Якутские буквы:

Якутский → Якутский

холооһун

  1. холоо диэнтэн хай. аата. Күннүк Уурастыырап сорох холооһуннарыгар Саха сирин күнүн-дьылын уратылара бэргэнник бэриллэллэр. КНП КУуА
    Мин холооһуммунан, кулааһай биһигиттэн сэттэ уон дуу, аҕыс уон дуу хаамыы сиргэ баар буолуохтаах. В. Арсеньев (тылб.)
  2. көр холуйуу
    2
    Араас ырыаһыт эгэлгэлээн ыллыыра, үгэргиир үгэтэ, холуйар холооһуна бэйэтин олорор олоҕун быһыытынан эҥин араас буолар. Күндэ
    Кыыл көрөөччүлэр саһылга аһылыгы харах холооһунунан биэрэллэр. БЗИ СА

холоо

туохт.
1. Кими, тугу эмэ кимиэхэ, туохха эмэ тэҥнээ, майгыннат. Уподоблять кого-что-л. кому-чему-л., сравнивать
Киһи оҕо сааһын сарсыардаҕа, ситэр сааһын күнүскэ (күөгэйэр күнүгэр), оттон кырдьыытын киэһэҕэ холууллар. Саха фольк. Дойдутугар тахсарыгар, уруккутугар холоон, мунду бөҕөнү сиэм диэн саныыра, хата, биир мунду баһын хампы ыстаабатаҕа. Н. Якутскай
Ээ, биһиги дьоммут тэллэйи аанньа билэ иликтэр, улахан аска холооботтор. Е. Неймохов
2. Тугу эмэ быһа холуйан, барыллаан кэмнээ, быһаар, холуй. Определять что-л. приблизительно, прикидывать
Хотону саамай улааттаҕына, икки сүүс ынахха холоон тутуоҕуҥ. В. Титов. Биирдэ сиэнэ ыйытта: «Эһээ, ити тоҕо балыккын мунньаҕын, бэйэбит эрэ тоторбутун холоон буһарыаххын?» КФА СБ
Убаҕаһы утах ханарынан холоон иһиэххэ наада. Дьиэ к.
3. Тугу эмэ тургутан көр, сибикилээ, билгэлээ. Пробовать, оценивать что-л. [Булчут хаары] Сөмүйэтинэн оймоото — Суоллара тоҥо илик, Билгэлээн көрдө, холоото — Сүүрэ туртар тус илин. Эллэй
[Ходоров] хайдахтаах да уустук бырайыагы маҥнай толкуйдаан, холоон, ыараҥнатан көрөн баран, бырайыак сүрүн оҥкулун начаас курдурҕаччы оҥорон кэбиһэр. Н. Лугинов
Омурҕанныы тохтуубун, Охсор сирбин холуубун. А. Бродников
Кумаар да сиэбитигэр (ытырбытыгар) холообот көр кумаар
Икки саалаах кииртим. Биир куһаҕан булгу тутуунан үс төгүл ыттым даҕаны, кумаар да сиэбитигэр холообото. Багдарыын Сүлбэ
Өлөрү утуйарга холоо көр өл I. Дьон-норуот туһугар Эрэйин дьолго солбуйбута, Өлөрүн утуйарга холообута. С. Зверев
Күтүр дойду көлдьүнэ Аймаан-алдьатан баартын Ситиһэр иннигэр, Өлөрбүн даҕаны Утуйарга холуом! Суорун Омоллоон
Хоҥуруутугар <да> холообот (хоннорбот) көр хоҥуруу. [Лэкиэс:] Чэ, аныгы киһи санаата уларыйбыта, тугу да хоҥуруутугар холообот буолта сүрдээх. А. Софронов
«Кэһэйдин, тугу да хоҥуруутугар холообот», — Пуд Ильич сэтэриир. Далан
Быһа холоон көр быһа I
Сахалыы добдугураччы ааҕара, нууччалыы даҕаны быһа холоон сурук ис хоһоонун син өйдүүрэ. Софр. Данилов
Утуйуон иннинэ эһэ көннөрү бириэмэтээҕэр быһа холоон үс төгүл элбэҕи аһыыр, түөрт уонтан тахса киилэ сыаны мунньунар. ЭБЭДьА. Хараҕынан холоо — тугу эмэ көрөҥҥүн барыллаан, быһа холуйан быһаар. соотв. определять что-л. на глаз
Кыһыахтаах чороонум быһыытынтутуутун барыллаан, илиибэр ылан, тэйитэ-тэйитэ харахпынан холоотум. Н. Борисов
Кыылы уонна хоруолугу иитэр научнай-чинчийэр институт сүбэтинэн хаһаайыстыба усулуобуйатыгар аһылык сыатын хараҕынан холуохха сөп. БЗИ СА. Холоон көр — кими, тугу эмэ тургутан көр, бэрэбиэркэлээ, боруобалаа. Пробовать, испытывать кого-что-л. [Оҕонньор:] Нойоон, төһө хоһууҥҥун, хапсаҕайгын уонна быһыйгын мин холоон көрүөм
Саха фольк. [Дьээбикин:] Бэртэр кэлбит буоллаххытына, тоҕус ох сиртэн туран ыта холоон көрүҥ. Н. Габышев
Дьоннор улахан күүстээх киһи кистэнэ сылдьар быһыылаах диэн уорбалаан, киһилэрин холоон көрөргө сүбэлэспиттэр. «Чолбон»

Якутский → Русский

холоо=

определять что-л. (приблизительно); холоо, төһө от кэлиэй скажи, сколько сена можно получить; хас киилэ буолуой, холоо определи, сколько килограммов будет; дьоҕойон , холоон көрөҕүн дуу? да ты, никак, меня испытываешь? (с оттенком недовольства) # холоон көр! попробуй-ка! (угроза).

Якутский → Английский

холоо=

v. to compare; холоон a. no better


Еще переводы:

ориентировочный

ориентировочный (Русский → Якутский)

прил. 1. (для определения положения) ыйдарар, сирдэтэр; ориентировочный знак сирдэтэр бэлиэ; 2. (предварительный, приблизительный) быһа холооһун, барыллааһын; ориентировочный план быһа холооһун былаан.

глазомер

глазомер (Русский → Якутский)

м. харах холооһуна.

таайтарылын

таайтарылын (Якутский → Якутский)

таайтар диэнтэн атын. туһ. Ол гынан баран бу холооһун «ол курдук, бу курдук» диэн сирэй кэпсэммэтэх, атынынан сирэйдэнэн, таайтарыллан этиллибит. Саха фольк.

барыллааһын

барыллааһын (Якутский → Якутский)

  1. аат. Маннык, эбэтэр бачча буолуо диэн быһа холооһун, сабаҕалааһын. Предварительное предположение, соображение
    Кэнэҕэски архитектура сайдыытын барыллааһына кыайтарара саарбах. Н. Лугинов
    Саамай толоос барыллааһынынан, Саха сиригэр репрессияҕа үс тыһыынча киһи кэриҥэ хабыллыбыта сабаҕаланар. ВУА БС
    [Куобах диэн тыл хантан төрүттээҕин, туох диэн суолталааҕын туһунан] Г.В. Попов кэрэхсэбиллээх барыллааһыны оҥордо. Багдарыын Сүлбэ
  2. даҕ. суолт. Маннык, эбэтэр бачча буолуо диэн (быһа холооһун, сабаҕалааһын). Предварительный, приблизительный, предположительный
    Дьолго, барыллааһын диагноз сыыһа буолан хаалыан эмиэ сөп. Софр. Данилов
    Дьадаҥылары уонна көннөрү ортолору, күүстээх ортолору тус-туспа араартыыр барыллааһын испииһэги оҥордубут. А. Бэрияк
    Син уруккутун курдук, бу барыллааһын былааны тутуһуу булгуччута суох. АНВ СТУ
хаарбахсый

хаарбахсый (Якутский → Якутский)

туохт. Өр туттуллан эргэр, хаарбах турукка киир. Устареть, износиться
Хаһан эрэ соҕотуопка пууннара оҥостубут ыскылааттара хаарбахсыйан бүттүлэр. П. Егоров
Типовой бырайыага суох, сахалыы харах холооһунунан оҥоһуллубут тутуулар уһун үйэлэммэттэр, түргэнник хаарбахсыйаллар. АДГ СКУо

ылылын

ылылын (Якутский → Якутский)

ыл диэнтэн атын. туһ. Үөрэххэ ылыллыбыт
Берлин ылыллан, өрөгөйдүүр Москуба! П. Тулааһынап
Уонтан тахса пууннаах Уһун уураах ылылынна. Күннүк Уурастыырап
Кини сэриигэ сылдьан, 1944 сыллаахха ССРС суруйааччыларын Сойууһун чилиэнинэн ылыллыбыта. Күн Дьирибинэ
Саха тылынан уус-уран айымньытыгар метафоралар, тэҥнээһиннэр уонна холооһуннар тулалаан турар айылҕаттан, норуот сүөһү иитиитинэн уонна булдунан олорор олоҕуттан ылыллыбыттар. ССЛИО

абрис

абрис (Русский → Якутский)

аабырыс, абрис (предмет көстүүтүн эбэтэр ойуутун харах холооһунунан масштаба суох оноһуллубут тас омооно.)

хviii

хviii (Якутский → Якутский)

үйэлэрдээҕи чорооннор үс көрүҥнэрэ: эһэ-эбэ, кэриим, сүктэр кыыс чороонноро; үс күннээх сүһүөх тимэх, харах көмүс курдар. С. Окоёмов. Харах мөкүнүгэ анат. — харах төгүрүгэ. Глазное яблоко
Хараҕым мөкүнүгэ баттыыр курдук, төбөм ыалдьар. Харах олоҕо анат., көр олох I. Харах өҥүргэһэ көр өҥүргэс. Харах симис көр симис. Ити кэнниттэн «саха оонньуута» буолан, харах симсэллэр, мас тардыһаллар, сымсаларын, күүстэрин холоһоллор. Амма Аччыгыйа
Ким эрэ: «Ол балаҕаҥҥа харахта симсиэҕиҥ» диэбитигэр «Чэйиҥ-чэйиҥ!» дэһэ түстүлэр. Болот Боотур. Харах харата анат. — харах иһигэр сырдык киирэр аһаҕаһа, өҥнөөх бүрүө ортотугар баар. Зрачок глаза
Көрдөр хараҕым харата, Көптөр сүрэҕим чопчута, Күҥҥэ булбут үрдүк үөрүүм, Күндү дьолум, көнньүөр, көччүй! Суорун Омоллоон. Харах холооһуна — кээмэйдээбэккэ эрэ хараҕынан көрөн ырааҕын-чугаһын, киэҥин-кыараҕаһын быһаарыы. Способность определять расстояние на глаз, приблизительно, глазомер
Сэриилэһэр дьыала сүрүн бириинсиптэринэн Суворов харах холооһунун, түргэн буолууну, ыган киириини ааҕар. ЛВИ БУӨ
Сүөһү ыйааһына барыта харах холооһунунан быһаарыллыбыт. «Кыым». Харах эргэтэ — киһи хараҕын дьэҥкир бүрүөтүгэр ыарыыттан эбэтэр оһолтон үөскээбит үрүҥ чэр. Беловатое пятно на глазу вследствие помутнения роговицы после различных её заболеваний, бельмо
Ылдьаана хараҕын эргэтэ тунааран көстөр. «ХС». Ыйааһын хараҕа — тимир сүрүннээх мэһэмээн ыйааһын кээмэйин бэлиэтиир туочукалара. Точки на стержне безмена, отмечающие единицы веса
Байар баҕатыгар үөрэҕэ суох дьону ыйааһын хараҕынан сүүйэн, албыннаан, сирэйэ-хараҕа суох ылара. Н. Якутскай
Кини хас ый аайы ыйааһын хараҕар кээмэйдээн ньирэйдэрин улаатыытын бэлиэтэнэн испитэ. «ХС»
ср. др.-тюрк. харах ‘глаз, глазное яблоко’, хара ‘смотреть’

көрөөччү

көрөөччү (Якутский → Якутский)

аат.
1. Тугу эмэ (хол., киинэни, испэктээги) көрөр киһи. Зритель
Афины тыйаатырыгар уон сэттэ тыһыынча көрөөччү киирэрэ. КФП БАаДИ
Ити пьесалар иккиэн аан маҥнайгыттан көрөөччүлэр үрдүк сыанабылларын ылбыттара. АҮ
Көрөөччү улахан болҕомтотун Мирнэй, Нерюнгри, Ленинскэй, Сунтаар оскуолаларын уран тарбахтаахтарын үлэлэрэ ыллылар. «Кыым»
2. Тугу эмэ көрөр-харайар киһи. Тот, кто ухаживает за кем-чем-л., смотритель
Ааллыыр уоту көрөөччү Аастыыр маҥан чанчыктаах …… Сүллүрүттүбүт сүүстэрдээх Аҕам дьахтар киһикэм. С. Зверев
Бороон көрөөччү көр бороон
Бастыҥ бороон көрөөччүлэр …… биирдии бороон сууккатааҕы эбиллиитин олунньуга биэс сүүс отут — биэс сүүс алта уон тоҕус кыраамҥа тиэртилэр. «Кыым»
Бороон көрөөччүлэр бороон ыйааһынын сүүс киилэҕэ тиэрдэргэ соруктаммыттара. «ЭК». Дьаам көрөөччү истор. — дьаамы көрөн-харайан олорор киһи. Смотритель почтовой станции, станционного дома, ямщицкой
Дьаам көрөөччү ол «сирэйгэ тыаһатыы этэ» диэни умнубатах быһыылаах этэ. В. Короленко (тылб.). Дьиэ көрөөччү — дьиэни хомуйар, көрөр дьахтар. Домработница, горничная
Ася миэхэ …… дьиэ көрөөччүгэ эрэ маарыннаабат буолан көстүбүтэ. И. Тургенев (тылб.)
Бүтүн замокка кини биир эрэ …… дьиэ көрөөччү доҕордооҕо. Дж. Родари (тылб.). Кыыл көрөөччү (иитээччи) — күндү түүлээх кыыллары үөскэтэр, иитэр пиэрмэҕэ үлэлиир киһи. Зверовод
Кыыл көрөөччүлэр саһылга аһылыгы харах холооһунунан биэрэллэр. БЗИ СА. Ньирэй (торбос) көрөөччү — ньирэйдэри аһатар, көрөр киһи. Телятник, телятница
Ньирэй көрөөччүлэрдиин кэпсэттэ. М. Доҕордуурап
Ньирэйдэрин торбос көрөөччүгэ туттаран истэ. «ХС». Сад көрөөччү — сады көрөр-харайар киһи. Садовник
Тыый да, хатыҥ үүт-үкчү хаанынан ытыы турар курдук. Нуучча сиригэр эбитэ буоллар, сад көрөөччү маны саба баайбыт, эмтээбит буолуох этэ. Суорун Омоллоон. Сибиинньэ көрөөччү — сибиинньэлэри аһатар, көрөр киһи. Свинарь, свинарка
Эбээһинэһим — сибиинньэ көрөөччү. В. Ойуурускай
Сибиинньэ көрөөччүлэр кыттыһан үлэлииллэр, хамнастара уопсайдарыгар көрүллэр. АВН КХАТО. Сүөһү көрөөччү — сүөһүнү аһатар, көрөр киһи. Скотник
Мин эйигин онно сүөһү көрөөччүнэн ыытаары ыҥыртарбытым. Н. Заболоцкай. Онно сүөһү көрөөччүнэн Михаил Прокопьевич Тарабукин кэлсэр. И. Бочкарев

холбо

холбо (Якутский → Русский)

уст. жёлоб; уу сүүрдэр холоо жёлоб для стока воды.