ж. 1. (основа инструментов) у к, мас, олох; колодка рубанка устуруус маһа; 2. (сапожная) киэп, холуокка.

туохт. Холуокката оҥор, кэтэрт. ☉ Надевать колодки (напр., на лошадь). Атын холуоккалаан алааска ыытта

м. 1. (обувь) башмак, бачыыҥка; 2. тех. холуокка; тирэх кэтэрдии; # быть под башмаком у кого-л. ким эмэ тилэҕин анныгар буол (толору кулуттуу бас бэринэн сырыт).

аат. Мас холуокка иһигэр чараас сытыы тимирдээх, маһы кыһарга туттуллар уһанар тэрил. ☉ Рубанок
Оннооҕор дьиэҕэ биир түннүккэ саҥа арааманы уурдаххына, дьиэни хотоҕоһунан устуруус көөбүлэ тахсар. С. Васильев
Микиитэ Уйбаанабыс, устурууһун тимирин таһаараары, аҥаар хараҕын быһа симэн кыҥыы-кыҥыы, кэтэҕиттэн саайан чапчыйар. Д. Таас
Устуруус тимирин көннөрү ньыманан сөп буолар иҥнэри гына дэхситик сытыылыырга сатабыл уонна уопут наада. ДьХ
◊ Кынаттаах устуруус — икки өттүнэн тутаахтаах устуруус (икки киһи тутарыгар аналлаах). ☉ Двуручный рубанок, медведка
Киһим хонноҕун анныгар кынаттаах устурууһу кыбыммыт, илиитигэр сүгэни туппут. Н. Неустроев
русск., диал. струж, рубанок

туохт.
1. Туохха эмэ ханнык эмэ быһыыны, пуорманы биэр, халыыптаа. ☉ Придать чему-л. какую-л. форму, вид
Тириини киэптээ. — Ийэтэ эмээхсин... уол сытыйбыт этэрбэһин устубутун ылан, отунан киэптээн, сэбиргэнэҕэ куурда ууран кэбистэ. Н. Павлов
2. Тугу эмэ (хол., кыараҕас таҥаһы, атах таҥаһын) тиирэ кэт. ☉ Напялить, натянуть что-л. с трудом (напр., одежду, обувь)
Иилинэ кэтэн, Санныгар киэптээн Сарас гыммыта. П. Ойуунускай
Кирпииччэ саҕа уллуҥнаах киппэ бачыыҥкатын киэптээн, …… олорор. Л. Попов
Яков …… олус кыараҕас таҥаһы сэрэнэн, тиирэ киэптээн кэппитэ, холуокка курдук, кэдэрги ылан кэбистэ. Н. Заболоцкай
3. Тугу эмэ толору, тилэри, бүтүннүү сап, сабардаа, бүрүй, бүөлээ, хаххалаа. ☉ Заполнять что-л. собою полностью, целиком
Уулуссаны толору киэптээн, күргүөмүнэн күлсэ-күлсэ …… баай астаах остуоллаах дьиэҕэ тоҕо анньан тиийдилэр. Н. Лугинов
Икки киһи сытар кырабаатыгар толору киэптээн сытан кэбистэ. М. Доҕордуурап
Туох баары барытын өрүс бэйэтин сырдык модун киэлитинэн киэптээбит. Н. Габышев
Аммаҕа уу кэлэн, толору киэптээтэ. М. Доҕордуурап
△ Туох эмэ (хол., дьиэ, саала) иһигэр ыга симилин, муһун. ☉ Набиваться плотно во что-л., куда-л. Дьон хоһу киэптээтилэр
— Аҥаалытта диэн алааска, ат эккирэтэр балаҕаҥҥа, Киэптиир гына симиллэн киһи бөҕө муһунна. Болот Боотур
Кулууп саалатын киэптиир толору элбэх киһи мустубут этэ. «Чолбон»
4. көсп. Киэҥ сиринэн тарҕан, сатараа, дьиэрэһий, дуораһый (тыас-уус туһунан). ☉ Раздаваться, отдаваться, разноситься, заполнять все пространство (о звуке)
Оркестр уйуһуйан, Киэптиир сири, халлааны. С. Тарасов
Сүгэ табырҕас тыаһа, эрбии аалыҥныыра киэһэлээх сарсыардааҥҥы тоҥ салгыны киэптээн кэбиспитэ. М. Доҕордуурап
5. көсп. Киэбир, чабылан, киэмсий. ☉ Заноситься, задаваться
Кини бүтүн Саха губерниятын баһылыга буолуом диэн чабыланар кэмигэр киэптээн, чынайан-ханайан мин эрэ дэммит бэйэлээх. Д. Васильев
Итирдэхтэринэ …… Борисов охсуһуу көрдүү сатааччы. Киэптиир да киэптиир. Э. Соколов
△ көсп. Атыттартан туох эмэ уратылаах буол, чорбой. ☉ Отличаться чем-л. от других, быть заметным, выделяться
Куорат хаба ортотугар биир таас дьиэ …… түөрт муннуктуу түһэн киэптээн турара. П. Филиппов
Кинилэр биһигини киэптииллэрэ. Арай ахсааҥҥа, химияҕа, физикаҕа наһаа баһыйбат этилэр. Баал Хабырыыс

даҕ.
1. Сабардама кыра, киэҥэ-куоҥа, холкута суох. ☉ Тесный (о помещении)
Кыараҕас баҕайы дьиэҕэ олус үгүс киһи ыга симсэн, таһыттан киирдэххэ ыарахан сыт саба биэрэр. Күннүк Уурастыырап
Кыараҕас хоруопка угаммыт, Кинини биһиги сүкпүппүт, Үс арсыын усталаах дьаамаҕа Доҕорбут уҥуоҕун көмпүппүт. Эллэй
Таһаҕаспытын, сааларбытын сүгэн, өрө хааман тахсаммыт, сыыры эмти хаһан оҥостуммут кыараҕас үүтээни буллубут. Амма Аччыгыйа
2. Синньигэс, ситэ кэтитэ, киэҥэ суох, икки өттүттэн ордук кыһарыйтарар. ☉ Узкий, неширокий
[Тогойкин] олбуор кыараҕас кэлииккэ ааныгар ойон тиийэн, аһа баттаата. Амма Аччыгыйа
Таас сир кыараҕас үрэҕэ босхо да былыттан кыынньан барааччы. Н. Заболоцкай
Биһиги сотору били кыараҕас, орох курдук суолбутун туораан, дулҕалаах, араас аҥхалаат сирдэринэн киирэн-тахсан истибит. «ХС»
3. Кыра, ыга тутар, сөп түбэспэт (үксүн киһи таҥнар таҥаһын туһунан). ☉ Тесный, жмущий, стесняющий движения, слишком плотно прилегающий, узкий (обычно об одежде и обуви)
Яков бу уоттуйан хаалбыт уонна олус кыараҕас таҥаһы сэрэнэн, тиирэ киэптээн кэппитэ, холуокка курдук, кэдирги ылан кэбистэ. Н. Заболоцкай
Кыһынын буоллаҕына кыараҕас хомуутунан хабарҕабын ыга туттаран тыыммын хаайара, моонньубун быстарара. М. Доҕордуурап
4. Киэҥ, арылхай буолбатах, быһыччы көрбүт курдук (харах туһунан). ☉ Узкий, неширокий (о глазах)
Кыараҕас соҕус сытыыкан харахтарын сүр сэргэхтик чэрэличчи көрөн кэбиспит. Амма Аччыгыйа
Кини болооччу курдук сүүстээх, тараҕай төбөлөөх, кыра уҥуохтаах, кыараҕас харахтаах. Н. Якутскай
Кыараҕас харахтарын тэрбэтэ-тэрбэтэ, Илларион Давыдов чаҕаарыйа түстэ. М. Доҕордуурап
5. көсп. Тиийиммэт-түгэммэт, кыһалҕалаах, арыычча олорор. ☉ Бедный, малоимущий, нуждающийся (о человеке); неурожайный, полный лишений (год)
Ойуунускай дьадаҥы, кыараҕас ыалга төрөөбүтэ. Суорун Омоллоон
Онуоха эбии уот кураан Оту, бурдугу умаппыта. Кыһын ыган кэлиитигэр Кыһалҕа бөҕө улааппыта. Ол эрээри биһи аҕа ууһа Оннук кыараҕас дьылларга …… Улахан күөллэрдээх буоламмыт Улууһу ордук санатарбыт: Илимнээн, куйуурдаан эбинэрбит, Туулаан, муҥхалаан туһанарбыт. Болот Боотур
6. көсп. Кыра ычалаах, чычаас билиилээх, кыранан муҥурданар, тутах. ☉ Имеющий небольшие познания, узкий кругозор, узкие интересы
Сылгы, ынах сүөһү Сылдьар ыырын саҕа Сылдьыбыт сырыым Сытала суох кыараҕас эбит, оһоҕос тоторунан кэмнэнэр Олоҕум уйгута олус да дьоҕус эбит. С. Зверев
Урукку өттүгэр биһиги, культура үлэһиттэрэ, туохха барытыгар бэйэбит эрэ сүүрэрбит-көтөрбүт. Онон үлэбит да ис хоһооно чычаас, кыараҕас, …… наар оонньууну-көрү, үҥкүүнү эрэ тэрийии курдук буолара. И. Артамонов
Устудьуоннар малааһыҥҥа ыллыыллар, табахтыыллар, кыараҕас өйдөөх-санаалаах дьоннору үөҕэллэр. И. Тургенев (тылб.)
7. Аҕыйах нэһилиэнньэлээх, чиэски сытар, барыыта-кэлиитэ суох (сир). ☉ Малонаселенный, расположенный вдали от центра (о местности)
[Куола:] Эһиги манна кыараҕас сиргэ булкуһа олорор буолаҥҥыт, кыра, мээнэ да хаалыах дьыалалары, үрэн-тэбэн барар үгэстээххит. А. Софронов
Витя ыраах, кыараҕас сиргэ, быыкаа пиэрмэ аттыгар үөскээбит буолан, ол баҕата сорох ардына арыый омуннаахтык уонна соһумардык киирэн ылар. Н. Заболоцкай
♦ Кыараҕаска киир — кыһалҕаҕа ыллар, олуйтар, күчүмэҕэй балаһыанньаҕын ыарат. ☉ Оказаться в нужде, попасть в трудное положение
Баайдааҕы да баранаак оҥорорум, Тоту да торҕон ыытарым, Кылааттааҕы да Кыараҕаска киллэрэрим. С. Зверев
Холкуос бэрэссэдээтэлэ сэрииттэн кэлбит, саас ортолоох, турбут-олорбут үскэл киһи кыараҕаска киирэн сылдьар. Айталын
Сиэн эбэтэ аймаммытыттан өссө кыараҕаска киирдэ. ЧКС ЫаЫЫ. Кыараҕас көҕүстээх — ыгым, кыраттан да кыыһырар, ордуос киһи. ☉ Нетерпеливый, вспыльчивый, раздражительный
Суола үрэх — кыра үрэх. Ол гынан баран кыараҕас көҕүстээх киһи ордук тэбиэс-өһүргэс буоларыгар дылы, кини сааскытыгар олус омуннура дэбилийэн ааһар үрэх. Амма Аччыгыйа
Миигин өһүргэскин, кыараҕас көҕүстээххин, солуута суох буолуталыыгын диэн сэмэлиирэ. СГС ӨСҮДь
◊ Кыараҕас аһаҕас дорҕоон тыл үөр. — бу дорҕоону саҥарыыга тыл үрдүктүк көтөҕүллэр, айах кыратык атар, уос төгүрүйэн кыттар. Маннык дорҕооннор саха тылыгар түөртэр: ы, и, у, ү. ☉ Узкий гласный
Кыараҕас аһаҕас дорҕооннор кыра тыастаах буолаллар. ПНЕ СТ
Сыһыарыы аһаҕас дорҕооно наар киэҥ эбэтэр наар кыараҕас буолар. КИИ СТ-2

аат.
1. Айанныырга, таһаҕаһы таһарга аналлаах икки сыҥаахтаах көлүнэр тэрил. ☉ Сани
Харытыай таһырдьа таҕыстар эрэ сыарҕа тыаһын иһиллиир дьарыктаммыт да, били күүтүүлээх көмө кэлэн быстыбатах. Софр. Данилов
Доромоон арыытын ампаарыттан көтөҕөн киллэрдэ, Сиэҥкэ тахсан сыарҕаттан ыйааһыны киллэрдэ. Күндэ
Хабдьы өрө көтөн иһэн төннөн кэлэн, аны сыарҕа ойоҕоһугар догдос гына түстэ. Н. Заболоцкай
2. Биир сыарҕа тиэйии туох эмэ (хол., от, мас). ☉ Один воз, одни сани чего-л. (напр., сена, дров — якутская мера объёма)
[Байбал:] Дьэ таарыйа оккун көрөн баран хас сыарҕа тахсыыһыгын этиэм. А. Софронов
Кини аны күһүн «Эргиттэҕэ» боппууда бурдук сирин солуур, кыһыныгар сүүс сыарҕа маһы кэрдэр буолла. Амма Аччыгыйа
Биһиги күһүн эрдэ икки оһоххо биэс уон сыарҕа кыстыыр маһы бэлэмниирбит. «ХС»
♦ Сыарҕа сыҥааҕын курдук (тэҥнэр) — тэбис-тэҥнэр, хайалара да чорбойбот. ☉ соотв. ухо в ухо, ноздря в ноздрю (бежать, идти)
Аттар сир ортотугар кэлиэхтэригэр диэри, сыарҕа сыҥааҕын курдук, тэбис-тэҥҥэ хатыһан иһэллэрэ көһүннэ. В. Чиряев
Кинилэр иккиэн биир сыл оскуолаҕа киирбиттэрэ. Сыарҕа сыҥааҕын курдук, тэбистэҥник үөрэнэллэрэ. Н. Түгүнүүрэп. Сыарҕата бытаарбыт — тугу эрэ бириэмэтигэр, кэмигэр оҥорботох, хойутаабыт. ☉ Медлить с чем-л., задерживаться, мешкать
Сылы сыллаан айбатахха Сыарҕабыт адьас бытаарыаҕа. Онон оргууй саҕалыахха, Онтон бэйэтэ барыаҕа. С. Тарасов
Ити, уҥа диэки остуолга олорооччулар сыарҕаҕыт тоҕо бытаарда? Тумарча. Сыарҕатын сыҥааҕа иҥнэр — кими, тугу эмэ мэлдьи хомуруйа, сэмэлии сырыт. ☉ Цепляться, придираться к кому-л.; попрекать кого-л. чем-л. (букв. полозья его саней цепляются (за кого-л.))
Саҥара эрэ түстэргин миэхэ сыарҕаҥ сыҥааҕа иҥнэн биэрэр ээ, сааскар. Болот Боотур
Мин ити биир ынахпар тоҕо эн сыарҕаҥ сыҥааҕа иҥиннэ? С. Ефремов
Киһи кыһыйыах бары сыарҕаларын сыҥааҕа миигиттэн иҥнэр буоллахтара үһү. Ф. Захаров. Сыарҕа үрдүттэн (отун, аһаа) — оту, маһы эбэтэр аһы-үөлү эрдэттэн хаһааммакка эрэ күннээҕинэн олор. ☉ Не иметь запасов (дров, сена, продуктов), жить чем бог пошлёт (букв. с саней топить, кормиться)
Кыһыҥҥы тымныыга сыарҕа үрдүттэн оттор куһаҕан эбит. Болот Боотур
Биир бытаан оҕуһунан алтахтатан күҥҥэ дуоннаах оту тиэйбэт, пиэрмэлэр сыарҕа үрдүттэн сүөһүлэрин аһатан олороллор. В. Протодьяконов
Билигин пиэрмэлэр үгүс хотонноругар от саппааһа диэн суох, сыарҕа үрдүттэн аһатан олороллор. «Кыым»
◊ Ат сыарҕата — аты көлүйэргэ анаан оҥоһуллубут сыарҕа. ☉ Сани, в которые запрягают лошадей
Тэрэнтэй, нэк суорҕаҥҥа сууламмыт, ытаан бэбээрэр кыһыл оҕону көтөхпүтүнэн, көлүллэн бэлэм турар хара ат сыарҕатыгар олоро охсоот, дьиэтин диэки куйаардыбыта. Л. Попов
Мин маннык түргэн ат сыарҕатыгар үйэлээх сааспар иккиһин олорбуппун өйдөөтүм. Эрилик Эристиин. Бүрүөлээх сыарҕа — халыҥ таҥаһынан бүрүллүбүт кыһыҥҥы сыарҕа. ☉ Крытый экипаж, повозка; кибитка
Бүрүөлээх сыарҕанан айаннаан кэллим. Доруобунньа сыарҕа көр доруобунньа. Оҕонньор оту доруобунньа сыарҕатыгар саас-сааһынан уура турда. Н. Габышев. Кыһыҥҥы сыарҕа — кыһын туттарга аналлаах тимир ыллыктаах сыарҕа. ☉ Зимние сани с полозьями с металлическим покрытием
Кыһыҥҥы сыарҕа сыҥааҕа тостубут. Наарта сыарҕа көр наарта. Намчы оҥоһуулаах наарта сыарҕа хаарга сыстар-сыстыбат сыыйыллар, арыт ох курдук субуруйар, арыт хаар туманыгар киирэн көстүбэккэ тыалы кытта тыал буолан көтөр. Т. Сметанин
Саха, эбээн Уот оттон Уруулуу курдук тоһуйбуттар Наарта сыарҕанан, Талыы табанан, Соноҕос атынан, Болбуот көтөҕөн Көмө оҥорбуттар, Күүс укпуттар. С. Зверев. Оҕус сыарҕата — бурҕалдьы олордуллубут, тиит силиһиттэн оҥоһуллубут оҕус көлүллэр сыарҕата. ☉ Бычьи сани с ярмом из лиственничных корней, дровни. Дьиэ таһыгар оҕус сыарҕата турар
□ Сыраан уус уолаттарынаан …… сүөһү сүрэҕин саҕа тимир таастары хомуйан бугул оҥортоон баран муус турбутун кэннэ икки-үс оҕус сыарҕатынан тиэйэн киллэрэр эбит. «ХС». Сайыҥҥы сыарҕа — сайын туттарга аналлаах тимир ыллыга суох сыарҕа. ☉ Лёгкие летние сани без металлических полозьев
Ханнык сыарҕаны оҥоробун. Сайыҥҥы сыарҕаны дуу, кыһыҥҥыны дуу? В. Протодьяконов
Силис сыарҕа көр силис. Холлоҕос эриэн кунаныгар Холуокка мас бурҕалдьытын, Томороон силис сыарҕатын Тоҥхойо көлүнэн Тобуох Соппуруон Соххоно Хонооһойдуун Хотугу күөлгэ, Хотуулаахтык хаамтаран, От кээһэ бардылар. С. Зверев. Сыарҕа ат — сыарҕаҕа көлүллүбүт ат. ☉ Лошадь, запряжённая в сани
Хоту, соҕуруу, илин, арҕаа барар суолларынан сыарҕа аттаахтар сырылата, сатыы дьон чоочурҕаһа турдулар. Күннүк Уурастыырап
Кинилэр ити курдук ону-маны кэпсэтээт, Лоҥкуудаҕа сыарҕа атынан үлэлии киирдилэр. М. Доҕордуурап. Сыарҕа атаҕа көр атах. Оһох аттыгар сыарҕа атаҕа буолар хатыҥ куура турар
□ Кини [Буокай оҕонньор] сыарҕа атаҕа буолар маһын мүлүрүччү кыспыт, …… ханан да киһи илиитэ сыстыбат гына ньалҕарыппыт. А. Сыромятникова. Сыарҕа кыһаҥата — сыарҕаҕа, элбэх таһаҕас тиэйилиннин диэн, эбии оҥоһуллубут өйөбүл мас. ☉ Дополнительные продольные жердины с обеих сторон саней, предназначенные для увеличения груза. Сыарҕа кыһаҥата от үрдүгэр сытар. Сыарҕа от — тиэйии кээмэйин өйдөбүлэ (урукку кэмҥэ от хомуурун тиэйиинэн ааҕаллара: биир тиэйии — сыарҕа от). ☉ Воз сена как мера (в старину оценка объёма заготовленного сена производилась в возах, напр.: один воз сена)
Билигин биирдии сыарҕа оту биирдии ынах айаҕар биэрэр, бу туох үлүгэр алдьархайай, биитэр бүтүн алаас куортамыгар биэрэр. МНН
Балаҕан иннигэр, сылбах оҕуруот иһигэр үс-түөрт сыарҕа от бугулланан турар. Күндэ
Былыр алтасэттэ сыллааҕыта Сэмэн Нээстэр оҕонньортон сыарҕа аҥаара оту ылбыт эбит. Бэс Дьарааһын. Тэҥн. тиэйии. Сыарҕа сыҥааҕа — инники өттө иэҕиилээх, үксүн хатыҥ мастан оҥоһуллар сыарҕа саамай сүрүн уонна халтарыйар чааһа. ☉ Полоз
Саха оҕонньотторун кытта үгүс хайыһары, элбэх сыарҕа сыҥааҕын иэҕистим ини. Амма Аччыгыйа
Кини [Баанча] титирэстээбит сөмүйэтинэн сыарҕа сыҥааҕын хайдыбытын үүттүү олордо. Л. Попов. Сыарҕа сэриитэ — от тиэйиллэр сыарҕатыгар кэккэлэччи туора ууруллубут мастар. ☉ Жердины, сложенные поперёк саней для перевозки сена
Хас да кураанах от күрүөтүн аастылар. Арай күрүө тоһоҕолорун тоһута тардан ылан, сыарҕа сэриитигэр эптилэр. Ф. Захаров. Сыарҕа таба түөлбэ. — биир турку таба, бииргэ холбоммут икки таба. ☉ Одна оленья упряжка, пара оленей
Кыһыҥҥы Ньукуолун саҕана мин икки сыарҕа табанан Дьааҥы куоратыгар баран истим. Н. Неустроев
Уон биэс сыарҕа таба сөп буолуо эбитэ буолуо. Амма Аччыгыйа
Уучах сэтиилээх биир сыарҕа таба. Болот Боотур. Сыарҕа тайаҕа түөлбэ. — табаны салайан биэрэр уһун мас, таба үүрэр күрэй. ☉ Шест для понукания оленей, хорей
Бу диэки сыарҕа тайаҕа кылгас буолар: талахтан оҥороллор. СТТТ. Сыарҕа <суолун> туруута — хаар түһэн, сыарҕанан сылдьар кэм буолуута. ☉ Время, когда открываются зимние санные дороги
Мин аны күһүн сыарҕа турдаҕына эрэ барабын. Болот Боотур
Үрэхтэр муустара тоҥмута, сыарҕа турбута аҕыйах хонно. Бэс Дьарааһын
Күһүн сыарҕа суола турарын аҕай кытта Сергей Иванович уокуругу кэрийэ, ыарыһахтары эмтии айаннаабыта. И. Федосеев. Тэҥн. суол туруута. Сыарҕа хаара — сыарҕа сылдьарыгар сөптөөх халыҥ хаар. ☉ Слой снега, позволяющий ездить на санях
Хаар түһэн никийэн кэбистэ. Түһээри түһэн өлгөмнүк түстэ, сыарҕа хаара, кыстык хаар. Болот Боотур
Оҕонньор сыарҕа хаара алдьаныан арыый иннинэ манна көһөн тахсар идэлээх. И. Гоголев
Ыкса күһүн дьыл хойутаан кэлэн, урут сыарҕа хаара түһэр кэмигэр сир хара турбута. Кэпсээннэр. Сыарҕа ыйа — алтынньы ый (кыстык хаар түһэн сыарҕанан сылдьыһыы буолбут кэмэ). ☉ Санный месяц — октябрь (время, когда начинается езда на санях). Сыарҕа ылаҕа — хара үөттэн оҥоһуллар сыарҕа сыҥаахтарын атахтарын туттарыы талах. ☉ Поперечные скрепы саней, сделанные из чёрной ивы
Ол сылдьан арай Болот атаҕа, кырдьык, хаар анныгар туохха эрэ кэлэн иҥнэ түстэ. Хаһан таһаарбыта, эргэ сыарҕа ылахтара буоллулар. Н. Заболоцкай. Таба сыарҕата — табаны көлүйэргэ анаан оҥоһуллубут сыарҕа. ☉ Оленный возок
Тайах муоһа күрдьэххэ олорон баран, состорон дьурулаатахха син биир таба сыарҕатыгар иһэр курдук сананаҕын. Н. Тарабукин (тылб.). Ыт сыарҕата — ыты көлүйэргэ анаан оҥоһуллубут чэпчэки сыарҕа. ☉ Собачий возок
Уон ыт сыарҕата хоту дойдуну уҥуордаан Дьокуускайдаан иһэр. А. Алдан-Семёнов (тылб)
ср. алт. шырка ‘волокуша, посредством которой перевозились грузы на верховых животных’, хак. соор ‘сани’, монг. чарга, бур. шарга ‘сани; санки, салазки’