цветок; цветы || цветочный; сибэкки клумбата цветочная клумба; сибэкки маҕаһыына цветочный магазин; сибэкки тыллыбыт цветок распустился.

газон; сибэкки газона цветочный газон; газону оҥор = разбить газон.

павильон; сибэкки павильона цветочный павильон; выставка павильоннара павильоны выставки.

клумба; сибэкки клумбата цветочная клумба.

аат. Үүнээйи сибэккитигэр үөскэх үөскүүр уоргана. ☉ Пестик (цветочный)
Сибэкки сүрүн чаастара — соҕооччуга уонна тычинкалара. КВА Б
Астар бары соҕооччук болчуоҕуттан үөскүүллэр. КВА Б
Сибэкки ортотугар бытыылка курдук быһыылаах соҕооччук баар. ҮСАКИ

м. I. вразн. знач. чэй; куст чая чэй ыарҕата; цветочный чай сибэкки чэй; крепкий чай хойуу чэй; 2. (чаепитие) чэй, чэйдээһин; во время чая чэйдии олорон; "# за чаем или за чашкой чая чэйдии олорон; давать на чай чэй харчытына биэр; приглашать на чай (или на чашку чая) чэйгэ (ыалдьыттата) ыҥыр.

1) мелкая пыль; тыал куоппаһы көтүтэр ветер поднимает пыль; 2) бот. пыльца; сибэкки куоппаһа цветочная пыльца.

даҕ.
1. Сибэккилэнэр, сибэккилэммит. ☉ Имеющий цветы, цветочный. Сибэккилээх үүнээйилэр
□ Алаас сирдэр, араас сибэккилээх отторо тахсан, сиидэс ойуутун курдук дьэргэйэн көстөр буолбуттар. Эрилик Эристиин
Саҥардыы охсуллан эрэр ходуһа суораты ыспыт курдук бырдьыгынас сибэккилээх күөх ото хараҥа түүн халыҥ суорҕанынан сабыллан эрэр. Күндэ
2. Сибэкки ойуулаах. ☉ Украшенный цветами
Санаарҕаабыт чуумпу харахтара, сибэккилээх сиидэс былаата напнарыннык, олус сэрэхтээхтик имэрийэр курдуктара. И. Гоголев
◊ Кириэстии сибэккилээхтэр бот. — кириэстии сибэккилээх үүнээйилэр кэргэннэрин аата. ☉ Семейство крестоцветных растений, крестоцветные. Початок сибэккилээхтэр бот. — початок быһыылаах сибэккилээх үүнээйилэр кэргэннэрин аата. ☉ Семейство початкоцветных растений, початкоцветные. Туруупкалыы сибэккилээхтэр бот. — туруупка быһыылаах сибэккилээх үүнээйилэр кэргэннэрин аата. ☉ Семейство сложноцветных растений, сложноцветные.

I
аат.
1. Үүнээйи ордук амтаннаах, иҥэмтэлээх симэһинэ. ☉ Жидкость, сок, содержащийся в клетках, тканях растений
Утаҕы ханнардын диэн Хоһооммор иҥэрэбин Хатыҥ уутун, буспут дьэдьэн, Сугун аалай сүмэтин. И. Гоголев
Кырдьыга, ити бэйэтин ходуһатын от сүмэтэ наһаа хата илигинэ, арыый кэмигэр соҕус оттоон ылаары Силип ыксыыр. Күннүк Уурастыырап
Сиилэстэнэр үүнээйилэр сүмэлэрэ бэрт кыратык икки-үс бырыһыан курдук эрэ тохтор. ПВА ССССБ
△ Үүнээйи сибэккитигэр баар ураты минньигэс симэһин. ☉ Сладкий сок, цветочный нектар
Лыахтар сибэкки сүмэтинэн (нектарынан) аһылыктаналлар. ББЕ З
Ыҥырыа бэрт түргэнник минньигэс сүмэ — нектар хаппахчылана сытар сирин — хоруона түгэҕин диэки талаһар. КВА Б
2. көсп. Туох эмэ саамай ордуга, уратыта, кэрэхсэнэр өттө. ☉ Самая ценная, привлекательная сторона чего-л.
Саха тыла! Саха омук тылын сүмэтэ — Кулаковскай, Ойуунускай тыллара. Далан
Платон Алексеевич бэйэтэ кыра оҕо эрдэҕиттэн норуот айымньытын дириҥ далайыгар бигэнэн үөскээбитэ, этэргэ дылы, бу айымньы саамай чулуу сүмэлэринэн утахтаммыта. Н. Заболоцкай
Манчаары ырыалара норуот баай ийэ тылын сүмэтинэн айыллыбыттар. Олус этигэн, хомоҕой тылынан. Г. Попов
♦ Сүмэ сирэй эргэр., сиилээн. — уҥуох силиитин курдук наһаа ыраас сирэй (үчүгэй сирэйинэн эр дьону иирдэр дьахтары сиилиир-хоһулуур тыл). ☉ Чистое, светлое лицо, подобное по цвету костному мозгу (о женщине, которая, используя свою привлекательность, соблазняет мужчин)
[Кулун Куллустуур — удаҕан дьахтарга:] Буо, буо! Сүмэ сирэй, Сүүдүрүүн сүһүөх Мин диэтэх киһини, …… Аҕыс атахтаах Тимир наарта сыарҕаҕа көлүйэммин, Хаҥылын сыһытаммын, Эмньигин эллээммин Илдьэ кэллим диэн киһиргээригин Илдьэ иһэҕин дуо?! ТТИГ КХКК
[Үүттүүрэп:] Эн сүмэ сирэйгэр миигин тоҕо ымсыыртыҥ? Эрилик Эристиин. Сүмэтин обор (эмп) — киһи күүһүн, сэниэтин бараа, көлөһүннээ. ☉ соотв. выжать все соки из кого-л.
Эн искэр киэбирэн олорбут Баай аймах, кинээстээх кулуба, Кыра дьон сүмэтин оборбут, Батталлаах дьоннору умнума! Эрилик Эристиин
Онно үлэһит күүс сүмэтин Обот баай оборон ылар. Олоҕу айааччы бэйэтэ Онно аччыктыыр-хоргуйар. И. Гоголев
Эһиэхэ мин иитиллибэтэҕим, Эстибит-быстыбыт сүмэтин эмпэтэҕим. С. Васильев
ср. ДТС йүү ‘сок’, бур. шэмэ ‘нектар’, монг. шим ‘сок; питательность; плодородие’
II
аат. Ынах эмиийин үүтэ. ☉ Млечные протоки в коровьих сосках. Эмиий сүмэтэ
□ Ынаҕыҥ эмиийин, үүт кэлэр сүмэтин хам тутан тардарыҥ буолуо, ол иһин иэппэттэр, — диэн баран, Аана иэдэс биэрбитэ. М. Доҕордуурап
«Эн ынахтарыҥ сүмэлэрэ чөллөркөйдөр даҕаны», – диэн Кэтириис ордугурҕаата. «ХС»
ср. бур. һүбэ ‘пура (на коже)’, монг. сүв ‘дырочка, ушко; узкое отверстие, проход, щель’, туркм. сүмелге ‘отверстие’, казах. шүмек ‘носик крана самовара’