м. хотугулуу-арҕаа.

сущ
(мн. ч. нет)
хотугулуу-арҕаа

м. мор. 1. (направление) хотугулуу арҕаа; 2. (ветер) хотугулуу арҕааттан тыал.

аат., эргэр. Саха сиригэр нууччалар кэлиэхтэрин иннинэ хотугулуу-арҕаа олорбут биис ууһа. ☉ Племя, проживавшее на северо-западе Якутии до прихода русских
Кинилэртэн [майаат омуктартан] арҕаа, анысханнаах Анаабыр өрүскэ, кыыдааннаах Кыатаа өрүскэ уонна Баай Түбэҕэ ыт сүөһүлээх саамай, дьураак, мандаадыр омуктар олороллоро. Далан
Сахалар өссө онно тиийиэхтэрин иннинэ тумат, майаат, дьураак диэн эрдэтээҥҥи биис уустара олоро сылдьыбыттарын кэпсиир сэһэннэр суруллубуттара. «Кыым»

сэбириччи диэн курдук
Сылайбыт-сындалыйбыт көрүҥнээх, хара хоруо буолбут сирэйдээх, бытыктара сэкириччи үүммүт, харахтара эрэ кылахачыҥныыр дьоннору бииртэн-биир элэгэлдьитэн көрөллөрө. И. Федосеев
Хотугулуу-арҕаа хонноҕор хомуһунан сэкириччи үүммүт тулалаах, аппа иһигэр харах курдук чөҥөрүйэ сытар төгүрүк күөллээх. И. Федосеев
[Ыт] хоп-хойуу гына сэкириччи үүммүт түүтэ кырыаран хаалара. И. Федосеев

даҕ. Аара суолга баар, барар, айанныыр суолга баар. ☉ Находящийся на пути, предстоящий в пути. Аарааҥҥы ыал. Аарааҥҥы күөлгэ дылы аргыстаһыах
◊ Аарааҥҥы өрүт геогр. — саҕах сүрүн өрүттэрин (эбэтэр халлаан түөрт туспатын) икки ардынааҕы өрүт. ☉ Промежуточное направление между четырьмя сторонами (направлениями горизонта) света
Саҕах сүрүн өрүттэрин таһынан аарааҥҥы өрүттэри араараллар: хоту илин икки ардынан — хотугулуу-илин (ХИ), соҕуруу илин икки ардынан — соҕуруулуу-илин (СИ), хоту арҕаа икки ардынан — хотугулуу-арҕаа (ХА), соҕуруу арҕаа икки ардынан — соҕуруулуу арҕаа (СА). МЛФ АҮө

1. аат., геогр. Хоту тайҕа зонатын бараныытыттан Арктикаҕа диэри тиийэр аҥаардас сэппэрээк, ыарҕа, муох үүнээйилээх ойуура суох балаһа. ☉ Безлесная зона с кустарниковой и моховой растительностью, простирающаяся от северных границ лесов до Арктики, тундра
   Туундара хотугулуу арҕаа кыраныыссата Полярнай эргимтэ аттыгар сытар. КВА МГ
   Күн туундараҕа дьиктитик чаҕылыччы тыкпыт сырдыгар киһи хараҕа саатар, ититэрэ эрэ мөлтөх. Н. Заболоцкай
   Тайҕа бүтэр уһугуттан ото-маһа суох сир саҕаланар. Ол дойду аата туундара диэн буолар. Улуро Адо (тылб.)

1. аат.
2. Алтан хорҕолдьуну эбэтэр сорох атын металы кытта холбуу уһаарыллыбыта. ☉ Сплав меди с оловом или некоторыми другими металлами, бронза
   Оччолорго боруонсаны үс суол ньыманан ыла сылдьыбыт эбиттэр: бастакыта, алтаҥҥа бэрт кыратык хорҕолдьуну холбуу уулларан; иккиһэ, алтаҥҥа кыратык хаа-дьаа көстөр мышьягы булкуйан; үсүһэ, алтаҥҥа кыратык хорҕолдьуну уонна мышьягы иккиэннэрин холбуу кутан.БИГ ӨҮөС. Скульптордар статуялары мыраамартан суоран, боруонсаттан кутан, мастан кыһан оҥороллоро. КФП БАаДИ
3. Боруонсаттан уус-уран оҥоһуктар (хол., статуя, мэтээл). ☉ Художественные изделия из бронзы, бронза (собир.)
   Биһиги баарбыт айылҕаны айааччылар, сир киэбин уларыта тутааччылар …… Биһиги сүппэт дьүһүммүтүн Холустаҕа ойуулууллар; Биһиги модун мөссүөммүтүн Боруонсаҕа куталлар. Л. Попов
   △ кэпс. Спортивнай күрэхтэһиигэ үһүс миэстэлээххэ тиксэр мэтээл. ☉ Медаль за третье место в спортивных соревнованиях.
4. археол. Киһи аймах былыргы историятыгар дьон, боруонсаны уһаарарга үөрэнэн, онон сэп-сэбиргэл оҥостуулара. ☉ В древнейшей истории: овладение людьми плавкой бронзы и преимущественное использование ее для изготовления орудий труда и оружия, эпоха бронзы. Боруонса үйэтэ
   □ Алма-Ататтан хотугулуу арҕаа Чу-Илийскэй хайаҕа боруонса эпохатын кэминээҕи храм көһүннэ. «Кыым»
   Туймаадаҕа боруонса үйэтинээҕи дьон олорбут уонна көмүллүбүт сирдэрэ, туттубут сэптэрэ, киэргэллэрэ көстүтэлээн тураллар. БИГ ӨҮөС
5. даҕ. суолт. Боруонсаттан оҥоһуллубут. ☉ Сделанный из бронзы, бронзовый. Боруонса бюст
   □ Эпэрээссийэ оҥорорго туттуллар боруонса инструменнар билиҥҥээҥҥэ диэри ордон хаалбыттар. КФП БАаДИ
   Онно дьон диэки хайыспыттар Кыһыл көмүс солотуулаах Уон алта боруонса кыргыттар. Дьуон Дьаҥылы
   △ Спортивнай күрэхтэһиигэ үһүс миэстэлээххэ тиксэр. ☉ Присуждаемый за третье место в спортивных соревнованиях, бронзовый (о медали, награде). Боруонса наҕараада
   □ Роман Дмитриев боруонса мэтээлинэн наҕараадаланна. КИС АаДЧ