сов. чуолкайдан, туочунай буол.

сов. билин, быһаарылын, чуолкайдан; дело выяснилось дьыала быпаа-рылынна.

үөрэт диэнтэн атын
туһ. Ити билигин тута быһаарыллыбат улахан боппуруос. Онон кэлин үөрэтиллэн, туга-ханныга чуолкайданыаҕа. Н. Лугинов
Историябыт балачча үөрэтиллибитэ. Эрчимэн

силиэстийэлээ диэнтэн атын
туһ. Өстөөхтөр буортулуур оҥоһуулара барыта силиэстийэлэнэн арыллыбыт. Эрилик Эристиин
Өтөр буолбата, Винокуров И.И. дьыалата силиэстийэлэнэн кыыгынаата. М. Попов
Дьыала силиэстийэлэнэн чуолкайдаммытын кэнниттэн да, кини буруйдаахтары араҥаччылыырын тохтоппотоҕо. «Кыым»

сэрэй диэнтэн хай
аата. Ол туһунан үгүс кэпсэтии, сэрэйии, таайыы, уорбалааһын, дьиксинии буолбута. Күннүк Уурастыырап
Чинчийии түмүгүнэн саҥа суоллар арылыннылар уонна сэрэйиилэр научнай төрүккэ олоҕуран чуолкайданнылар. М. Попов
Итинник сэрэйиилэр сотору тиэрэ эргийэн таҕыстылар. «ХС»

сыһ.
1. Чаҕылхайа суохтук, өлбөөркөйдүк. ☉ Неясно, неярко, тускло
Күн былыты быыһынан Кыһыл болуоссаты бүдүмэхтик сырдатара. Ю. Чернов (тылб.)
2. Чуолкайын билбэккэ эрэ, таайан көрөн, үлүбээй. ☉ Четко не зная, слепо, огульно
«Гриша, чуолкайдамматах суолга бүдүмэхтик күтүрүүртэн аккаастаннаргын», — Чаров түннүккэ тиийэн, таһырдьаны одууласта. Р. Баҕатаайыскай. Тэҥн. бүдүмүк

даҕ. Олус ыраах; олус өрдөөҕүтэ буолбут. ☉ Очень дальний, отдаленный; очень давний
Былыргы былдьаһыктаах дьылларым Быһылааннаах быраман мындаатыгар, Алдьархайдаах ааспыт дьылларым Арахсыылаах анараа таһаатыгар Илиһиэй бииһин уустара Илэ тиэстэллэрэ. П. Ойуунускай
Күнэ суох — олох суох. Ол иһин күн диэн тыл Быраман дьыллартан бардьоҥҥо тунуйбут. Эллэй
Быраман былыргыга, ким кимэ өссө ситэ чуолкайданар кыаҕа да суох кэмигэр аттаныаҕыҥ. Багдарыын Сүлбэ. Тэҥн. быралҕан

аат., суут-сок. Холуобунай буруй оҥоһуллубут быһыытын-майгытын чинчийэн көрүү, сиһилии билии. ☉ Следствие (преступления)
Улууска, тойотторго тыллааҥ. Тахсан боротокуол оҥордуннар, силиэстийэ ыыттыннар. Болот Боотур
[Тогузовскай уонна Кочергин] силиэстийэ бүппүтүн кэннэ, буруйа суох буоллахтарына, босхолонуохтара. Эрилик Эристиин
Силиэстийэҕэ Климчук буускалар прицеллэрин соруйан булкуйбута чуолкайдаммыта. А. Данилов

үһү-бадах курдук — соччо чуолкайа суохтук, чахчыта чуолкай биллибэттик. ☉ Смутно, неясно, туманно
Никонов …… райком сэкирэтээрэ Никитин даачатыгар сылдьан турардаах. Ол онно аан бастаан олоҕу хайдах олорор туһунан үһү-бадах курдук санаата чуолкайдаммыта. Далан
Ол уһун сэһэн буолуоҕа уонна мин уруккутун эрэ билэбин, билиҥҥитин миэхэ үһү-бадах курдук этэллэр. А. Сыромятникова
Тоҕо үһү-бадах курдук этэҕиний? А. Фёдоров

с. 1. (по гл. выяснить) билии, быһааран билии, чуолкайдааһын; выяснение вопросов боппуруостары быһааран билии; 2. (по гл. выясниться) биллии, быһаарыллыы, чуолкайданыы.