имеющий хомут; с... хомутом.

надевать хомут (на лошадь).

возвр.-страд. от хомууттаа = надевать хомут (на свою лошадь); приобретать хомут (для себя); иметь хомут.

хомут; хомуут кулгааҕа гуж; хомуут оһоҕоһо хомутина.

с. I. (деревянный хомут) бурҕалдьы; 2. перен. (иго, бремя) бурҕалдьы, ыар баттал, баттыгас.

туохт. Хомуутта кэтэрт. ☉ Надевать хомут (на лошадь)
Ыты хомууттаабыкка дылы (өс хоһ.). Хотугу сахалар (Халымаҕа) быанан үүйүллэн оҥоһуллубут бэрт чэпчэки сыарҕаларын акка хомууттаан, дуҕалаан көлүйбэттэр. «ХС»

аат. Аты көлүйэргэ, моонньугар кэтэрдиллэр ис өттүнэн сымнаҕас бүрүөлээх (боолдьохтоох) бөкүнүк быһыылаах мас тэрил. ☉ Часть упряжки — надеваемый на шею лошади, округлый деревянный остов с мягким валиком на внутренней стороне, хомут
Кини атын хомуута киэҥиттэн дуҕата ханньары түспүт. М. Доҕордуурап
[Соноҕос] соҕотох, далга бааллан турар сиригэр хомуутун кэтэрдиллэр, сэдиэлкэтин ууруллар уонна кутуруга быаланар. АНП ССХТ

туохт.
1. Бурҕалдьыгын (хомууккун) эбэтэр туох эмэ моонньугар кэтэрдиллибити уһул. ☉ Освобождаться от запряжки, отбрасывая ярмо (хомут), распрягаться (напр., о воле ´, лошади); отбрасывать что-л., надетое на шею (напр., петлю). Оҕус бурҕалдьытын булгуйбут
□ Дьадаҥы аймах биһиги, Этэрбэс кэтээт Эрэйи билэн, Сон кэтээт Сору көрөн, Булгуйбат буулаҕа Бурҕалдьыны соспуппут. С. Васильев
Күнүс кини туһаҕын булгуйан кэһэн ааспыт …… бочугурастарга өстүйэ саныыра. Н. Босиков
2. кэпс. Туохтан эмэ тугунан эмэ аһарынан, куотунан аккаастан, буолунума. ☉ Отказываться от выполнения чего-л., оправдываясь чем-л., отговариваться
Ахсыһы бүтэрэн баран салгыы үөрэммэтэҕэ, булгуйан кэбиспитэ. В. Яковлев

аат.
1. эргэр. Кыһын тымныыга моойго кэтэр түүлээх таҥас. ☉ Меховой ошейник (шарф)
Сыарҕаҕа олорор киһи умса туттан сирэйин саарба моойторугар кистии-кистии, муоһаны былдьаста. Софр. Данилов
Дэһээт и н н ьи к …… т ү үт э дэ л б и э лэ й эн н эк т э л буолан эрэр моойторугун дуомун уһула сатыы турар. Күннүк Уурастыырап
Лө гөнтөй эргэ тииҥ саҕалаах, нэк кылгас сонун синньигэс таҥас курунан түүрэ тардынна, …… элэйэн хаалбыт тииҥ кутуруга моойторугун моонньугар иккитэ эринэ тардынна уонна таһырдьа диэки сыбдыс гынан хаалла. П. Филиппов
2. көсп. Ыт, атын да кыыл моонньун эргийэ үрүҥэ. ☉ Белая полоса вокруг шеи (у собаки или медведя)
Моойторуктаах эһэ.  Моойторуктаах хара ыты …… дьиэлээхтэр бары таптыыллар. Амма Аччыгыйа
Ала-тала хаардаах сыгынахтар, үрүҥ моойторуктаах, үрүҥ түөстээх эһэ курдук, сымарыһа сыталлар. Л. Попов
Кылгас модьу моонньун курдаабыт үрүҥ моойторуга Мохсоҕолу [ыты] …… ордук …… киэркэтэр. Н. Заболоцкай
3. көсп. Ыт моонньугар кэтэрдиллэр тирии быа. ☉ Кожаный ошейник для собаки
Тэппэй тиийэн Бөтөһүн моонньугар моойторугун кэтэттэ. «ХС»
4. көсп. Ампаар дьиэ муннуктарын ыпсарарга анаан моойдуу оҥо хаһан оҥоһуллубут олук. ☉ Специальная выемка для укладки углов рубленых домов
Бу дьиэ анарааҥҥыттан атына — аттыгар эргэ баҕайы моойторук ампаардааҕа. Софр. Данилов
Хайа халдьаайыга суоҕуй Моойторук муннуктаах ампаардаах Былыргы киһи уҥуоҕа. Баал Хабырыыс
Кини кыстыыр сиригэр моойторук уобалаах кыракый дьиэлээх этэ. АаНА СТАТ
ср. уйг. бойунтурук ‘ярмо для животных’, тув. моюндуруй ‘ворот (одежды), воротник’, моюндурук ‘шиворот’, кирг. моюнтурук ‘ярмо, хомут’

туохт.
1. Талкынан тириитэ имит. ☉ Мять кожу мялкой
«Ии, оокком, биллэ ээ… Чэ, кэл, талкыта талкылаа!» — диэн аҕата үөрэн соруйбутунан барда. П. Ойуунускай
Анегин ыллыы-ыллыы, имэҥирэн туран талкылыыра. И. Федосеев
Тириини илитэн, имитэн — Талкылаан имигэс гыналлар, Аһыыга-абаҕа эриллэн Амарах, аһыныык буолуллар. «ХС»
2. көсп. Ким эмэ олоҕор араас охсуулары оҥор, имит-хомут, мускуй-эрий. ☉ Причинить кому-л. муки, страдания, помять (о жизни)
Дьыллар-күннэр тиистэрэ Дьон сүрэҕин талкылыыллар, Имиллэллэр үгүстэрэ, Чарааһыран хаалаллар. П. Тобуруокап
Олох барахсан барыбытын даҕаны талкылаан-талкылаан түнэ буолан сырыттахпыт. Ойуку
Чаара иннин биэрбэтэҕэ. Ону көрөн, «миигин утумнаабыт» — диэн Дархан иһигэр биһирии санаабыта (кини эдэр эрдэҕинэ өсөһүнэн аатырара, билигин ити олох обургу талкылаанталкылаан түнэ сымнаҕас оҥордоҕо). «ХС»
3. көсп. Араастаан саҥар-иҥэр; сэмэлээ, мөх-эт. ☉ Выговаривать кому-л.; бранить, ругать кого-л. [Маайа:] Хара сарсыардаттан киэһээҥҥэ дылы икки киһи хардарыта талкылыылларыттан тулуйумаары да гынным. А. Софронов
♦ Тылынан талкылыыр — сэнээн үөҕэр, мөҕөр-этэр. ☉ Распекать, отчитывать (букв. мять языком)
Арай сыыһаны буллаҕына, бэйэтиттэн намыһах чыыннаах үлэһиттэри тылынан талкылыы түһэрин таптыыр. М. Доҕордуурап