Якутские буквы:

Якутский → Якутский

буралын

туохт. Ыһылын, үрэллэн хаал, арҕам-тарҕам бар. Быть рассеянным, расходиться, разломаться
Сарсын эрдэ туран сирдьиттэр уонча табаларыттан биири да булбатахтара, түүн бөрө кэлбититтэн барылара бураллан хаалбыттара. УАЯ А
[Кэй кыыл] аламай күн суостуганнаах итиитин тулуйбакка чыллырыыт хорохой түүлэрэ уулла умайаннар, тумсулара, тыҥырахтара тохтон түһэннэр, аллара түгэҕэ суох улуу куйаарга буралла, курулуу турда. Д. Апросимов
Испиискэтин маһыттан биири сотто,— умайбата, иккис маһа төбөтө туура барда, үһүс эмиэ буралынна. И. Никифоров

бурал гын

бурай диэнтэн көстө түһүү. Мундербек, сэмнэх буолбут таҥаһа бурал гынан, охтон түһэн, ытаан марбастыбыт сирэйэ элэс гынан хаалар. Эрилик Эристиин
Мөҕүө диэбит киһим күлэн-оонньоон барбытыгар, үөрэ санаатым, инньэ гынан санаам хара өттө барыта, ханна эрэ үөр курупааскы буолан, бурал гына көтөн хаалла. Н. Заболоцкай
Муора диэки өттөрөтөн, Бугуһуйан бурал гынар Буураттарбыт сырсаллар. Р. Баҕатаайыскай

үрэлин-буралын

туохт. Ыһыллан-тоҕуллан көһүн (киһини этэргэ). Быть, казаться неопрятным, несобранным (о человеке)
Дьиэ киһитэ гыныахха Дьиэкэллэн-куохаллан Дьикти бэйэлээх эбит, Үлэһит гыныам диэтэххэ Үрэллэн-бураллан Дьэ дьахтар эбит. П. Ойуунускай
Киһи киирэн да диэн кута-сүрэ тохтообот сирэ буолан биэрдэ, хаһаайкабыт даҕаны үрэллэнбураллан онуоха эмиэ тэҥнээх хотууска буолла. «ХС»

ыһылын-буралын

туохт. Онон-манан илбирийбит-тырыттыбыт таҥастаах, дьүдьэх көрүҥнээх буол (киһини этэргэ). Иметь крайне распущенный, неопрятный вид
Муҥур уһуктарыгар тиийэ дьүдьэйбит таҥастаах сахалар ыһыллан-бураллан ньимси анньан иһэллэр. Эрилик Эристиин
Кирдээх ыһыллан-бураллан сылдьалларын төрөппүттэр сөбүлээбэттэрин оҕолоро эмиэ билиэхтээхтэр. ФВН ТС

эрилин-буралын

туохт. Араастаан эриллэҥнээ, ыһыллаҥнаа (хол., баттаҕы, сиэли этэргэ). Виться, скручиваться, трепаться на ветру (напр., о волосах, гриве)
Эһэгэй-дугуй тибиилээх сиэллэрэ Эриллэ-буралла ытыллар. П. Ойуунускай

Якутский → Русский

бурал

бурал гын = однокр. от бурай= а) вдруг разлететься, рассеяться (во все стороны); чугастан ыппыппар кус түүтэ бурал гына түстэ я выстрелил с близкого расстояния, и от утки полетели перья; б) вдруг подняться (о пыли).

буралын=

страд. от бурай= 1) быть разбросанным, раскиданным, рассеянным, разбрасываться, раскидываться, рассеиваться; манна от бураллыбыт здесь раскидано сено; 2) перен. быть расстроенным, расстраиваться (напр. о собрании).


Еще переводы:

бурай=

бурай= (Якутский → Английский)

v. to make scatter; буралын= v. to scatter, be scattered

эмчирээ

эмчирээ (Якутский → Якутский)

көр энчирээ
Буор куппут бураллыбатын, Салгын куппут салыйбатын, Ийэ куппут эмчирээбэтин. «ХС»

арбахачый

арбахачый (Якутский → Якутский)

дьүһ. туохт. Буралла сылдьар баттаххын арбатан сүүр. Бежать, бросаясь в глаза своими растрепанными, взлохмаченными волосами
Кыра Уйбаан, суорҕан ырыысатын кэппитинэн, мөссүйүөн хоһугар куотан тэлээрис гынан хаалла, кэнниттэн Эрдэлиир «ойуун» куотан, маҥан сылгы сиэлинэн оҥостуммут баттаҕа арбахачыйа турда. Амма Аччыгыйа

холбугур

холбугур (Якутский → Якутский)

даҕ. Холбойбут, холбоччу барбыт. Сутулый, согбенный
Баһын быһа илгиһиннэ, күрэҥсийбит баттаҕа холбугур санныгар кырыарбыт хардаҥ оттуу буралынна. И. Гоголев

күөдэллэс

күөдэллэс (Якутский → Якутский)

туохт. Ыһылын-буралын, арбай (хол., кыыл сүүрэригэр түүтэ сахсаҥныырын этэргэ). Развеваться, разлетаться (напр., о шерсти бегущих животных)
Өрө көтөн, ыттар омуннуран, үрэ-үрэ, ойон күөдэллэһэллэр. Болот Боотур
Ыттар сыыры таҥнары көтүөлээн күөдэллэһэн киирдилэр. Н. Заболоцкай
Күөдэллэспит хоһуол оҕолоро, Кулан-дьэллик кулунчуктар …… Бары сыттылар — утуйдулар. «ХС»

мэҥирээ

мэҥирээ (Якутский → Якутский)

туохт. Уһуннук «мээ» диэн саҥата таһаар (хол., торбос ту һунан). Мычать, реветь (обычно о телёнке)
Борооску кыайан турбакка, налыйан иһэн, сүрдээх уйаҕастык мэҥирээ тэ. Амма Аччыгыйа
Арҕаа толоон түгэҕэр ньирэйдэр хойуу үөрдэрэ буралла сырсаллар, мэҥирээн эйээрэллэр. М. Доҕордуурап
ср. чув. мекер ‘мычать’

үргүүк

үргүүк (Якутский → Якутский)

даҕ. Бэрт кыраттан да соһуйар, куттанар (үксүгэр сүөһү, кыыл туһунан этэргэ). Склонный к испугу, всего боящийся, пугливый (обычно о скоте, животных)
Үрэххэ баппатах үрүҥ түүлээҕи, үргүүк хаҥылы бүтэй туйахтааҕы үксэтэ олордуннар. П. Ойуунускай
Сорох ынахтара олус үргүүктэр, кырыктаахтар, үүттэрэ суох. А. Фёдоров
Үргүүк үөр табалыы өрүтэ быыраттан, Таас хайа быарыттан таҥнары сырсаллар, Ыһылла буралла ытыллар долгуннар. М. Ефимов

аҥалатый

аҥалатый (Якутский → Якутский)

туохт., ахсарб. Өйүнэн мөлтөх, акаарытыҥы көрүҥнэн. Принять полоумный, придурковатый вид
Ньалҕалдьыгас хара бэскитэ сүүһүгэр бураллан түспүт, бэйэтэ хайдах эрэ аҥалатыйан хаалбыт. М. Доҕордуурап

бабыгырас

бабыгырас (Якутский → Якутский)

бабыгыраа диэнтэн холб. туһ. Көс сиртэн өрө бабыгыраһа түһэн баран, [үөр курупааскылар] көтөн бураллан тахсыбыттара омунун, кылбаһан түһэн, өҥнөрө тубустаҕа үчүгэйин! Н. Заболоцкай
Саалар бабыгыраһа түстүлэр. Амма Аччыгыйа

ньолос гын

ньолос гын (Якутский → Якутский)

ньолой диэнтэн көстө түһүү. [Бухатыыр] Тохто сылдьар Тордохтоох ньуура Ньолос гына түстэ. П. Ойуунускай. Ойуун баттаҕа бураллыар диэри баһын ньолос гыннарда. М. Доҕордуурап