дьүһ. туохт. Аа-дьуо наҕыллык тэлээрэн көт, элиэтээ. ☉ Плавно парить в воздухе, широко распластав крылья (о птицах)
[Хотой] даллаара дайан, күрүлүү көтөн, Чыллырыыт көмүс хотоҕойо Былыт күөнүн быһыта көттө. И. Чаҕылҕан
[Хотойдор] киэҥ куйаарга көҥүл даллаараллар. «ХС»

тыаһы үт. туохт. Кылыгыраа-лыҥкынаа (элбэх кыракый ылтаһын эттиктэр бэйэ-бэйэлэрин кытта охсуллар тыастарын туһунан). ☉ Бренчать-позвякивать (о металлических предметах, ударяющихся друг о друга). Ойуун …… аптаах таҥаһын араас тимир чыллырыыттарынан, уон үс хобо чуорааннарынан барытынан араастаан тыаһаан кыҥыраата. Амма Аччыгыйа

туохт. Кытыыгынан чампарык курдук тоҥ, мууһунан бүрүлүн. ☉ Замерзать, покрываться льдом по краям
Булгунньах анна чампарыктыйбыт үрдүк сыырдаах күөл. Н. Заболоцкай
Үрүҥ чыллырыыт мууһунан чампарыктыйа турар таас хайа анныгар Мааканы ситэн ылла. А. Бродников
Үс түүн субуруччу ыаллар дьиэ таһыгар уурбут уулара чампарыктыйа тоҥуталыыр хаһыҥнара түстүлэр. М. Доҕордуурап

туохт. Ыһылын, үрэллэн хаал, арҕам-тарҕам бар. ☉ Быть рассеянным, расходиться, разломаться
Сарсын эрдэ туран сирдьиттэр уонча табаларыттан биири да булбатахтара, түүн бөрө кэлбититтэн барылара бураллан хаалбыттара. УАЯ А
[Кэй кыыл] аламай күн суостуганнаах итиитин тулуйбакка чыллырыыт хорохой түүлэрэ уулла умайаннар, тумсулара, тыҥырахтара тохтон түһэннэр, аллара түгэҕэ суох улуу куйаарга буралла, курулуу турда. Д. Апросимов
Испиискэтин маһыттан биири сотто,— умайбата, иккис маһа төбөтө туура барда, үһүс эмиэ буралынна. И. Никифоров

аат.
1. миф., фольк. Остуоруйаҕа, олоҥхоҕо баар икки эбэтэр үс бастаах хотойдуҥу көтөр. ☉ Дву- или трёхглавая мифическая птица (упоминается в олонхо)
Өрөгөйдөөх халлааным өксөкүтэ, Өлбөт үҥэр үрдүк таҥарам, Үс бараа-хара күлүккэр Үстэ үҥэн сүгүрүйдүм. П. Ойуунускай
Өксөкү оҕото өксөкү буолар. И. Гоголев
2. итэҕ., эргэр. Икки бастаах, кынаттаах, ураҕаска олордуллубут көтөр курдук мас эмэгэт (ойуун үөһээҥҥи абааһыларга кэрэх туруорарыгар уонна үөһэттэн түспүт абааһылары үтэйэригэр туттуллар). ☉ Деревянный идол в виде стилизованной двуглавой птицы с расправленными крыльями, насаженной на шест в рост человека (символизирует духовпомощников шамана и служит ему для ритуала проводов жертвенного животного на небо и для обряда изгнания злых духов Верхнего мира)
Сотору-сотору ойуун куоҕастара, өксөкүлэрэ даллаһан тураллара көстөллөр. Н. Якутскай
3. көсп. Кынатын, тыҥырахтарын сараппыт икки бастаах хотой — Арассыыйа судаарыстыбатын былааһын бэлиэтэ. ☉ Двуглавый орёл — символ власти российского государства. Ыраахтааҕы саҕанааҕы өксөкү ойуулаах үрүҥ көмүс манньыат
□ Өһөгөйдөөх өлүү эркиннээх, Өксөкү бэлиэлээх Үтүргэннээх үйэни Баттаһа төрөөммүн Бакыйа кырдьыбытым. Саха нар. ыр. II
Саха киһитэ аҥаар муннугар сүүрбэлээх көмүс харчы саҕа өксөкү ойуулаах, лаһыгырас тыастаах кумааҕыны тэнитэ уурар. Күннүк Уурастыырап
[«Эйэ дыбарыаһыгар»] Арассыыйа бэрэстэбиитэлин миэстэтэ — икки бастаах өксөкү көтөр эмбилиэмэлээх устуул турар. Н. Якутскай
◊ Өксөкү кыыл — өксөкү 1 диэн курдук
Үс хос бастаах, икки салаа кутуруктаах, тимир чыллырыыт түүлээх далаҥ өксөкү кыыл хотугу диэки аҕыс таллан тараах хайа үрдүгэр туллас гына олордо. Ньургун Боотур
Үс бастаах Өксөкү кыыл Өргүүбүтүттэн өҥөйөн олорон Үтүөбүтүн өһүөннүүрэ, Үгүс дойду Уота өспүтэ. С. Зверев. Тимир (ыстаал) өксөкү көсп., поэт. — көтөр аал, сөмөлүөт. ☉ Самолёт
Аҕал миэхэ көтөр аалла — Аҕал тимир өксөкүтэ — Өстөөх ыраах ыскылаатын Үөдэн-таһаан оҥоруохпун! Күннүк Уурастыырап
Тимир өксөкү этэ тардыбыттыы дьиһигийбэхтээтэ, көтөн хаалыахтыы илибирээтэ. И. Гоголев
Төлөннөөх түөһүнэн Эн ыстаал өксөкүҥ Салгынтан тэбинэн Күөрэйдэ күнүс, түүн. П. Тулааһынап
ср. др.-тюрк. йүксэ ‘возвышаться, подниматься’