прил. тиэрбэс, тиэрбэстии; кольчатая цепочка тиэрбэс сыап.

подр. однократному звяканью мелких металлических предметов; сыап кылыр гынна цепочка звякнула.

I
аат., кэпс. Күһүн, саас кэтиллэр саппыкы. ☉ Сапоги, сапожки
Катя дьонуттан кистээн, …… быйыл саас саҕалаах истээх сонун, муодунай соппуоскатын атыылаабыта. Э. Соколов
II
аат. Нарын оҥоһуулаах синньигэс сыап (хол., сиэп чаһытын быата). ☉ Цепочка
Түөһүгэр өрүүтүн санньыччы ыйана сылдьар чаһытын үрүҥ көмүс соппуоската эйэҥэлээтэ. Болот Боотур
[Бадаайап] синньигэс баҕайы кыһыл көмүс соппуоскаҕа сыгынньах түөһүгэр кэтэ сылдьар кыракый күлүүстээх. Л. Попов
Сэлиэччигин сиэбин курдуу түспүт чаһытын кыһыл көмүс соппуоскатын биирдии сүһүөҕүн биир-биир туппахтаан көрөр. Н. Якутскай

аат.
1. Тимир тиэрбэстэр бэйэ бэйэлэригэр кэтэрдиллибит оҥоһуктара, сыап. ☉ Цепь (ряд металлических звеньев, продетых одно в другое)
Дьаакыры көтөҕөн, бөҕө тимир иилэҕэһи хабырыннардылар. Амма Аччыгыйа
Тимир иилэҕэһи батаһынан быһа дайбаан, Туйаарыманы босхолоон …… ааны былдьаһаллар. Суорун Омоллоон
Ааныс хоонньуттан намчы иилэҕэһи ороон таһаарда. А. Сыромятникова
Тимир синньигэс иилэҕэскэ тиһиллибит элбэх күлүүс тыллара хаҥас сиэбин тэскэччи тэппиттэр. «ХС»
2. иис. Иискэ туттуллар сыап курдук ойуу. ☉ Узор наподобие цепи
Урут этэрбэс, билигин унтуу билэтин оҥорууга үксүн тыҥырах, сарбынньах ойуулары киллэрэллэр. Ону таһынан айа ырбата, таҥалай, иилэҕэс, илим хараҕа диэн ойуулары туттуохха сөптөөх. АЕЕ ӨҮОБ
♦ Иилэҕэс түһүс кэпс. - арахсыбакка батыһа сырыт, тугу гынарын үтүктэн ис. ☉ Неотступно следовать за кем-л.; повторять за кем-л. все движения, действия
Иннигэр-кэннигэр иилэҕэс түсүһэн, кыргыттар сытыы лыҥкынас куоластара сыыйыллар. Тулхадыйбат д.
◊ Иилэҕэс быа - сыап, сыап быа. ☉ Цепочка
Үрүҥ көмүс чаһыылаах, үрүҥ көмүс иилэҕэс быатын күөх сатыын булууһатын икки сиэбигэр туора ыйаабыт. П. Ойуунускай
Сыыр анныгар тимир иилэҕэс быалаах обургу саппыйаан суумка бөскөйөн сытар. Д. Таас
Хатата эмиэ көмүс ойуулаах хаатыттан иилэҕэс быаҕа ыйанан сылдьара. С. Сарыг-оол (тылб.)

сов. что 1. ууннары тарт, тиир, киэптээ; растянуть кожу тириини тиир; растянуть туфли түүппүлэни киэптээ; 2. (натягиванием лишить упругости) ууннар; растянуть резину эрэһиинэни ууннар; 3. (повредить) ууннар; растянуть связки силгэ-ҕин ууннар; 4. (разостлать) тэлгээ, тэлгии бырах; растянуть холст холустаны тэлгии бырах; 5. (затянуть, продлить) уһат, сын-ньылыт; растянуть доклад дакылааккын уһат; растянуть удовольствие дуоһуйуугун уһат; 6. (расположить полосой, цепочкой) тиирэ тарт, тайыы тарт.