нареч. честно, добросовестно; чиэһинэйдик быһыылан = поступать честно.

нареч. 1) прямо; көнөтүк бар= идти прямо; 2) перен. честно, правдиво, көнөтүк эт = сказать что-л. честно.

нареч. 1. (честно) бэрээдэктээхтик, сиэрдээхтик; он поступил порядочно кини бэрээдэктээхтик быһыыламмыт; 2. разг. (много, значительно) балачча, балачча улаханнык; ждать пришлось порядочно балачча күүтэргэ тиийиллибитэ.

м. быһыы, быһыыланыы, (тугу эмэ) оҥоруу; честный поступок көнөтүнэн быһыы.

1. см. тус 3; 2. в роли союза 1) чтобы, для того, чтобы; буруйу дириҥэппэт туһугар , көнөтүнэн билиниэххэ наада чтобы не усугубить вину, надо честно признаться; 2) за то, что; кинилэргэ көмөлөһөргүт туһугар тугу эмит биэриэ этибит за то что бы вы им помогли, мы можем что-нибудь дать.

сыһ., кэпс. Чиэһинэйдик, кырдьыгынан. ☉ Честно, по-честному
Чиэһинэ эт, Максим, Сара уоллаах дуо? Н. Габышев

прил. 1. ыраас, сэбэр; чистоплотный человек сэбэр киһи; 2. перен. (честный, порядочный) ыраас суобастаах, сэбэр сигилилээх.

1) прямой, ровный; гладкий; көнө хонуу ровное поле; көнө суол прямая дорога; 2) перен. честный, правдивый, прямой; справедливый; көнө киһи прямой, честный человек; суут көнө , судьуйа токур погов. уст. суд прямой, да судья кривой.

туохт., кэпс. Туох да албына-көлдьүнэ суох, чиэһинэйдик тугу эмэ гын, оҥор. ☉ Поступать честно, добросовестно
[Түүлээҕи] чиэһинэйдээн, судаарыстыбаҕа туттардаххына, иһэ үлүннэҕинэ аҕыс уон солкуобайга барыаҕа. В. Миронов

I
даҕ.
1. Токуруйбатах, өҕүллүбэтэх. ☉ Не имеющий изгибов, искривлений, прямой
Сабачча үс көнө тоһоҕото булан киллэр эрэ. Амма Аччыгыйа
Оксана имигэс, синньигэс бииллээҕэ, көнө уҥуохтааҕа, буспут отон курдук уостааҕа, толору түөстээҕэ. Суорун Омоллоон
Хойуу хара хааһа өрө сыҕаллыбыт, кырыылаах көнө муннугар биллэрбиллибэт эбирдэрдээх. Л. Попов
2. Үөһэ-аллара түһүүтэ суох, оллураболлура суох; дэхси. ☉ Не имеющий впадин и возвышений, ровный; гладкий
Дьаарбаҥ — олус көнө хонуулаах от үрэх. Бу остуол ньуурун курдук көнө кырдалга кылыйан кыыралдьытар, тустан туурута илгиэлэһэр, сырсан бөтөҥкөлөһөр үчүгэй да этэ. А. Бэрияк
Көнө ньуурдаах куйаар. Баал Хабырыыс
3. көсп. Албына-көлдьүнэ, үөнэ-күрдьэҕэтэ суох; судургу. ☉ Непритворный, бесхитростный, простодушный, правдивый; простой, прямой
Олус көнө, кэнэн, судургу, оннук-маннык диэн саҥарбаткэпсээбэт, үлэтэ булт эрэ курдук буолар. Саха фольк. Саха үлэһит, көнө, кырдьыксыт норуот. И. Федосеев
Дьөгүөр оҕонньор, бэйэтэ сүрдээх көнө, ойоҕун тылыттан тахсыбат намыын оҕонньор этэ. И. Никифоров
Байбалы тимир ууһунан үлэлииригэр эппитэ. Онуоха көнө баҕайы киһи төттөрү этэ барбатаҕа. «Кыым»
♦ Көнө суобаһынан (сүрэҕинэн) — чиэһинэйдик, көнөтүнэн. ☉ Честно, искренне
[Быыпсай:] Мин бэйэм син уонтан тахса сыл көнө сүрэхпинэн, үтүө суобаспынан күн судаарга сулусуу гыннаҕым дии саныыбын. П. Ойуунускай
Үлэлээбитин курдук көнө суобаһынан үлэлиирэ. Д. Таас. Көнө сүнньүнэн — 1) иннинэн буолан, мөккүспэккэ, өһөспөккө. ☉ Не пререкаясь, покорно, послушно (делать что-л.)
Биирдэ эмэтэ хараххын уһулу оҕустахха көнө сүнньүгүнэн үлэлиир буолуоҥ, — диэт, сытыыкан киһи биллэриктэн аан диэки эргилиннэ. М. Доҕордуурап; 2) бэрээдэктээхтик, сиэри кэспэккэ. ☉ Порядочно, честно, по совести, не нарушая норм этики, морали (держаться, жить и т. п.)
[Эмээхсин:] бэйэлэрэ кырыыланар буолбуттарын кэннэ, оҕонньор итинник да буолуон сөп эбит, кимиэхэ хайҕатаары көнө сүнньүнэн сылдьыай диэх курдук саныыра. Д. Таас. Көнө сүрүннээх — кырдьыгынан сылдьар; сабыдыалга охтубат, бэриммэт. ☉ Бесхитростный; правдивый; не поддающийся влиянию кого-л., имеющий твердые принципы
Кырдьыгы тутуһан туруору киирсиһэр буолан, бэйэтинии көнө сүрүннээх дьоҥҥо сөбүлэтэр. П. Аввакумов. Көнө сүрэхтээх — албына-көлдьүнэ суох, чиэһинэй. ☉ Честный, искренний, непритворный
Саамай ордук киһи диэн тус бэйэтэ көнө сүрэхтээх, сэмэй, үлэһит киһи аата буолар. Амма Аччыгыйа
Бу дойду дьоно үтүө санаалаах, бары даҕаны көнө сүрэхтээх дьоннор. Н. Чернышевскай (тылб.). Мас <хайдыбытыныы> көнө кэпс. — кэнэнниҥи судургу, көнө майгылаах; өс киирбэх. ☉ Наивно-простодушный; бесхитростный, доверчивый
Дойдуларыгар тыаҕа, Даайалаах удьуордара мас көнөлөрүнэн сураҕыраллара. Софр. Данилов
Кэтирииһи, баҕар, тиийиммэт-түгэммэт кыһалҕатыттан туһаммыта буолуо диэн уорбалыаҕын бэйэтин үөскээбит айылҕатынан кини мас хайдыбытыныы көнө киһи буолуохтаах. НС ОК
◊ Көнө муннук көр муннук
Сиргэ көнө муннугу оҥорорго эккер диэн прибор туттуллар. ВНЯ М-5
Көнө оһоҕос көр оһоҕос. Ыт куртаҕа, үүтүнэн иитээччилэр үгүстэригэр курдук, биир кутуйалаах, оһоҕоһо синньигэс, суон уонна көнө оһоҕосторго арахсар. ББЕ З
Көнө суолта көр суолта. Тыл көнө уонна көспүт суолталаах буолар. ПНЕ СТ
Көнө толоруу көр толоруу. Төрүт түһүккэ турар аат тыл, көһөр туохтуурунан салаллар буоллаҕына, этиигэ «тугу?» диэн ыйытыыга хоруйдуур уонна көнө толоруу буолар. ЧМА СТСАКҮө
тюрк. көни
II
туттул. сыһыан т. Инники этиллибитинээҕэр маннык гыммыт ордук диэн суолталаах. ☉ Выражает предпочтительность какого-л. действия (правильно, верно; лучше, чем...)
Аччыгый тойону көрсүөх кэриэтэ, аччыгый абааһыны көрсүбүт көнө (өс хоһ.). Хоноһону аһаппакка таһаарыах кэриэтэ, үөхпүт көнө (өс хоһ.). Иһээччи буолуох кэриэтэ Күн анныгар Көстүбэтэх көнө. А. Софронов