обольститель; плут, мошенник
Таптыыр, итэҕэйэр киһиҥ албыннаатаҕына, аан дойду бүтүннүүтэ хараҥаран, киһи эрэ барыта албынньыт буолан көстөн эрдэҕэ дии. Софр. Данилов
Көр, ойууннар баҕайылар букатын сымыйаччы, албынньыт буолаллар эбит. Н. Якутскай
2. Кыһыл тылынан кынаттаммыт, сымыйанан куолулуур киһи. ☉ Демагог
Эһиги албынньыттар буолаҕыт, оттон албынньыттар оробуочай кылаас быстар куһаҕан өстөөхтөрө. В. Ленин (тылб.)

аат., кэпс. Араҕан биэрбэккэ, сыста сылдьан кими эмэ күлүү гыныы; салгымтыалаахтык мээрилээһин. ☉ Назойливое приставание, навязчивость, надоедливая болтовня
Найаан оҥостума!  Нохоо, эн Бииктэр, эмиэ кыыбаҕаҥ көппүт быһыылаах. Найаан оҥосто олоруохтааҕар, хата, тахсаҥҥын чэйгин өр. «Чолбон»
Эдэр чунуобунньуктар …… кинини күлүү-элэк, найаан гыналлара. Н. Гоголь (тылб.)
[Солоҥдо] дьахталлары …… абааһы көрөр, оттон чэпчээбит, холуочук кэмигэр найаан, күлүү-элэк оҥостор. И. Тургенев (тылб.)
ср. тат. наян ‘весёлый, шутливый; хитрый, лукавый, коварный; хитрец’

1. аат. Албын-көлдьүн быһыы, албас; киһи санаатын сүүйэри сатыыр, онон туһанар идэлээх киһи. ☉ Хитрость, лукавство, обман; хитрец, плут
   Байар иннигэр Уолака тугу да оҥорортон туттунан турбат, албынынан, түөкэйинэн туһанар. Суорун Омоллоон
   Туох даҕаны түөкэй, ымсыырдыы-эрэннэрии, маннык үчүгэй буолуо диэн сымыйанан көөчүктээһин наадата суох. Далан
   [Охоноос:] Үлэҕэр кыра да түөкэйи таһаарбыт буоллаххына, бэйэҕин суукка биэриэхпит. Л. Попов
2. даҕ. суолт. Кубулҕаттаах, угаайылаах өйдөөх, албын-көлдьүн. ☉ Умеющий притворничать, мошенничать, плутоватый
   Бу Сиэнчэкээн оҕонньор күтүр, албынтүөкэй быһыытын дьон бары билэр. Н. Габышев
   Оттон түөкэй киһи Кириил Васильевиһы биирдэ эрэ олордуо, албынныа. Н. Габышев
   История сабыытыйаларыгар үтүөкэннээх уонна албынтүөкэй да дьоннор бэйэлэрин суолларын-иистэрин хаалларааччылар. ДИМ
   ср. койб. төй, дөй ‘мошенник’

1. аат.
2. Уорар-талыыр идэлээх киһи, уоруйах. ☉ Тот, кто занимается воровством, вор, жулик, мошенник
   Киир, төнүн, уорбут, талаабыт түөкүн курдук тоҕо күрэнниҥ? Болот Боотур
   Куһаҕан дьаллыкка ылларбыт, уорар идэлэммит, түөкүн буолбут. Күннүк Уурастыырап
   Биирдэ дьаарай түөкүн Антон Семёнович остуолун дьааһыгыттан чаһытын уоран ылбыта. ЧКС ОИиСТ
3. кэпс. Албын-көлдьүн, халбархай киһи. ☉ Обманщик, плут, проходимец
   Бу түгэх дойду түөкүнэ, Дириҥ дойду дьиккэрэ, Тылын кыһыытын, Айаҕын абатын Көрөллөр, көрбөттөр, оҕолор! Ньургун Боотур
   Дьэ, түбэстигит эбээт, хара түөкүттэр! Амма Аччыгыйа
   [Турахин:] Сотто уола Бурхалей түөкүнү тутуҥ, бүгүн соруйан ууга симэн өлөрө сыста! Эрилик Эристиин
4. Оонньуу-күлүү курдук кэпсэтэргэ: баранаак, төбөт. ☉ В шутку: шалопай, плут, мошенник, хитрец
   Түөкүттэр мас да хаалларбаттар. Амма Аччыгыйа
   [Коля:] Туох буоллулар бу түөкүттэр [ньирэйдэр]? «ХС»
5. даҕ. суолт. Киитэрэй, албынныыры сатыыр. ☉ Хитрый, лукавый
   Алдьархайдаах албын, түөкүн киһи үөскээбит. Саха фольк. [Хабдьылар] Олус да түөкүн көтөрдөр буоллахтара эбээт. Амма Аччыгыйа
   [Маайыс:] Бу биһиги холкуоспут иһигэр биир түөкүн, албын киһи баар. С. Ефремов
   ср. тюрк. төгүн, төҕүн ‘ложь, неправда’