Якутские буквы:

Якутский → Якутский

холбоҕор

даҕ. Хайа эмэ өттүнэн бөлтөйөн, үллэн, хоппойон тахсыбыт. Согнутый, вогнутый; впалый
Охоноон холбоҕор көхсө таһырдьа нүксүкүс гынна. Софр. Данилов
Үлэлииргэ табыгастаах буолар гына тириини дэхси ньуурдаах холбоҕор хаптаһын киэпкэ тиириллэр. Булчуттарга к. Талах сэбирдэхтэрэ — ытыс курдук, холбоҕордор, онон самыыр таммаҕын, сарсыардааҥҥы сииги ытыһан ылаллар эбит. «ХС»

холбо

аат., эргэр.
1. Кыра мастары холбоон эбэтэр суон дүлүҥү хаһан оҥоһуллубут тугу эмэ (хол., күһүн хаһаас балыгы) кутар эбэтэр угар бүтэй үрүттээх оҥоһук, хоппо. Большой деревянный короб, расколотая и выдолбленная колода, жёлоб для укладки чего-л. [Мундуну] холбоҕо кутан, лыыба оҥороллоро. К. Уткин
Кыһын тоҥмутун кэннэ холбону көтүрэн, тула хайыҥын ыллахтарына аһа бэйэтэ эрэ хаалар, ону икки киһи эрбиир эрбиитинэн бысталаан баран оҕус, ат сыарҕатыгар тиэйэн таһаллар. С. Маисов
Холбо оҥорон эппит сорҕотун манна хаалларар буоллубут, сорҕотун бэрэмэдэйбитигэр уктубут. Кэпсээннэр
2. Улахан мастары эбэтэр суон дүлүҥү хаһан оҥоһуллубут бүтэйдии сабыллар, үрүттэнэр уонна тимир уобуруччуларынан туттарыллар хоруоп. Гроб из очень толстых досок или же колода, выдолбленная из толстого дерева, куда клали покойника и вновь заделывали образовавшееся широкое отверстие крышкой, которая укреплялась двумя железными обручами
Баһыыкка оҕонньор биир киһилиин, саҥа оҥоһуллубут араҥас атаҕар холбону ууран, үрдүкү туорай маһын түһэрэллэр. Суорун Омоллоон
Иван холбону эргийэ сылдьан көрдө. Кимнээх эрэ буоллулар? Сэмээр Баһылай
Тоҕус уон биир хонуктаах үлэ түмүгэр Өлөөн өрүс Алакит уонна Күүрэ диэн салааларын икки ардыгар уон аҕыс араҥас уонна холбо чинчиллибиттэрэ. ЭБЭДьА
Баай хара тиити охторон, кини төрдүн хайытан бараннар, хаһан, өлбүт киһи холботун бэлэмнээбиттэр. «Чолбон»
Холбо күрдьэх — хоппо күрдьэх диэн курдук (көр күрдьэх)
Күннэтэ аҕыс уон сэнтимиэтирдээх мууһу көйөн уонунан ойбону алларар. Онтон күөл былыыгын холбо күрдьэҕинэн хостуур. «Кыым»
Кыыһыран, холбо күрдьэх саҕа уһун ньолбуһах сирэйэ ахсынньы ый алтыс эргэтигэр күн кытара тахсан эрэрин курдук буолбут. Н. Якутскай. Холбо хоруоп көр холбо
2
Хаһан көрбүтүм, чахчы киһи көмүүтэ эбит. Сахалыы холбо мас хоруоптаах. «Кыым»
ср. эвенк. колбо ‘лабаз; гроб’, бур. хоорпо ‘короб’

Якутский → Русский

холбо

уст. жёлоб; уу сүүрдэр холоо жёлоб для стока воды.


Еще переводы:

нүксүгүрдүҥү

нүксүгүрдүҥү (Якутский → Якутский)

даҕ. Нүксүгүр с о ҕ у с. Сутуловатый, слегка сгорбленный
Кини суптугур сирэйигэр, нүксүгүрдүҥү холбоҕор көхсүгэр …… тарбахха ботуччу тутуллар этэ суохха дылыта. Софр. Данилов
Катя, э п п и т и м к у рдук, о р т о с о ҕу с , нүксүгүрдүҥү уҥуохтааҕа, төп-төгүрүк сирэйдээҕэ. ЕА НТ

даллас

даллас (Якутский → Якутский)

I
даллай диэнтэн холб. туһ. Бары эмээхсин диэки көрбүтүнэн, даллаһан хааллылар. Амма Аччыгыйа
Иккиэн куолаан хатыҥ туоһуттан холбоҕор муостаах далласпыт кулгаахтаах ынахтары кырыйан оҥороллоро. Г. Угаров
Уолаттар ах баран, даллаһан турдулар. ТВ ОСКОСС
II
дьүһ. туохт. Ыраахтан улаатан багдайан көһүн. Казаться издали огромным
Сотору-сотору ойуун куоҕастара, өксөкүлэрэ даллаһан тураллара көстөр. Н. Якутскай
Улахан куорат чугаһаабыта ала бэлиэ: үрдүк күүрүүлээх уот остуолбаларын атахтара даллаһаллар. НТГ СУоС

томторук

томторук (Якутский → Якутский)

аат.
1. Ньирэй уонна ыт муннугар кэтэрдиллэр туос, мас мэһэй оҥоһук. Намордник из берёсты, дерева для собаки, телёнка
Икки тыһы торбос томторуга биир үһү (тааб.: уус күөрдэ). Кээрэкээн ол ыты тутан тумсугар томторук кэтэрдэн, түөрт атаҕын түүрэ кыаһылаан кэбиспит. Амма Аччыгыйа
[Тамыйахпар] Туоһунан ойуулаан Томторук тигиэҕим. ДВ О
Саламаҕа, ситиигэ иилиллэр туос киэргэл, оҥоһук. Берестяное изделие-украшение для салама — волосяной верёвки
Ийэлэрэ бэйэтэ тикпит быыкайкаан туос томторуктарын, ыаҕайкаларын ол ситиигэ баайталаата. И. Гоголев
Иккиэн хатыҥ туоһуттан холбоҕор муостаах ынахтары кырыйан оҥороллоро, кыракый томторуктары тигэллэрэ. Г. Угаров
Таҥас кыраһыга, Томуйах томторуга, Ситии-тайма эгэлгэтэ Намылыччы ыйаммыт. С. Васильев
2. Тыҥкыырайы айа холоругун кытта холбуур кыра мас. Маленький деревянный колпачок, надеваемый на самый конец взвода и малого челака и удерживающий натянутую тетиву лука-самострела
Томторуктан маҥан сылгы кылынан оҥоһуллубут кылыыны тардаллар. СНЕ ӨОДь
3. Туут хайыһар атахха кэтиллэр быата. Приспособление для закрепления охотничьих лыж. Булчут хайыһарын томторуга быстыбыт
ср. казах. түмылдырык, монг. торомтог, орд. торомток, халх. торамтаг ‘намордник’

киэп

киэп (Якутский → Якутский)

аат.
1. Тугу эмэ (хол., таҥаһы, түүлээҕи, тириини) тигэргэ халыып буолар, кумааҕыттан кырыллыбыт быһыы. Выкройка
Халадаай ырбаахы киэбэ. Тыс этэрбэс киэбэ. — Киэпкэ ууран кырыйыаҥ иннинэ, тыскын түү өттүнэн үчүгэйдик көр. АЕЕ ӨҮОБ
Тириини тиирэр хаптаһын халыып. Деревянная доска для натягивания шкуры пушных зверей
Тириини тиирэр киэби биир сэнтимиэтир халыҥнаах хаптаһынынан оҥоһуллар. И. Гоголев
Үлэлииргэ табыгастаах буолар гына, тириини дэхси ньуурдаах холбоҕор хаптаһын киэпкэ тиириллэр. Булчуттарга к.
Тугу эмэ (хол., киэргэли, сэби-сэбиргэли) кутан оҥорорго аналлаах халыып, пуорма. Форма для отливки чего-л.
Уустар туой киэпкэ кутан алтанынан, кыһыл көмүһүнэн, үрүҥ көмүһүнэн …… араас киэргэллэри …… оҥороллоро. МАП ЧУу
Металы киэпкэ кутар хамыйахтар, боруонса сүгэни кутар туой киэптэр …… көстүбүттэрэ. «ХС»
2. Киһи быһыыта-таһаата, тас көрүҥэ. Телосложение, фигура, комплекция
Икки илиилэрин быластаабытынан хаарга тиэрэ охтон киэптэрин хааллартаатылар. Амма Аччыгыйа
[Оҕонньор] аҥаар илиитинэн бэйэтин киэбигэр сөбө суох сүдү улахан баппаҕайынан тобугун умса кытаахтаан ылла. В. Яковлев
Көтөн түспүт киһиттэн Түүҥҥү ыалдьыт соһуйар, Көрүҥ-таһаа киэбиттэн Көрдө кини чаҕыйа. А. Абаҕыыныскай
3. Туох эмэ тас көстүүтэ, көрүҥэ. Внешний вид, облик, состояние чего-л. [Улахан суруксут:] Бачча тухары сирхаллаан киэбэ уларыйа илигэ. П. Ойуунускай
Түүннээх күннээҕи хайа да чаастан бу сарсыарда Чөркөөх киэбэ кэрэ да буолбут. Бэс Дьарааһын
Киэһээҥҥи Амманы көрбүт эрэ барыта сөрү диэн сөҕүөх, бэри диэн бэркиһиэх этэ. Кини көҥүл-холку киэбэ ол курдук кэрэ! С. Федотов
4. Туох эмэ (хол., сыһыы, толоон, хочо) тайааһына, устата. Протяженность, ширь чего-л. (напр., равнины, долины)
Биһиги оҕуруоппут эһиилгиттэн улаатан барыахтаах. Бу бүтэй киэбин тухары! Амма Аччыгыйа
Киэҥ толоон киэбин тухары толору кутуллан хаалбыт тымныы тумана …… будулуйар. Эрилик Эристиин
Хонуу киэбин устатыгар аахсыыта суох сылгы, ынах сүөһү …… аһыы сылдьаллара. УАЯ А
5. Туох эмэ буоларын сибикитэ, чинчитэ. Примета, признак чего-л.
Эмискэ иннигэр улахан, улуу сир кэлэн иһэр киэбэ биллэр. П. Ойуунускай
Уунан кутар Уһун ардах кэлэр киэбин Киллэриннэ. Күннүк Уурастыырап
6. тыл үөр. Саҥарааччы хайааһын оҥоһуллуутун хайдах сыаналыырын көрдөрөр халыыба (чахчы буоларын, буолуон сөптөөҕүн о. д. а.). Наклонение
Кэпсиир киэп. Соруйар киэп. Сэрэйэр киэп. — Профессор Е.И. Коркина туохтуур киэптэрин, кэмнэрин үөскээһиннэрин, төрүттэрин сиһилии ырыппыта. СПА СТИ
Туохтуур олоҕо соруйар киэп биир ахсаанын иккис сирэйин кытта сөп түбэсиһэр. ПНЕ СТ
7. лит. Уус-уран айымньы ойуулуурдьүһүннүүр ньыматын көрүҥэ. Совокупность приемов и изобразительных средств художественного произведения, форма
Остуоруйа тас киэбэ, тыла-өһө судургу буолар. Саха фольк. П.А. Ойуунускай «Андаҕар» диэн хоһоонун суруйарыгар норуот былыр былыргыттан үгэс оҥостубут андаҕарын дьэбир-дьиппиэн киэбин, ыар-нүһэр ритмин …… туһаммыта. Софр. Данилов
Эдэр ааптар [Т. Сметанин] поэт [П.А. Ойуунускай] тылын-өһүн, суруйар киэбин кытта үтүктэр. КНЗ ТС
тюрк. кеп

сочетаемость

сочетаемость (Русский → Якутский)

ж. дьүөрэлэһимтиэтэ, холбо-һумтуота; сочетаемость понятий өйдөбүллэр дьүөрэлэһи мтиэлэрэ.

замыкание

замыкание (Русский → Якутский)

с: короткое замыкание дэҥ холбоһуу (электрическэй шапка сыыһа холбо- Һуу).

кулун

кулун (Якутский → Якутский)

аат. Төрүөҕүттэн алта-сэттэ ыйын туолуор диэри (хаар түһэн, халлаан лаппа тымныйыар диэри) сылгы оҕото. Жеребенок (с рождения и до шести-семи месяцев)
Соҕотох хара кулун, кутуругун тойтоҥното-тойтоҥното, кистии турар. Суорун Омоллоон. Кулун төрөөбүт күнүттэн алта-сэттэ ыйын туолуор диэри кулун диэн ааттанар. Сылгыһыт с.
Кулун атаҕа киирбит — сааһырбытын кэннэ эдэр эрдэҕинээҕи тэтимэ, кыаҕа эргийбит. Наступила вторая молодость (о приливе новых сил в пожилом возрасте)
Илбиһирэн кулун атаҕа Иккистээн киирбит бадаҕа — Таабырын ырыа табыталланан Дайан таҕыста Таллан! «ХС». Кулун босхо сылдьар (барар) — туох да дьарыга, үлэтэ суох, туос иллэҥ сылдьар. Быть совершенно свободным от дел
Мантан чугас Кумах Хаппытыан кинээс Куччугуй кыыһа Кулун Босхо сылдьар. А. Софронов
Уһун сайын устата куорат оҕото букатын кулун босхо барар диэтэххэ сымыйа буолуо суоҕа. «Кыым»
Кулун куллурус көр куллурус. Оҕолор …… арыт түмсэ түһэн дьиэрэҥкэй тэбэн дэгэрэҥнэһэллэр, арыт кулун куллуруһаллар. Софр. Данилов. Кулун кэбиһэр (кулун кээспит) — итэҕэс, сиппэтэх эбэтэр өлбүт кулуну төрөт (биэ туһунан). Недонашивать, выкидывать жеребенка (о кобыле)
Кыһын хаар халыҥ буоллаҕына, сылгытыгар үчүгэй дьыл буолар, чараас буоллаҕына, сылгы ырар, биэ кулун кэбиһэр. Л. Габышев
Биэлэр ырыган буоланнар, аҥаардарыттан ордуктара кытарыыра эбэтэр кулун кэбиһэрэ. НД ДК. Кулуннаах биэ курдук куодарыһаллар — наһаа бэртиилэр, хаһан да арахсыбат, куруук бииргэ сылдьар табаарыстыылар. Очень дружить, ходить всегда вместе (букв. они ходят вместе, словно кобыла с жеребенком)
Куонааннаах Сэмэн, кулуннаах биэ курдук куодарыһар дьон: «Эмиэ звено буолабыт, хайа алааска, хас гектары, хас туоннаны оттуурга сорудах биэрэҕит?» — дэспиттэрэ. В. Протодьяконов. Кулуннуу уурдар (кулун уурдарда) — туос бөтөрөҥүнэн барда. Ехать галопом
Били икки саллаат аттарын үрдүгэр түһэн эмиэ кэннилэриттэн кулуннуу уурдаран истилэр. Н. Түгүнүүрэп
Кулун кутуруга бот. — киистэ курдук хойуу куоластаах синньигэс умнастаах, уһун синньигэс сэбирдэхтээх хонуу ото. Лисохвост
Манна араас өҥнөөх сибэккилэр кулун кутуругун кытта булкуһа үүннүлэр. А. Бэрияк
Кинилэр кулун кутуруга, ньалаҕай, локуора былаастаах оттор ыга аспыт сирдэрин …… охсон дьүккүһэ тураллар. Н. Заболоцкай. Кулун кымыһа (ыһыаҕа) — бэс ыйын бастакы аҥаарыгар чугас аймахтары кытта маҥнайгы кымыһы иһии (амсайыы). Питье раннего кумыса в узком кругу ближайших родственников (обычно в первой половине июня)
Былыр бурдук ыһар, сир табыйар иннинэ көр-нар үксэ эбитэ үһү. Сылгылаах ыаллар кулун кымыһын бэлэмнээн эрэллэр. М. Доҕордуурап. Кулун (сылгы) туйаҕа бот. — холбоҕор төгүрүк сэбирдэхтээх, араҕас сибэккилээх сааскы уу хонор сиригэр үүнэр от. Калужница болотная
Кулун туйаҕа (калужница болотная) бааска туттуллар. Сир үрдүнээҕи чааһа ыам ыйыгар хомуйуллар. МАА ССКОЭҮү
Үгүс эмтээх үүнээйилэр: киис тиҥилэҕэ, кулун туйаҕа, …… кулааһай ото диэн ааттаахтар. «ХС». Кулун тутар (ый) — календарнай сыл үһүс ыйа. Март
Кулун тутар ый. Улаҕата көстүбэт, остуол ньуурун курдук ыраас, киэҥ хонууларга сааскы көмүөл уута тэлгэммит. Амма Аччыгыйа
Кулун тутар алта күнүгэр дьыбардаах тымныы сарсыарда этэрээт Төхтүртэн тиһэх айаҥҥа хоҥнубута. С. Никифоров. Эмньик кулун — түөрт ыйыттан биир сааһыгар дылы ийэтин эмэ сылдьар кулун. Жеребенок-сосун (от четырех до двенадцати месяцев)
Элбэх хаһаа аайытын эмньик кулун элбээбит. Боруода сүөһү Муҥутаан хойдубут. Саха нар. ыр. III
Эн, Микиитэ, эмньик кулун курдук, олус бырдааттаама эбээт. Амма Аччыгыйа
тюрк. кулун

куорхай

куорхай (Якутский → Якутский)

туохт. Киэмсийбиттии, киэбирбиттии тутун. Важничать, возноситься, гордиться
Хол дойдуттан Холооннооҕум ходьойон холбонон куорхайан туһайда. ПЭК СЯЯ

active

active (Английский → Якутский)

холбонон турар, холбоммут

ньолбоот

ньолбоот (Якутский → Якутский)

аат. Ньолбоҕор быһыылаах холбо хомуос. Совок (в форме овала)
Муҥ саатар, биир ньолбоот туорахай бурдук баҕалаах. И. Сысолятин