дьүһ. туохт. Төбөҕүн чынатан, чинэччи тутун. ☉ Держаться очень прямо, слегка откинув голову назад. Кинэйэн олорон, тугу эрэ толкуйдуур. Киһибит кинэйэн, бу тиийэн кэллэ

дьүһ. туохт. Киэбирэн, киһиргээн чинэччи тутун, кинтэй. ☉ Надменно вытянуться, слегка откинув назад голову, принять надменную осанку
Киһиргээн кинтэллэн олороҕун дуу? ПЭК ОНЛЯ V
Тымтай …… Кинтэллэн сытан, эттэ. П. Тобуруокап

тупсар 1, 2 диэнтэн бэй
туһ. Бэскиэлэрин имэриннилэр, Суһуохтарын тупсарыннылар, Кырабыайкаларын кырасыабайдык анньыннылар. Өксөкүлээх Өлөксөй
[Яков] көстүүмүн тупсарынна, букатын атын үлүгэрдик чинэччи туттан кэбистэ. Н. Заболоцкай
Аны уол оҕо эр бэрдэ дэттэрэр гына бэйэтин чочуонайдык тупсарынна. А. Бродников

көр үөмэр-чүөмэр
Айыыһыты өһүргэтимээри дьахталлар сибигинэһэн кэпсэтэллэр, үөмэрдии үөм-чүөм үктээн хаамаллар. И. Гоголев
[Оҕонньор] оргууй аҕай, сэрэниин-сэрэнэн үөм-чүөм үктэнэн, болкуон хоһу өҥөйөн көрдө. Н. Лугинов
Чинэччи соҕус туттан, үөм-чүөм үктэнэн саалаҕа киирэн кэллэ. В. Ойуурускай

м. уст. арсыын (нуучча устаны кээмэйдиир кээмэйэ, 0,71 м тэҥ); # словно аршин проглотил арсыын маһын ыйыстыбыкка дылы (толоостук чинэччи тутта сылдьар киһини); мерить на свой аршин бэйэҕинэн холоо, бэйэҕинэн оҕус; видеть на два аршина под землёй сир да анныгар баарыөтөрүкөр (сытыы өйдөөх киһини).

иҥнэй диэнтэн б
тэҥ. көстүү. Саар тэгил Чооруоһап иҥнэҥнээн хаамар, ачыкылаах Мончуурап чинэччи туттан иһэр. Н. Габышев
Маай икки өттүнэн иҥнэҥнээн хааман бадьаалаан иһэн аттыы түһэр. Дьүөгэ Ааныстыырап
Соҕотохто тыас бөҕө дэлби барда, от-мас, сир-дойду иҥнэҥнииргэ дылы гынна. М. Попов
Сөмөлүөт түргэнник үрдүгү былдьаста, дьону кытта быраһаайдаһан иҥнэҥнээн ылла. «ХС»

дьүһ. туохт.
1. Чинэччи тутун. ☉ Вытянуться, откинуться назад всем телом
Киһим киэбирэн кинтэйбит. — Эппилиэккит сараланан, …… Кирилиэскэ кинтэйиэххит. Суорун Омоллоон
2. көсп. Иэҕиллэн муҥура суох бара тур. ☉ Раскинуться вширь и вглубь до бесконечности
Халлаан киэҥ киэлитэ муҥура суох кинтэйэр. — Араҕас маҥан халлаан …… кинтэйэн-киэбирэн үөскүүр. П. Ядрихинскай

даҕ.
1. Иэҕэн оҥоһуллубут. ☉ Гнутый, изогнутый
Биир хайыһара иэҕиилээх күөнүн төрдүнэн тас араҥата көбүс-көнөтүк быһа баран хаалбытыгар хаар кыбыллан, синньигэс дьураа тардыллыбыт. Амма Аччыгыйа
Кини сиһэ олус көнөтө бэрт этэ, моойдуун, кэтэхтиин барыта биир күдьүс буолан, киил мас биитэр иэҕиилээх хайыһар курдук чинэччи тарда сылдьар эбит. Н. Заболоцкай
Иэҕиилээх дуусканы Эпсэри туттарабын. Баал Хабырыыс
2. көсп. Хайа эрэ диэки халыйыылаах. ☉ С уклоном в какую-л. сторону
Маппый, кырдьык, «ойуур оскуолатын» баһылаабыта, ол гынан баран, ити баһылааһына бэйэтин эрэ туһатыгар ордук иэҕиилээх буолбута. П. Аввакумов

солб. аат.
1. Манна буолбатах, антах, тэйиччи. ☉ Там, туда
Айаннаан испиттэр. Бу иһэн: «Хара тыаҕа саһыл айата баар, онно бардым. Эн бу суол устун бара тур!..» — диэн ыйбыт. Саха фольк. Оҕо сааһым барахсан Онно миэнэ хаалбыта, — Туорааҕынан бырахсан, Тустан, ыллаан ааспыта. Күннүк Уурастыырап
2. Ол бириэмэҕэ, оччотооҕута, оччолорго. ☉ Тогда, в то время. Онно мин уоннаах этим
◊ Онно эбии — аһара баран, аһара түһэн. ☉ Вдобавок, к тому же
Кирилиэс устун олус мааны таҥастаах, онно эбии чинэччи туттубут дьахтар тахсан кэллэ. Н. Габышев
ср. др.-тюрк., тюрк. анда, онда ‘там’

аат. Отууга кутаа уотугар чэйи, күөһү иилэн оргутарга анаан сиргэ өкөччү батары анньыллыбыт эбэтэр икки атахха сытыары ууруллубут ураҕас. ☉ Олдон (перекладина для подвешивания котлов, чайников над костром)
Микиитэ кыра мас тобоҕунан уот оттон, уулаах солуурчаҕы оллооҥҥо ииллэ. Амма Аччыгыйа
Улахан кутаа онно хараара сытара уонна уоттан кэриэрбит оллоон турара. Далан
Уокка хатыҥ оллооҥҥо дьэс чаанньык кыынньа турар. Күндэ
♦ Оллоон кэбис — олорон эрэ биир атаххын атын атаҕыҥ үрдүгэр уур (кэпсээнньит үөрүйэх буолбут туттунуута). ☉ Закидывать ногу на ногу (сидя — традиционная поза рассказчика)
Киһи оллоон кэбиһэн, сото тардыстан, чинэччи туттан, нөҥүө өһүө баһын көрөн хантаарыҥнаата. Болот Боотур
Оҕонньор …… Уотун иннигэр лэкээ уурунна, Уҥа атаҕынан Оллоон кэбистэ, Хоппо ытыһынан Кулгаах баттанна, Кэрдиис хабарҕатын дабатан Кэпсээнкэҕийэн киирдэ. С. Васильев
ср. эвенк. оллон ‘крюк для подвешивания котлов’