Якутские буквы:

Якутский → Якутский

чубугураа

тыаһы үт. туохт.
1. Синньигэстик, элбэхтик «чуп-чуп-чуп» диэн эрэрдии саҥаран-иҥэрэн чуопчаар (чыычааҕы этэргэ). ☉ Щебетать, пищать, чувыкать (о птичках)
[Чыычаах] тугу эрэ сэһэргээн, тугу эрэ сэҥээрэн чубугураата. Амма Аччыгыйа
Чаҕыл күннээх сарсыарда, Чалбах ириэн иннинэ, Чооруос үөрэн саҥарда, Чубугуруу хамнанна. И. Эртюков
2. Түргэнник уонна элбэхтик синньигэс куоласкынан саҥар (үксүгэр оҕону, дьахтары этэргэ). ☉ Бойко говорить высоким голосом (обычно о детях и женщинах)
«Аҕаа, кинилэргэ ону Хотоҕой кэпсээбитэ», — Күннэй чубугуруу түспүтэ. «Чолбон»
Харчыбын ылаары пааспарбын биэрбиппэр хассыыр кыыс өрө чубугуруу түстэ: «Бу харчы Тарас Георгиевичка кэлбит. Эн Тарас Егорович эбиккин, харчы барбат», — диэтэ. «Кыым»
«Эн да биирдэ уочаракка тур ээ», — хатыҥыр кыра дьахтар чубугуруу түстэ. А. Кривошапкин (тылб.)

Еще переводы:

чорболдьуй

чорболдьуй (Якутский → Якутский)

чорбой диэнтэн арыт
көстүү. Кунан оҕус чорболдьуйар нокоолоох Буутун чөмөччү буһардылар. П. Ядрихинскай
[Хотун] уоһун олоруутун көрүө этигит, уһуктана-уһуктана чорболдьуйан, төбөлөнө-төбөлөнө чубугураан! Э. Соколов

чуочаҥалаа

чуочаҥалаа (Якутский → Якутский)

чуочай диэнтэн б
тэҥ. көстүү. Тугу эрэ сэһэргээн чубугураата, чуочаҥалаата, иннинэн, ойоҕоһунан буолбахтаата. Амма Аччыгыйа
Кини хаҥас өттүнэн Макар хаамансиимэн чуочаҥалыыр. А. Фёдоров

чубугурас

чубугурас (Якутский → Якутский)

I
чубугураа диэнтэн холб. туһ. Буулдьалар үөһэнэн ыйылаан, иҥсэлээхтик чубугураһан ааһыталаабыттара. Идэлги
Түүҥҥү чыычаахтар аҕыйахтык саҥаран чубугураспахтаан иһэннэр, уурайан хааллылар. ЖЕА ТС
Кыргыттар саспыт сирдэриттэн ойон таҕыстылар да, тугу эрэ саҥаран чубугураспытынан, …… сүүрэн такынаһа турдулар. Л. Толстой (тылб.)
II
даҕ. Чубугураан саҥарар (хол., чыычааҕы эбэтэр кыыһы, оҕону этэргэ). ☉ Говорящий много и быстро, щебечущий (напр., о птичке или девушке, ребёнке)
Чубугурас тыллаах кыра Света оҕолортон хайаларыттан да өһөс эбит. Далан
Чубугурас, Чобугурас Чоппуускалар үгүстэр, Арахсыспат, Атааннаспат, Аралдьыйбат иллээхтэр. А. Бродников
Тымныыттан, тыалтан Саһан-бүгэн кыстаабыт Чубугурас чооруостар Эргичиҥнэһэ түстүлэр. И. Левин

дьохсооттон

дьохсооттон (Якутский → Якутский)

дьохсооттоо диэнтэн бэй
туһ. [Чыычаах] төбөтүн араастаан кыҥнаҥната-кыҥнаҥната, суос бэриммиттии дьохсооттонон, туох эрэ диэн мөҕөн чубугураата. Софр. Данилов
«Чэ, аргыый дьохсооттон, эн даҕаны эбэн биэрбитиҥ холоон!» - Балааҕыйа эмискэ кутаалана түстэ. С. Никифоров
«Дьэ сити» диэн сэдэмньи тылы сэтиилэнэн Аким Андреевич төлөпүөнүгэр дьохсооттоно соҕус туттан тиийдэ. «ХС»

кыҥнаҥнат

кыҥнаҥнат (Якутский → Якутский)

кыҥнаҥнаа диэнтэн дьаһ
туһ. Кини саҥатын хоһоонун иһиллээтэххэ, ыт кутуругун хамсата, төбөтүн кыҥнаҥната туран иччитэ эрэ истэр гына сибигинэйэн сэһэргэһэр курдук. Амма Аччыгыйа
Чыычаах төбөтүн араастаан кыҥнаҥната-кыҥнаҥната, суос бэриммиттии дьохсооттонон, туох эрэ диэн мөҕөн чубугураата. Софр. Данилов
Сардаана тута хардарбата, арай хараҕа иэйиилээхтик күлэр, төбөтүн эйэҕэстик кыҥнаҥнатар. В. Протодьяконов

ньуллугураа

ньуллугураа (Якутский → Якутский)

тыаһы үт. туохт. Уоскун чорботон сүһүөҕэ суохтук сымнатан түргэнник саҥар. ☉ Говорить быстро, невнятно, слегка вытягивая губы, нечётко произнося согласные звуки
[Кыргыттар] Чоноһуйбут-чолойбут, Чубугураабыт-чолугураабыт, Чабылайбытчалыгыраабыт, Ньуллугураабыт, нууччалаабыт [уолу ордороллор эбит]. Өксөкүлээх Өлөксөй
Дьэргэ [Катяҕа] саба түһэ-түһэ, уҥуоҕа суох биир күрүс саҥаран ньуллугураабытынан барда. Болот Боотур
Оҕонньор урукку ньуллугуруура уурайан, чиҥ соҕустук саҥарталаата. «ХС»
ср. тув. чулчугуруур ‘болтать (много говорить)’

тытыгырас

тытыгырас (Якутский → Якутский)

I
тытыгыраа диэнтэн холб. туһ. Талах иһигэр утуйбут чыычаахтар киниттэн соһуйан тирк гына көттөхтөрүнэ, …… сэбирдэх быыһынан кутуйахтар сырсан тытыгырастахтарына куттанан иэнэ кэдэҥниирэ. Далан
II
даҕ. Тытыгырыыр тыастаах. ☉ Производящий негромкий дробный стук, треск, стучащий, трещащий
Татыр-татыр атахтаах, Тарыптырып кынаттаах, Тыҥыраҕа тытыгырас, Тыбыгырыыр кытыгырас, Чубучубу чубугуруур Чобуо Чоохоон оҕочоон Хара түү хаппааҕын Хараҕар саба тардыммыт. Болот Боотур

төбөлөн

төбөлөн (Якутский → Якутский)

  1. төбөлөө 1, 2, 3 диэнтэн бэй. туһ. Сылгы төбөтүн саҕа төбөлөнөргө харчы эмиэ наада буолла. П. Ойуунускай
    Уоһун олоруутун көрүө этигит, уһуктана-уһуктана чорболдьуйан, төбөлөнө-төбөлөнө чубугураан! Э. Соколов. [Эппиэттэрэ] «Харда сурук» диэн төбөлөнөн «Кыым» хаһыат …… бастакы балаһатыгар бэчээттэммитэ. Ходуһа х.
  2. көсп. Үрүт өттүгэр астан, сибэккилэн. ☉ Образовать бутоны, давать верхушечные плоды. Сибэкки төбөлөммүт, сотору аһыллыыһы
    □ Кукурууса — хонуу хотуна, Кыһыл көмүс төбөлөнөр. Болот Боотур
  3. көсп. Хайа эрэ диэки төбө өттүгүнэн хайысханан. ☉ Быть обращённым головой в какую-л. сторону
    Оҕуттахха да, арҕаа диэки төбөлөнөн охторго. С. Тарасов
    Аҕата түннүк диэки төбөлөнөн, тиэрэ түһэн сытар. М. Шолохов (тылб.)
тоҥсуй

тоҥсуй (Якутский → Якутский)

туохт.
1. Аһалларын, иһирдьэ киллэрэллэрин курдук эбэтэр атын бэлиэ биэрэн, тугу эмэ (хол., ааны, түннүгү) оҕус, охсор курдук тыаһы таһаар. ☉ Стучать, стучаться (напр., в дверь, в окно)
Тохтуу-тохтуу улам күүскэ ааны тоҥсуйаллар, бэркэ сүрэҕэлдьии-сүрэҕэлдьии, эмээхсин туран олорор. Амма Аччыгыйа
Васька Барсуков кэлииккэни күүскэ тоҥсуйар. Н. Якутскай
Эмискэ сарай муннугун тоҥсуйар тыас иһилиннэ. М. Доҕордуурап
△ Тугунан эмэ тугу эмэ оҕус, саай. ☉ Стучать, ударять чем-л. по чему-л.
Оҕонньор хамсатын ураҕаһыгар тоҥсуйан, күлүн тэбээтэ. Амма Аччыгыйа
Саша аргыый тиити тоҥсуйа турбута. Н. Заболоцкай
2. Тумсугунан тугу эмэ оҕус эбэтэр үргээн тардыалаа (көтөрү этэргэ). ☉ Есть, хватая клювом, щипать, клевать, долбить (о птицах)
[Дьиэрэҥ:] Суор сордоох сутаары гынан Собулҕаны тоҥсуйбута улахан эбит дии. П. Ойуунускай
Биир тооромоһу чооруос чубугуруу-чубугуруу тоҥсуйа сырытта. Амма Аччыгыйа
Тоҥсоҕой тэҥкэ харыйатын хаппыт мутугунан турулаччы тоҥсуйара. Н. Якутскай
3. кэпс. Тугу эмэ маһынан уһан, оҥор. ☉ Мастерить что-л. из дерева, столярничать
Мин саллар сааһым тухары, маһы эрэ тоҥсуйан тыыннаах буолбут киһибин. Суорун Омоллоон
[Оҕонньор] уһанар дьиэтигэр тахсан, тугу эрэ тоҥсуйан, чабырҕатан барда. Күрүлгэн
4. кэпс. Ханнык эмэ тиэкиһи туохха эмэ (хол., массыыҥкаҕа, көмпүүтэргэ) бэчээттээ. ☉ Печатать что-л. на пишущей машинке или на компьютере
Оскуолам былыр үйэтинээҕи «Башкирия» диэн хаарбахтааҕын тоҥсуйан лагырҕаппытынан барбытым. «ХС»
5. көсп. Барытын аһаа, сиэн бүтэр. ☉ Есть, ничего не оставляя, доедать
Минньигэс тобоҕу тоҥсуйан кэбиспиппит быданнаабыт дьон биһиги сибиэһэй таба этигэр хайдах курдук түһүспүппүтүн кэпсии да барар сатаммат. Н. Заболоцкай
ср. бур. тоншохо, түнхихе ‘долбить, клевать’

уһуктан

уһуктан (Якутский → Якутский)

  1. уһуктаа диэнтэн атын., бэй. туһ. Оруос бурдук лоһуор куолаһа туу сүрэҕин курдук уһуктанан турара. Суорун Омоллоон
    Кыстыгы саайан баран, угун аллараа өттүн сиргэ батары саайардыы уһуктанар. ПАЕ ОСС
    Уһуктана илик сабыс-саҥа харандааһы куораттан таһаардахтара. ПНИ АДХ
  2. кэпс. Уһуктаах курдук буол, оннук көһүн. ☉ Заостриться, обозначиться резче, яснее
    Аҕабыыт хаана тоҥо, сирэйэ дьэбин уоста, кэтит бытыга уһуктана, хараҕа уоттана түспүтэ. Н. Якутскай
    Кини мунна, сэҥийэтэ хайдах эрэ уһуктана түһэн, хаана ыараан, дьиппинийэн олордо. А. Фёдоров
    Маайа уоһа дьэ эбии уһуктаммыкка, тыла ордук сытыырхайбыкка дылы. А. Сыромятникова
  3. көсп. Олус сытыырхай, аһара күүһүр (тугу эмэ этэргэ). ☉ Обостряться, усиливаться (о чём-л.)
    Күннээҕи түбүктээх олох сөп-сөп түмүллэн, уһуктанан, сытыырхайан ылар ураты түгэннэрэ — олох лоскуйдара. Н. Лугинов
    Халыҥ хаһалаахтары Уруккуттан утарбыт Уоттаах охсуһуубут Уһуктаннын! Р. Баҕатаайыскай
    Урдустарбыт кэнники кэмҥэ Уһуктанаары гыннылар дуу?! «Чолбон»
    ♦ Тыла<-өһө> уһуктаммыт кэпс. — кыһыылаахтык-абалаахтык, кими эмэ хаарыйардыы саҥар-иҥэр. ☉ Стать желчным, язвительным, колким (обычно о речи)
    Бэйэтэ буоллаҕына — Оччугуй бэйэтэ улаатта, Тыла-өһө уһуктанна, Киэбэ-киэлитэ уларыйда, Хаана-сиинэ хамнаата. Ньургун Боотур
    Уоһун олоруутун көрүө этигит, чорболдьуйан түһэн, тыла уһуктанан чубугуруур. Э. Соколов