нареч. 1) спокойно, свободно, легко; холкутук тыын дыши спокойно; тоһоҕо холкутук киирдэ гвоздь вошёл свободно; ат таһаҕаһын холкутук тардар лошадь легко тащит воз; 2) просторно; холкутук олороллор они живут просторно.

1) свободный, просторный; дьиэлэрэ холку дом у них просторный; холку бэргэһэ свободная шапка; 2) перен. спокойный; холку киһи спокойный человек # курум холку а) я совершенно спокоен; б) меня (это) не волнует; моя хата с краю.

сыһ.
1. Босхо, холку гына. ☉ Свободно, легко
Холкутук хомуллар хотуур. ПАЕ ЭАБ
Кэһиэччик ырбаахыны кумалаабат, ыбылы туппат буолуохтаах, холкутук кэтиллиэхтээх. ААН ТИиК
2. Ыксаабакка, ыгылыйбакка эрэ, олох долгуйбакка. ☉ Спокойно, легко, непринуждённо
Кинилэр бэрт сайдыылаах, интеллигентнэй аныгы ыал быһыытынан куоластарын да үрдэппэккэ мэлдьи холкутук кэпсэтэллэр. Н. Лугинов
Долгуйбуппун биллэримээри Холкутук тутта сатыыбын. И. Федосеев
Аны мөккүһэллэрэ тохтоон, холкутук, оргууй аҕай кэпсэтэ тураллара. Ч. Айтматов (тылб.)
3. Тиэтэйэри, ыксыыры билбэккэ, наҕыллык (тутун, тугу эмэ гын, оҥор). ☉ Спокойно, свободно (держаться), неторопливо, не спеша (делать что-л.)
Тахсар күн саһарҕатын диэки ыраас харахтарынан көрбүтүнэн, Зоя холкутук хааман испит. Амма Аччыгыйа
Биһиги ыксаатахпытына, тиэтэйдэхпитинэ даҕаны кини [Тихон] өрүүтүн холкутук туттар, мичээрдээн малаарыйа сылдьар. А. Бэрияк. Өлүөнэ холкутук кылбаара устар. Н. Габышев
4. Улаханнык туохха да мэһэйдэппэккэ, көҥүл-босхо, көҥүллүк; ыарырҕаппакка, чэпчэкитик (тугу эмэ гын, оҥор). ☉ Свободно, вольно; без труда, усилий, легко
Холкутук олорбуттара сыччах. И. Гоголев
Таня …… хас да килэмиэтири холкутук сүүрэр этэ. А. Шапошникова
Аайа историятын, английскайын биэскэ туттаран, үөрэххэ холкутук киирдэ. А. Никифорова
♦ Муус холкутук — кыратык да долгуйбакка, ыгылыйбакка. ☉ Совершенно невозмутимо
Оҕонньор, туох эрэ наадата суох таһаҕаһы таһааран эрэллэрин курдук, муус холкутук оҕуруотун сүлдьүгэстэрин аһан биэрэн баран, дьиэтигэр киирэн хаалла. Амма Аччыгыйа
Вася олус муус холкутук хомуутун сүөрүннэ. ОГГ ТЛ-8
Николаев муус холкутук быһыта баттаталаан эттэ. А. Кривошапкин (тылб.)

1. даҕ.
2. Кыра аайы ыксаабат, ыгылыйбат, киэҥ көҕүстээх. ☉ Отличающийся уравновешенным характером, спокойный
   Өйө-сүрэҕэ олус холку, олус нүһэр, туохха да ымыттыбат, дэбигис үөрбэт-хомойбот киһи поэт буолуон, атын киһини долгутар хоһоону суруйуон саарбаҕалыыбын. Софр. Данилов
   Оҕонньор холку: дьоллоох киһи холку буолар. Кини бу дойдуга букатын кэлбит киһилии туттар. Л. Попов
   Кээтиис куолаһа ураты холку, наҕыл этэ. П. Степанов
3. Түбүгэ, сүпсүлгэнэ, айдаана-куйдаана суох (хол., олох-дьаһах). ☉ Отличающийся ровностью, спокойствием, не связанный с хлопотами, спокойный, умиротворённый (напр., образ жизни)
   Мин тот, туох да кыһалҕата суох холку олохтон улам эттэнэн, халыҥаан испитим. Далан
   Ходуһалар холку, курас киэптэммиттэр. А. Фёдоров
   Үлэтэ, уопсайынан, холку. ПП ЭЭД
4. Киэҥ-куоҥ, кыараҕаһа суох. ☉ Широкий, просторный, свободный
   Киирэргэ киэҥ дьиэ, Хонорго холку орон, Сытарга сымнаҕас орон, Кэпсэтэргэ тыл баар. Саха фольк. От тэлгэтиилээх сүрдээх холку массыынанан айанныыр куһаҕан буолбатах. Амма Аччыгыйа. Ситии хатыыта холку буоллаҕына, көстүүтэ мөлтүүр. ГП ТО
5. аат суолт.
6. Наҕылыйыы, ыксаабат-ыгылыйбат быһыы-майгы. ☉ Уравновешенность, спокойствие, невозмутимость (о характере)
   Кычкин бу киһи дьиксиммэтэҕин, холкутун дьиибэргээбит. Н. Якутскай
   Бэл, аҕам сааһын тухары сымнаҕаһынан, холкутунан эрэ биллэр эрээри, миигин кириэтээн тахсар. Н. Лугинов
7. Туох эмэ түбүгэ, сүпсүлгэнэ суоҕа, чуумпу, нуурал. ☉ Отсутствие волнения, шума, умиротворение, покой
   Бу киэҥи, холкуну, айылҕа кэрэтин, кини модун күүһүн үйэм тухары өйбөр, сүрэхпэр иҥэриниэхпин баҕарабын. Амма Аччыгыйа
   ♦ Курум холку кэпс. — 1) ыксаабат, ыгылыйбат, олус холку. ☉ Совершенно спокойный. Барыта этэҥҥэ буолуо диэн курум холку; 2) миэхэ сыһыана суох диэн олох кыһаммат. ☉ соотв. моя хата с краю. Хайдах да буоллуннар — мин курум холку. Муус холку көр муус. Маарыйа олох да куттамматах, муус холку. Холкугар түс — ыгылыйбытыҥ, ыксаабытыҥ ааһан, уоскуй. ☉ Успокаиваться, обретать покой
   Суон Даарыйа хайыы сах холкутугар түһэн, наҕыллык тахсан барда. М. Доҕордуурап
   Ньукулаас, холкутугар түһэн, аанын халҕанын өрө көтөҕөн, көннөрөн биэрдэ. С. Никифоров
   Өксөөн ол аайы кыһаллыбата, хата, дьэ эбии холкутугар түспүккэ дылыта. С. Маисов

a. calm, relaxed