лиһирдээ диэнтэн холб. туһ. Кинээстээх чаччыына ыспыраанньык арыалдьыт дьонун батыһыннаран кулуба саалатыттан лиһирдэһэн таҕыстылар. «ХС»

кириэстээ 2 диэнтэн дьаһ
туһ. [Дьаакып кинээс:] Өлөксөөй, чаччыына кинээһи илдьэ бараҥҥын, ити ыттар отторун бүтүннүүтүн кириэстэтэн кэбис. А. Софронов

көр чаччыына
Бутугас Уйбаан хаппарааллыын тарчыынаны икки илиититтэн ылан дэллэритэн аҕаллылар. Саха сэһ. II
Бу булчут аҕатын ууһун тарчыыната. Н. Якутскай

туохт., сөбүлээб. Дьаһаллаах буолан көстө сатаа. ☉ Принимать вид руководителя, начальника, стараться выглядеть таковым
«Дьэлиһиэй! Дьэ, ыл биһиги сүбэбитин ити дьахтарга кэпсээн биэр. Бу аҕабыыкка эҥиҥҥэ биэрэр үбү уонна эппэкииттэрин эҥин», - диэн кырдьаҕас чаччыына дьаһаллааҕымсыйда. Эрилик Эристиин

таҥнар I диэнтэн холб. туһ. [Бакыыһа кинээс:] Эн биһикки урут сүбэлэспиппит курдук барыта
[Бүөтүр чаччыына:] Сөп буоллаҕа дии. Ама, бэйэ бэйэбит таҥнарса туруохпут дуо? Эрилик Эристиин
Сэбиэскэй саахыматчыттар …… ситиһиилэринэн киэбирбэттэр, бэйэ бэйэлэрин таҥнарсыбаттар, кыайбыт дьоннорун күлүү-элэк оҥостубаттар. ПВН СБК

көр чаччыына
Чаадай Наһаар диэн ааттаах Чарчыына кинээстээхпит. Суорун Омоллоон
«Чарчыына оннук дьаһайда дуо?» — оҕонньор ыйытта. Болот Боотур
Балаҕан ыйын бастакы күннэриттэн биирдэстэригэр Хаппытыан чарчыына от охсооччуларын кэрийэ барбыт. Далан

туохт., кэпс. Кими-тугу эмэ хараххын араарбакка көр, одуулас. ☉ Не сводить глаз с кого-чего-л., уставиться на кого-что-л.
Мөөчө чаччыына суруксут аттыгар кэлэн, суругу хайдах суруйарын мыҥаан олордо. Эрилик Эристиин
Тоҕо эрэ бары миигин мыҥыыллар. И. Федосеев
Алталаах-сэттэлээх сэрбэгэр кыысчаан мин ыйытыыбыттан мунааран эдьиийдэрин мыҥаата. С. Федотов

аат. Сиилээбитин биллэрэн саҥара-иҥэрэ сылдьар киһи. ☉ Человек, признающий дурным всё, что не в его вкусе
Чаччыына ойоҕо Пахай Балбаара диэн сүрдээх сииһит-одууһут дьахтар баара. И. Гоголев
Сииһиккинэн сайдан, үлэһиккинэн кэхтэн иһэҕин. М. Доҕордуурап
[Соня:] Эн олус да сииһит кыыскын. Бэйэҕин улаханнык сананаҕын. М. Обутова-Эверстова

суоллаа 2 диэнтэн холб. туһ. Нөөрүктээйи сиригэр Сото диэн сиргэ Дьөгүөр Миитэрэйэп диэн чаччыына кинээс олорор эбит, онно тиийэннэр бу эн сиргэр-ыыргар түөкүн суола кэллэ, маны суоллас диэбиттэр. МНН
Кини эһэтинээн чубукуну өр баҕайы суолласпыттарын туһунан кэпсээтэ. А. Кривошапкин (тылб.)

аат., эргэр.
1. Өрөбөлүүссүйэ иннинэ: нэһилиэк, аҕа ууһун баһылыга (ыстаарыста, чаччыына). ☉ Наслежный староста, родовой старшина
Нэһилиэк кинээһэ эттэ. Саха нар. ыр. II
Чаччыына кинээспит Дайыыла …… элбэх сири бас билэр. М. Доҕордуурап
Нэһилиэк кинээһэ, чаччыыналар …… бары мустубуттар. Д. Таас
2. Феодальнай нуучча сиригэр: сэрии баһылыга, уобалас салайааччыта, тойоно. ☉ В феодальной Руси: князь (предводитель войска, правитель области)
Бастакы бибилэтиэкэни Киев кинээһэ Ярослав Муударай …… тэрийбитэ. ДьДьДь
Сирдьиттэр — кинээстэр — аттаах дружинаны салайаллара. АЕВ ОҮИ
Сэрииһиттээх Кэрэ акка биирдэ кинээс испиттээх. А. Пушкин (тылб.)
3. Былыргы нуучча феодальнай кинээстэрин удьуордара ыраахтааҕы ыйааҕынан наҕараадаланан нэһилиэстибэ быһыытынан бэриллэр үрдүк сололоро; итинник сололоох киһи. ☉ Князь (наследственный титул).
◊ Улуу кинээс — Россияҕа ыраахтааҕы кэргэннэрин үрдүк сололоро, оннук сололоох киһи. ☉ Титул членов царской фамилии России, лицо, имеющее этот титул
Улуу кинээс Константин Романов …… эргинэр сүбэни булбута. Эрилик Эристиин