несов. 1. кого-что, разг. (сжимать) ыгыта тут, ыгыта баттаа, кыбыт; 2. что, полигр. (получать оттиски) ыга баттатан бэчээттэт.

кэрэһилэс диэнтэн хай. аата. Эр дьон сиэринэн ыгыта куустуһуу, …… бэйэ-бэйэбит туһунан хардарыта кэрэһилэһии, түспүт хоспут нүөмэрин суруйсуу, сугулаан… С. Данилов

сыһ. Көнө уһун сурааһын курдук. ☉ Прямой длинной линией (напр., протянуться)
Туох да быыһа суох ыгыта симсибит курдук тамалҕан талахтарга биир хара сурадаһын дьурулаччы тардыллыбыт. Ити бэйэтэ бэҕэһээ хаардарын тарыйан ааспыт талахтарын төбөлөрө харааран тураллар. Амма Аччыгыйа

сыһ. Аралдьыта, санаатын көтөҕө, уоскута сатаан. ☉ Отвлекая от невесёлых мыслей, утешая, успокаивая
Сэмэнчик дьиэлээх дьахтары уоскутардыы кэпсэтээри гынар. Н. Якутскай
Кини өссө тугу эрэ саҥарар, уоскутардыы мичээрдиир, санныбын таптайар. Н. Заболоцкай
Марыына Балбаара илиитин ылан уоскутардыы ыгыта туппахтаата. В. Иванов

илибирээ диэнтэн дьаһ
туһ. «Дорообо, Сиэҥкэ», - көрүмүөхчэ көрбүттүү дьүһүннэнэн, истиҥник илибирэтэн илии тутуста. А. Софронов
«Аркадий Степанович, эҕэрдэ!» - диэн улаханнык күлэ-күлэ кутта-симнэ, илиилэрин олбу-солбу ыгыта тутан илибирэттэ. Н. Лугинов
Сарсыарда туох эрэ илиитин кэлэн илибирэппитигэр киһи хараҕын аспыта - кыыһа кэлэн уһугуннара турар этэ. Н. Заболоцкай

туохт. Бэйэҕин тугу эмэ оҥорорго моһуй, кыһай. ☉ Быть вынужденным совершить, сделать что-л. Үгүстэр ыгыта симсэн баран [үҥкүүгэ] биир сиргэ тэпсэҥнэһэ турарга күһэлиннилэр. Н. Лугинов
Сааһын тухары кыһалҕаны билбэтэх баай дьахтар аны кулутугар элэ-была тылын этэргэ күһэлиннэҕэ. А. Сыромятникова
Херониятааҕы кыргыһыы кэнниттэн Греция бүтүннүүтэ кэриэтэ Македонияҕа бас бэринэргэ күһэллибитэ. КФП БАаДИ

туохт. Кыыһыран, суоһурҕанан төбөҕүн хамсаппахтаа, илгиэлэн. ☉ Дергаться, мотать сердито головой, демонстрируя свое недовольство, нервозность, грубость. Күнүс ууллан, түүнүн тоҥон, Күлүк сири талан хонон, Күөллэринэн, үрэҕинэн Күндээр муоста тэлгэтинэн, Кындыалана, илгистэ Кыһын кимнэр кимэн истэ. Күннүк Уурастыырап
Өрүүнэ эмээхсин кыракый бэйэтэ кындыаламмыта, сирэйэхараҕа турбута сүрдээх. В. Ойуурускай
Холунун ыгыта тардыалаабытыгар ат төбөтүнэн икки өттүн диэки кындыаланна, тииһин лаһырҕатта. И. Никифоров

туохт. Ыгыта, бобута туппахтаа, кууспаҕалаа. ☉ Сжимать, сдавливать, душить кого-л. в объятиях
Быып пастар Былатыан Күүстээх Уйбааны кытта тутуһуон санаталыыр. То ҕоос тоох түбэлтэ көһүннэҕинэ, үрдүгэр түһэн муомалаабытынан барар. И. Бочкарёв
Кэтирииһи …… дьиэтиттэн күүс тэ ринэн муомалаан, и л д ь э б а рбытта ра. «ХС»
Били баҕайы, киһитин ыһыктан ба ран, аны миигин муомалаата. «Кыым»
ср. др.-тюрк. боҕ ‘душить, сдавливать’

туохт. Ыгыта баттаан симп, таптай (хол., арыыны туох эмэ иһиккэ). ☉ Уплотнять, уминать что-л.; давить прессом (напр., масло в какую-л. посудину)
Аҕыс иһит хайаҕын аймаансаймаан арыылаабыт, астаабыт; баттаан-баттаан ньөөкөйөн-ньөөкөйөн симирчэкээн оҕото гынан баран атын кулгааҕар иҥэрэн кээспит. ПЭК ОНЛЯ II

симис I диэнтэн хай
аата. [Максим] оптуобуска симсии бөҕөнөн бэрт нэһиилэ кыбыллан, пуортан Үрүҥ Хайа бөһүөлэгэр тахсыбыта. «ХС»
Атаакалыыр быһыттарыгар булкуур, ыгыта симсии бөҕө буолбута буолуо. Л. Толстой (тылб.)
◊ Харах симсии — оонньуу: хараҕа баайыылаах киһи атыттары тутар. ☉ Игра в жмурки
Хайах хостоһуута бүттэ, аны харах симсиитэ буолла. Н. Заболоцкай
Киэһээҥҥи хараҥа ыган кэллэҕинэ, биһилэх кутуһуутугар, харах симсиитигэр улахан да дьон кыттыһа түһэллэр. «ХС»