Якутские буквы:

Якутский → Якутский

хотумсуй

туохт., сөбүлээб. Бэйэҕин хотун курдук сананан кими эмэ дьаһай, мөх-эт, солуута суох саҥар-иҥэр. ☉ Строить, корчить из себя властную хозяйку, командовать, распоряжаться
Ксения Ивановна кэлин кыралаан ийэтин түүрэйэр, хотумсуйар быһыылаах. Н. Габышев
[Соня:] Ол сыыһа, бу сыыһа. Мин олохпор эн орооспоккор, хотумсуйбаккар көрдөһөбүн. Мин хайдах таҥнарым, туттарым бэйэм дьыалам. М. Обутова-Эверстова
Остуорас эмээхсин хотумсуйан оҕолору ыҥыртыыр. С. Васильев

Якутский → Русский

хотумсуй=

быть властной, повелевать (о женщине). хотумсук властная (о женщине).

Еще переводы:

хотумсут

хотумсут (Якутский → Якутский)

хотумсуй диэнтэн дьаһ. туһ.

хотумсут=

хотумсут= (Якутский → Русский)

побуд. от хотумсуй=; тоҕо хотумсутуохпунуй! я не позволю ей властвовать надо мной!

хотурҕаа

хотурҕаа (Якутский → Якутский)

хотумсуй диэн курдук
Оҕолорго тойоргуох, хотургуох иннинэ тоҕо аан бастаан бэйэбитин эргиллэн көрбөппүтүй? «Кыым»

хотумсук

хотумсук (Якутский → Якутский)

даҕ. Хотумсуйарын сөбүлүүр, хотумсуйар кэмэлдьилээх. ☉ Любящая поначальствовать, покомандовать, поважничать (о властной женщине)
Дьахталларбыт олус хаҕыс, хотумсук, куруубай буолан иһэллэр. Н. Габышев
Хотумсук хотуттар тастарыгар хайаан да толоругас тойоттор баар буолааччылар. Н. Лугинов

оруо

оруо (Якутский → Якутский)

оруо маһы ортотунан көр мас
Хобороонньо дьиэҕэ соҕотох муҥур хотун курдук сананан, наһаа оруо маһы ортотунан хотумсуйар. Болот Боотур
Онуфриев ол да иһин улаханнык этинэр. Оруо маһы ортотунан тыллаһар буоллаҕа. Р. Баҕатаайыскай

аны кэлэн

аны кэлэн (Якутский → Якутский)

сыһ. холб. Этиллэр санаа билиҥҥи быһыыга-майгыга бириэмэтэ ааһан оҥоһуллар кыаҕа суоҕун көрдөрөр. ☉ Выражает, что высказываемая мысль уже не осуществима, невозможна в силу создавшихся обстоятельств, упущенных возможностей (теперь уж, теперь-то)
Аны кэлэн, тойомсуйаргыт-хотумсуйаргыт ааста ини. Күндэ
Аны кэлэн, бүтэр бүппүтүн кэннэ, туох аймалҕанай? В. Иванов
Аны кэлэн, дьолу көрөр үһүбүөн?! Д. Очинскай
Аны кэлэн, хаһан ситээри. Амма Аччыгыйа

тойон-хотун

тойон-хотун (Якутский → Якутский)

аат.
1. үрд. Үрдүк сололоох, дуоһунастаах дьон. ☉ Господа
Кинилэр көһөн сүүгүнээн, Олохторун оҥостон, Туспа тойон-хотун буолан, Олоруохтарыгар дылы Дьаарбайа түһүүм. А. Софронов
Кини тойону-хотуну аанньа ахтыбат. Амма Аччыгыйа
Бачча элбэх дьиэлэргэ араас да тойон-хотун олордоҕо. Болот Боотур
2. кэпс., сөбүлээб. Дьаһалымсыйар, тойомсуйар-хотумсуйар дьону сөбүлээбэккэ этэргэ туттуллар тыл (хомуур суолт.). ☉ Слово, которое употребляется при выражении недовольства кем-л., любящим командовать не к месту (обычно в собир. знач.)
«Эчи тойоммут-хотуммут да дэлэйэ бэрт», — дьахтар хаҥас диэки куйбас гынан хаалла. А. Фёдоров