1) украшенный яркой цветной каймой, с яркой цветной каймой; 2) украшенный национальным орнаментом в форме зигзага.

кинофильм; кинофильм көрдөрүүтэ демонстрация кинофильмов; өҥнөөх кинофильм цветной кинофильм.

I цветной, окрашенный в какой-л. цвет; кустук өҥнөөх былаат платок всех цветов радуги; өҥнөөх (кырааска ) харандаас цветной карандаш # өҥнөөх металлар цветные металлы.
II толстый, прочный; добротный (обычно о шкуре, коже).

аат.
1. Олус ыарахан ыйааһыннаах тапталлымтыа өҥнөөх металл. ☉ Мягкий, очень тяжёлый и ковкий цветной металл, свинец
Мантан чугас, Ковалькан үрэҕэр, таастан сибиниэс уулларан, буулдьа куттар буолаллара. Н. Якутскай
2. көсп. Туох эмэ олус ыар, ыарахан ыйааһыннаах. ☉ Что-л. слишком тяжёлое, увесистое. Бу хаас тугун ыараханай, олох сибиниэс эбит дии
□ Уйбааскы сылайан, …… этэ-сиинэ сибиниэс курдук ыараабыкка дылы буолбут. Л. Попов
Комбриг киэҥник далайбыта, Сутуруга — сибиниэс, Ойутан иһэн дайбаабыта Уот сирэйгэ эриэс! Күн Дьирибинэ

ж. 1. филос. материя (киһи өйүт-тэн-санаатыттан тутулуга суох, кини тас өттүгэр баар объективной чахчы, эйгэ); 2. физ. материя; 3. (ткань) таҥас; цветная материя өҥнөөх таҥас.

I
даҕ. Ханнык эмэ дьүһүннээх, кырааскалаах. ☉ Цветной, имеющий какой-л. цвет
Айдаар ыраас илиискэ өҥнөөх фломастерынан саха алааһын ойуулуур. Н. Лугинов
Пётр Егорович тутан олорор өҥнөөх харандааһын лаппаҕар өттүнэн остуолу охсон табыгыратта. М. Попов
◊ Өҥнөөх бүрүө анат. — киһи хараҕын иккис (ортоку) тымырдаах бүрүөтүн илин өттө: киһи хараҕын өҥө кини хайдах өҥнөөҕүттэн тутулуктаах. ☉ Радужная оболочка (глаза). Өҥнөөх металлар — алтан, сибиниэс, никель о. д. а. металлар. ☉ Цветные металлы
Мэнгун диэн тыл эбэҥки тылыгар элбэх суолталаах: үрүҥ көмүс, сыр харчы, кумааҕы харчы, өҥнөөх металл. Багдарыын Сүлбэ
Өҥнөөх металлургияҕа алтан даҕаны, цинк даҕаны, сибиниэс даҕаны уонна да атын өҥнөөх металлар бааллар. БИД
II
даҕ. Олус быста элэйбэтэх, билигин да таныктаах, бөҕө соҕус, туттуллан эриэн сөп. ☉ Добротный, годный к употреблению (хотя уже не новый)
Бу Дуунньа быраҕар уллуҥа хайа да күн өҥнөөх буолар. Суорун Омоллоон

I
1. аат.
1. эргэр. Таба моонньоҕун түүтэ (уһун буолан оһуорга тут-лар). ☉ Длинная шерсть под шеей оленя (используется для вышивания). Таба синньэтинэн оһуордаабыттар
2. Таҥаска сабынан тигэн, анньан ойуулааһын, оһуор. ☉ Вышитый узор, вышивка
Кинилэр кэннилэриттэн тоҥус кыыһа …… кыһыл, күөх, саһархай солко сабынан синньэ анньыллыбыт кэрсиэтин кэтэн …… тахсан кэллэ. Н. Павлов
Оноолоругар оһуордаах сонноох, эҥээрдэригэр синньэлээх тоҕус уон тоҕус бухатыыр …… уолаттарыгар үс моойдоох хааннаах хойгуоларын туспа туруордулар. ПЭК ОНЛЯ VII
2. даҕ. суолт., поэт. Оһуор курдук кэрэ, дьэрэкээн. ☉ Красивый, яркий, пёстрый, как цветной узор
Сиэдэрэйим бэртэрэ, Сибэкким дьиктилэрэ, Синньэ дьэрэкээн кэдээлбин Силигилэтэ симээн дьэргэтиҥ! Күннүк Уурастыырап
Сирдойду кэрэ-киэҥ далбара Синньэ солконон симэннэ. А. Бэрияк
◊ Синньэ күөх поэт. — сиппит айылҕа оһуор аспыт курдук кэрэ, тупсаҕай, нарын күөҕэ. ☉ Узорчатая, нежная зелень расцветшей природы
Үтүө сир чэлгийэр саадтарын Үйэлээх синньэ күөх симээтин. Күннүк Уурастыырап
Синньэ күөҕэ сирэлийэн, Ача күөҕэ аралыйан [саас кэллэ]. П. Тобуруокап
Көрөҕүн дуо? Бу дыргыл сыттаах хампа күөҕү, синньэ күөҕү, бу кэрэмэн көстүүнү. Сэмээр Баһылай
II
сыһ., кэпс. Тугу да гыммакка, туга да суох; көннөрү, мээнэ. ☉ Ничего не делая, без ничего; просто, просто так
[Ыстапаан оҕонньор:] Дойдубун киһиэхэ былдьатан, үҥсэ, дьыала түһэрэ кииртим даа, үүтү-хайаҕаһы булбакка синньэ төннөн тахсан эрэбин. А. Софронов
Аҕам, бука, синньэ кэлэрэ буолуо: кыыл киириэ эрдэ эбээт. Болот Боотур
Тус бэйэм ити хоһоон сахалыытын синньэ, таах сылдьан эрэн, «ээх» дэтиэххэ дылы, эмиэ «нойосуустаан» кэҕийэр бэйэлээх этим. С. Федотов

аат.
1. Айах көҥдөйө бэлэскэ киирэр сирэ, бэлэс саҕаланыыта. ☉ Вход из полости рта в глотку, зев. Тамаххын илит
□ Тамахпар кэбиспитим таарыйымына да хаалбыта. ПЭК СЯЯ
[Вирустар] үөһээҥҥи тыынар уорганы — бэлэс тамаҕын салыҥнаах бүрүөтүн, хабарҕаны, бронхалары буортулууллар. ФВН ЭХК
Эмискэччи сүрэҕэ өрө мөхсөн баран, тохтоон, эмиэ уруккутун курдук тэбэн барбыта, ол эрээри тамаҕа аһыйбыта. М. Шолохов (тылб.)
△ Айах көҥдөйүн кэлин өттө. ☉ Полость зева
Саамал кымыһынан тамаҕын анньынар. ПЭК СЯЯ
Ырбаахылара көлөһүннэриттэн илийэр, тамахтара хатар. Болот Боотур
Өҥүрүк куйааска тамаҕа хаппыт отчукка Амма уутуттан ордук астык утах баар үһүө! С. Федотов
2. Өрүс муораҕа, үрэх өрүскэ, күөлгэ киирэн холбоһор сирэ, төрдө; хомото. ☉ Устье реки, речки; губа
Оттон ол хоту тамахха — Кулаада төрдүгэр — Томороон Ньукулай дурдата дагдаллан олорор. Болот Боотур
Оол курдук, үрэх тамаҕыттан пиэрмэ сүөһүлэрэ киэһээ ыамҥа иһэллэрэ көһүннэ. Далан
[Ананий] күөл тамаҕар түһэр көҥүһү чинчийэн көрдө, мээрэйдээтэ. М. Доҕордуурап
Арай биир күн мин Бүлүү Өлүөнэҕэ түһэр тамаҕын көрөөрү барбытым. В. Иванов
3. Туох эмэ (хол., суол, күөл, алаас) саҕаланар эбэтэр атыны кытта быысаһар сирэ. ☉ Начало чего-л. (напр., дороги, озера, аласа) или межа между ними
Дьонтон дьаадьыйан, атын уулусса тамаҕар киирэн иһэн, Катя эмискэ киһиэхэ саннынан анньылла түстэ. А. Сыромятникова
Эриллэн тахсар суол тамаҕар Улуу пааматынньык туруоруллубут. И. Чаҕылҕан
Суол тамаҕын ахсын ааттаах хаһаактар харабыллыыллар үһү. П. Филиппов
Суол тамаҕар улахан хара бэкир киһи куоластыы турарын көрдүбүт. И. Егоров
♦ Тамаҕар силлээ — бэлэһигэр силлээ диэн курдук (көр бэлэс)
Дьоно тамаҕар силлээбиттэр быһыылаах. А. Софронов
Халытар Хабырыыс тамаххар силлээтэҕэ буолуо, кубулунан көр эрэ! И. Никифоров
«Эн, доҕоор, манна чугас эргин сылдьаҥҥын куобахтаан эҥиннээн көр. Хата, оҕоҕор үчүгэйдик тамаҕар силлээн ыыт», — диэтэ ийэтэ. «Чолбон». Тамах анньар — 1) утах иһэр, утаҕын ханнарар. ☉ Пить, утолять жажду (букв. толкает в зев). Муус уутунан тамах анньар
□ Саамал кымыһынан тамаҕын анньар. ПЭК ОНЛЯ; 2) ким эмэ кэтэх, кистэлэҥ санаатын билээри киитэрэйдик, угаайылаахтык кэпсэтэр, үтэн-анньан көрөр. ☉ Выпытывать чьи-л. мысли, стараться узнать мнение собеседника о чём-л. (с помощью хитрых приёмов, наводящих вопросов и т. п.). Тамах бэлиэтин биллэрэр — баҕатын, санаатын малтаччы эппэккэ, таайтаран биллэрэр (муҥха тамах бэлиэтигэр холоон этии). ☉ Дать понять о своём желании намёком, намекать (букв. даёт почувствовать свою метку у зева невода — см. тамах бэлиэ). Тылын тамаҕа — ким эмэ санаатын толору, сиһилии буолбакка, быстах-остох, таайтарыылаах соҕустук этэн, быктаран ааһыыта. ☉ Высказывание своей мысли мимоходом, между прочим, не акцентируя на ней внимания
Дьэкиимкэ буоллар Маарыйатыгар өссө Дьаакыбы сөбүлүүр курдук тылын тамаҕар этэн аһарбыта. А. Сыромятникова
Сорохтор …… абааһыны эҥин кэпсииллэрин сөбүлүүллэр. Ол быыһыгар, хаһан эрэ кыыһы таптаабыттарын эмиэ тыл тамаҕар кыбытан ааһаллар. Ф. Захаров
Маарыйа ыанньык ынаҕын улаханнык аһыйара тылын тамаҕыттан да тута биллэр. С. Маисов. Тылын тамаҕыттан иһиттэххэ — быстах-остох кэпсиириттэн, таайтара соҕус этэриттэн түмүк оҥорон сыаналаатахха, сэрэйдэххэ. ☉ Судя по отдельным его словам, некоторым высказываниям
Мин кинини кимиэхэ да күнүүлээбитим суох, хата, тылын тамаҕыттан иһиттэххэ, кини күнүүлүүр быһыылаах. А. Софронов
Тылын тамаҕыттан иһиттэххэ, эйигин букатын көһөрөн киллэрэр баҕалаах. Болот Боотур
Тылын тамаҕыттан иһиттэххэ, туохха эрэ дууһатын эмтэрэр быһыылаах. Н. Лугинов
◊ Тамах бэлиэ — муус аннынан балыктааһыҥҥа муҥха ийэтэ чугаһаабытын көрдөрөр ситимҥэ баайыллыбыт бэлиэ (үксүн өҥнөөх таҥас буолар). ☉ Метка (обычно из цветной ткани) у зева на крыльях невода, недалеко от матки (делается для того, чтобы, находясь на льду, знать о приближении матки невода). Тамах бэлиэҕин көрө тураар эрэ
□ Тамах бэлиэ кэлиитэ, кынакка балыктар буллугурастылар. СТКБТ
ср. др.-тюрк. тамах, тамаҕ, тюрк. тамак, дамак ‘горло, глотка’; др.-тюрк. тамҕа ‘рукав, приток реки’