1) засыпать, закапывать; хаарынан көм = засыпать что-л. снегом; 2) хоронить, погребать; өлбүтү көм = хоронить мёртвого.

1) складывать припасы в лабаз; хранить припасы в лабазе; 2) уст. хоронить кого-л. на лабазе (см. араҥас 2); алтан уҥуохпун араҥастыа захоронит на лабазе мой золотые кости (т. е. обеспечит мне счастливую старость — о любимом сыне).

туохт.
1. Иин хаһан көмп, уҥуох тут. ☉ Хоронить, погребать
Ыты да иинниир баҕайы.  Дьэ бары суоллааннар, ол Чааппаан Маппый сиригэр Сымалаах диэн алаас тыатыгар, аты өлөрөн ииннээбит сирдэригэр тиийэн кэлбиттэр. МНН
2. көсп. Өлөр. ☉ Убить, умертвить
Илиэһэй бэрдин, Иннин ыламмын, Иинниэм баара дуо. П. Ойуунускай
Илиэһэй уолун Ииннээбитим да иһин Буруйдаммыт буруйум Бырастыы буолара. А. Софронов

туохт.
1. Хаһаанар аскын мас атах үрдүгэр турар ампаарга, лаабыска уур. ☉ Складывать, хранить припасы в лабазе. Хаһаанар аспытын: бурдугу, эти, арыыны араҥастаатыбыт
□ Күн ортото арыый ааһан эрдэҕинэ, бэҕэһээ кыралаах улахан тайаҕы бултаан, көтөр-сүүрэр сиэҕэ диэн араҥастаан ааспыт сирбитигэр кэллим. Т. Сметанин
[Эһэлэр] эттэрин тоҥортоон, уҥуоҕун араҥастыыллар да, баран хаалаллар. Саха ост. I
2. эргэр. Өлбүт киһини мас атахтарга турар анал тутууга уҥуох тут. ☉ Хоронить умершего на лабазе
Алтан уҥуоххун араҥастыа, көмүс уҥуоххун көтөҕүө (өс хоһ.). Өллөхпүтүнэ, өлөртөн куоппут диэн суоҕа, — алтан уҥуохпутун араҥастыахтара, көмүс уҥуохпутун көтөҕүөхтэрэ. П. Ойуунускай
Онон оҕо буолаҥҥын, өллөхпүтүнэ көмүс уҥуохпутун көтөҕөөр, алтан уҥуохпутун араҥастаар, баайбытын-быйаҥмытын бас билээр. Н. Неустроев

1. ытыктаа диэн курдук. Сэргэй Батурины хас көрдөҕүн, иһиттэҕин ахсын ытыгылыы, сөбүлүү саныыра улам улаатан иһэргэ дылы. В. Яковлев
   Дьол туһугар ньургуннук охсуспут улуу дьоннорун албан ааттарын ытыгылаан, киһи аймах бэрт элбэх бырааһынньыктары тэрийбитэ. ЧМА СТС СЭ
   Хас биирдии түөлбэ хайаан да харыстыыр, сүгүрүйэр кэрэ миэстэлээх, ытыгылыыр эбэлээх буолар. ПНИ ЭД
2. эргэр., харыс т. Өлбүт сүөһүнү, кыылы, көтөрү сиэри-туому тутуһан харай. ☉ Хоронить скот, животное, птицу, соблюдая все обряды
   «Ытык көтөрү ытыгылаатым, билигин баҕас бурууһаабат ини», — илин диэки хайыһаат, эмиэ кириэс охсунна. И. Гоголев
   Кырдьаҕас ытын таах ыттар тутан кэбиһиэхтэрэ, ол кэриэтэ бэйэтэ ытыгылаабыта көнө. Улдьаа Харалы
   Бастыҥ ат сэриигэ, оһолго өллөҕүнэ ытыгылаан араҥастыыллара, холболууллара. БСИ ЛНКИСО-1994

I 1) держать; браться, хватать; илиигэр тут = держать в руках; ыга тут = держать крепко; икки киһи тымтык тутар загадка два человека лучину держат (ыт харахтара глаза собаки); 2) ловить; поймать; хватать; атта тут = поймать коня; ыт куобаҕы туппут собака схватила зайца; 3) удерживать, задерживать, останавливать кого-либо; айан киһитин тутума не задерживай путника; 4) перен. держать, содержать кого-что-л.; вести что-л., управлять чем-либо; ынахта тут= содержать коров; бэрэбиэһи тут = держать перевоз; хаһаайыстыбаны тут = управлять хозяйством # айах тут = преподносить угощение, угощать; күлүккэр тут = прятать, скрывать что-л. (от людей); өйгөр тут = запомнить; өйүн туппут зрелый (о человеке); санааҕар тут = чувствовать себя обиженным; сүрэҕин тут = покорить чьё-л. сердце; сүрэххэр тут = принять (близко) к сердцу; тэһииннэ тут = радушно встречать гостя (букв. держать за повод); уҥуоҕун тут = а) хоронить; б) разг. ломать, разбивать что-л. (напр. посуду при небрежном обращении); эт тут = взрослеть, достигать полной физической зрелости (обычно о девушке).
II 1) строить; дьиэтэ тут = построить дом; 2) перен. строить, создавать, созидать; саҥа олоҕу тут = строить новую жизнь; 3) мат. построить;эргимтэтэ тут= построить окружность;квадратта тут= вычертить квадрат.

1) класть, положить; ставить; остуолга уур = класть на стол; ставить на стол; оннугар уур = положить на своё место; ууран кэбис = положить, спрятать (чтобы сохранить); сыарҕаҕа уур = грузить на сани; кэһиигин уураар положи мне гостинец, подарок (обычай, по к-рому близкие люди, особенно любящие родственники, сохраняют и дарят друг другу что-л.; раньше это обычно были лакомства); 2) держать, хранить; үүтү омуһахха уур = держать молоко в подполе; дьиэҕэ уура сырыт = хранить что-л. дома; харчыны сберкассаҕа уур = хранить деньги в сберкассе; 3) перен. хоронить, закапывать в землю; 4) перен. ставить (печать, подпись); заверять (печатью, подписью); бэчээттэ уур = поставить печать; 5) ставить, накладывать, прикладывать что-л. (с какой-л. целью); түөннэ уур = прижечь больное место трутом; бааҥката уур = мед. поставить банки; 6) перен. проявлять усердие, старание, волю к чему-л.; кыһамньыгын ууран үлэлээ = работать старательно, усердно; улахаҥҥа уурбат он не придаёт этому значения; 7) постановлять, решать что-л.; приговаривать кого-л. к чему-л.; уопсай мунньах уурар... общее собрание постановляет...; хаайыыга уур = приговорить к тюремному заключению.

туохт.
1. Ампаары тут, ампаары оҕус. ☉ Строить, срубить амбар, строение амбарного типа
Лөгөнтөй оҕонньор сонно тута дьиэтин көһөрөн таһааран икки ампаардаан, булуустаан, олус киэҥ үс мас баҕана оҕуруоттаан туттубут. Далан. «Оҕобут киэнин [оонньуурун, иһитин, таҥаһын, көмүһүн, алтанын] таптыыр алааһыгар ууруохха», — диэн «Түгэх Билиистээххэ» түктүйэлээн, ампаардаан уураллар. Саха фольк.
2. Ампаарга харай, уур, кистээ (малы, баайы). ☉ Хранить, прятать в амбаре (добро). Чохтонноҕуна эрэ Чоҕуйа күлэр Чочуонай сылабаары Дьоно-сэргэтэ Алдьаныан иннинэ, Адьас саҥатыгар Ампаардаабыттар үһү. Түһүлгэ т.
△ Ампаарга хаай. ☉ Заключать, запирать в амбаре (в старину буйнопомешанных держали в запертом амбаре)
Уолун ампаардыыр кэмнэригэр [Тойон Киһи] соруйан суох буолан биэрбитэ. И. Гоголев
3. Түөрт атахха суон сиэрдийэлэри ууран ол үрдүгэр оту кэбис. ☉ Стоговать сено на четырех столбах с уложенными на них толстыми жердями (на мокром месте или мокрое сено)
Ардахтаах күннэргэ оту кииннээн, ампаардаан кэбиһии, талахха, араҥас маска, күрүөҕэ куурдуу курдук былыр-былыргыттан биллэр ньымалар эмиэ умнуллуо суохтаахтар. САӨБ
4. Өлбүт киһини көмп. ☉ Предавать земле, хоронить покойного
Аҕыстаах эрдэхпинэ Аҕалаах ийэбин Ампаардаан кэбиспитим. Саха нар. ыр. II
△ Өлөр, дьакый, дьууктаа. ☉ Убить, прикончить
Адьарай аймаҕын Аҕалары ампаардаан, ийэлэри эһэҥҥин, Сүнньүлээх сүрэхтэрин, Сүккүллэр куолайдарын Бигээбит манньабар Биэрээхтээн көрөөхтөөр! П. Ойуунускай

I
туохт.
1. Тугу эмэ ким, туох эмэ көрбөтүн-билбэтин курдук, саһыар. ☉ Прятать
Чүөчээски суругун кистии тутан, түбэһиэхчэ биир кинигэ быыһыгар анньа охсон кэбистэ. Суорун Омоллоон
Онон-манан аралдьытан, биллэрбэккэ, сүгэни-быһаҕы кистээбиттэр. Күннүк Уурастыырап
Оҕонньор өс киирбэх хамсатын саппыйатыгар суулаан сиэбигэр кистиир. Н. Якутскай
△ Ис санааҕын, биллэримэ. ☉ Скрывать, утаивать, не подавать виду (о чувстве, состоянии)
Баһылай маладьыас — кини ис санаатын хаһан да кистээбэт. П. Ойуунускай
Ийэ долгуйбутун кистээн, соруйан, кыыһырбыт куоластаммыт. Амма Аччыгыйа
Лоокуут айманар, санааргыыр буолбутун дьонуттан кистии сатыыра. Дьүөгэ Ааныстыырап
2. харыс. т. Өлбүт киһини көмп, ииҥҥэ түһэр. ☉ Хоронить (умершего)
Киһилэрин кистээн киирэннэр, мустубут дьон хоолдьуга этин аһаабыттар. Болот Боотур
Бокуонньугу кистиир, кэриэстиир күннэргэ Сүөдэр Сүөдэрэбис толору сырытта. П. Аввакумов
Доҕорбун дойдубутугар таһааран кистээбитим. Н. Кондаков. Тэҥн. көмп
♦ Айыыны кистээбэккэ эттэххэ (тугу кистэниллиэй) көр айыы III
Эдэр кыргыттар сорохторо, чэ, айыыны кистээбэккэ эттэххэ, сүрэҕэлдьииллэр. Амма Аччыгыйа
Айыыбын тугу кистиэмий! Мин бу букатын быраҕыллыбыт оҕо дии санаабытым, ол иһин харайбытым. С. Ефремов
Айыыны тугу кистэниллиэй, …… ардыгар баһаам харчыны туора дьыалаҕа ороскуоттууллар. «Кыым»
Тыҥыраҕын кистиир көр тыҥырах. Биһиги туох-ханнык буолуор диэри тыҥырахпытын кистээн, хайдах эрэ албыннаһан, ньылбыйан сылдьыахтаахпыт. Н. Якутскай
ср. тюрк. кизле ‘прять, скрывать’
II
туохт. Дьырылас саҥаны таһаар (сылгы, элиэ туһунан). ☉ Ржать (о лошади), издавать крик, похожий на ржание лошади (о коршуне)
Аан дойду атыыра кистиир үһү, улуу дойду оҕуһа мөҥүрүүр үһү (тааб.: этиҥ). [Ат] Дьырылаччы кистээтэ, Тыбыыран кээстэ. П. Ойуунускай
Муҥур тииккэ олорор элиэ кулуннуу кистээн дырылатта. Амма Аччыгыйа
ср. тюрк. кишне, саг. кистэ ‘ржать (о лошади)’

туохт.
1. Сири хаһан тугу эмэ кистээ. ☉ Выкопав яму, запрятать в ней что-л., засыпав сверху землей, зарыть
Манньыат миэхэ баар, ити оһох хаҥас чанчыгар буорга көмө сылдьабын. Эрилик Эристиин
Били тордуйаны буорга көмөн кээһиэхтээххин. Н. Павлов
Балыгын иһин-үөһүн сиргэ көмөр гына эрдэттэн дьаһаммытыттан астыммыта. И. Федосеев
2. Тугунан эмэ саба ыһан көстүбэт оҥор, бүрүй. ☉ Покрыть, засыпать сверху чем-л. (обычно слоем чего-л. сыпучего) что-л. до невидимости
Оһох уотун күлүнэн көмөн, өһөрөн кэбиһэллэр. Күннүк Уурастыырап
Тордоххо олорбут суолбутун Көмнөх хаар көмөн испитэ. Эллэй
△ Көстүбэт гына саба бүрүй. ☉ Окутывать, застилать, накрывать полностью
Күммүтүн көмө Күдэрик көттө. Күннүк Уурастыырап
Кавказ үрдүк хайатын Хара былыт көмпүтэ. П. Тулааһынап
3. Өлбүт киһини ииннээ, ииҥҥэ түһэрэн буорунан саба ыс. ☉ Хоронить, погребать покойника в могиле
Били оҕонньор эрэйдээҕи манна көмпүттэр эбит. Н. Неустроев
Эмээхсинин көмүөҕүттэн ыла үс хостоох дьиэтигэр соҕотох. И. Гоголев
4. көсп. Төрдүттэн суох оҥор. ☉ Прекратить существование кого-чего-л., уничтожить полностью
Эн тур, дьоҥҥо дьолу көрдүү, Сору-муҥу көмөөрү! Эллэй
Дьон-норуот дьулуурун ханнык да күүс көмпөт. Эллэй
Күүһүнэн өртөйөн, күөмчүлээн Көҥүлү көмөргүт — көрүнньүк. Күннүк Уурастыырап
5. көсп. Тугу эмэ наһаа элбэҕи биэр. ☉ Осыпать кого-л. чем-л. в изобилии (напр., деньгами, вопросами)
Эмээхситтэр Костяҕа биир эмэ тылы этиэх түгэн биэрбэккэ, ыйытыынан көмөн бардылар. Эрилик Эристиин
Дьаакыбылап кулуба мировой судьуйаны «кэтирииҥкэ» харчынан көмөр, ол иһин дьыала көрүллэрин уһатар. Н. Якутскай
тюрк. көм