Якутские буквы:

Якутский → Якутский

ыксалаһыы

ыксалас диэнтэн хай
аата. Кинилэр Левинниин бэйэлэрэ кэпсэтэллэр, кэпсэтии да буолбатах туох эрэ биллибэт биһирэмнээх ыксалаһыы, ол ыксалаһыы хас мүнүүтэ ахсын кинилэри улам чугаһатан холбооттоон иһэр. Л. Толстой (тылб.)

ыксалаа

туохт. Кимиэхэ-туохха эмэ чугаһаа, аттыгар тиий. Приближаться к кому-чему-л.
Ыллыыр санаам ыксалаата, Көрүлүүр күнүм көһүннэ. Өксөкүлээх Өлөксөй
Сээркээн Сэһэн, тойон эһэм! Ыраах даа буолларгын ыксалаан, Суох даа буолларгын чугаһаан, Түскэ сүбэлээ, Айылгыга алҕаа! А. Софронов
Өстөөх төлөнүн өһөрөргө …… Ытык дьон ыксалаабыт, Чэбдик дьон ылсыспыт. С. Зверев

ыксалас

туохт.
1. Кими-тугу эмэ кытта сэргэстэс, чугас, аттыгар баар буол. Располагаться поблизости, рядом, соседствовать
Тыас даҕаны ыксаласпат Чымааннаах айана …… Буолуталаата быһыылаах. П. Тобуруокап
Эн сулустардыын ыксаластыҥ, Эн сындыыстардыын сырыстыҥ. С. Васильев
«Чуумпутук олорбут ааппытыгар дьэ эмиэ ыал бөҕө ыксаласта», — диир кини [Микиитэ]. Д. Таас
2. көсп. Кими эмэ кытта чугас доҕордуу, атастыы буол. Быть с кем-л. в дружеских отношениях, сближаться
Ыалларын кытта ыксалаһан, дьоннорун кытта доҕордоһон …… Үгүс үтүө хонуктар Үөрэ-көтө ааспыттар. Нор. ырыаһ. Ыалларын ыыстаан-ыыстаан Ыксаласпат гыммыт. Өксөкүлээх Өлөксөй
Бар дьон …… бэйэ-бэйэлэрин кытта өссө ыксаласпыттар, доҕордоспуттар. Амма Аччыгыйа

Якутский → Русский

ыксалас=

1) располагаться поблизости, рядом; соседствовать; тыа саҕатыгар балааккалар ыксаласпыттар на опушке леса стоит ряд палаток; 2) перен. быть в товарищеских отношениях с кем-л.


Еще переводы:

чыҥыстык

чыҥыстык (Якутский → Якутский)

сыһ. Олус күүстээхтик, олус улаханнык (хол., тыаһаа). С огромной силой, очень сильно (напр., шуметь)
Ыстаал сэппит ыксалаабыт, Биилээх сэппит бэлэмнэммит. Ынарааҥылаахтык ыйылыыллар, Чыҥыстык тыаһыыллар. С. Зверев

ыксалат

ыксалат (Якутский → Якутский)

ыксалаа диэнтэн дьаһ. туһ. Эдэр чэгиэн киһи ыарыыны ыксалаппат
[Биһиги сахалар] хайдах курдук …… кэриэн айаҕы кэккэлэппиппитий, ымыйа айаҕы ыксалаппыппытый? Суорун Омоллоон

кыпсыгыр

кыпсыгыр (Якутский → Якутский)

даҕ. Тобуктара ыксалаһа сылдьар. С плотно прижатыми в коленях ногами
Дьахтардыы бииллээх, тобуктарынан кыпсыгыр атахтаах, …… намыһах уҥуохтаах хатыҥыр киһи …… мэтириэттэри одуулаһа турар эбит. Л. Толстой (тылб.)

бутуйталаа

бутуйталаа (Якутский → Якутский)

бутуй I диэнтэн төхт
көрүҥ. Ыттар ситэн бардылар. Бу ыксалаһа түстүлэр, саһыл кинилэр быыстарынан бутуйталаата, көп түүлээх кутуругунан тулатын эргитэ тардыммахтаан, бутуйталаан ылара улам элбээн истэ. Л. Толстой (тылб.)

ымсыырыс

ымсыырыс (Якутский → Якутский)

ымсыыр диэнтэн холб. туһ. Ахтар айыыһыт күүһэ Алыс даа буолар эбит — Ымсыырыспыт барахсаттар Ыксаласпытынан бардылар. П. Ойуунускай
Сүрэхтэрэ баастаах икки эмньик таптаспыттар, ымсыырыспыт, баҕарсыбыт уохтарыттан …… куустуһуохтарынан куустустулар. Д. Апросимов

кылбардыыра

кылбардыыра (Якутский → Якутский)

даҕ., фольк. Ыраас сырдык хааннаах, кэрэ (дьахтар, кыыс туһунан). Белолицая, с ослепительно белой кожей, красивая (о девушке, женщине)
Дьиэ-буо, кылбардыыра Маайакам, Дьиэ-буо, абыраллаах үлэҕинэн, Дьиэ-буо, айхаллыыбын эйигин! Саха нар. ыр. III
Кылбардыыра кынтардыыры [кыраһыабай кыыһы] Ыксаласпыт эрэ киһи Быртах санааттан быралыйан, Ыраас санааны ылынар. Өксөкүлээх Өлөксөй

мыыла

мыыла (Якутский → Якутский)

аат. Ууга суураллан күүгэҥҥэ кубулуйар, арыыттан-сыаттан оҥоһуллар бэйэни, таҥаһы сууйарга туттуллар кыра куһуок, эбэтэр хойуу убаҕас. Мыло
Мыыланы билбэтэх былааттаах, Сууйууну көрбөтөх соттордоох, Ырааска ыксаласпатах ырбаахылаах. Өк сөкүлээх Өлөксөй. Мыыланан ыпыраас гына сууйда. Амма Аччыгыйа
Сотторго кир олорон хаалбатаҕын көрөн баран, мыыла кини сирэйин, илиитин кирин хайдах курдук ыраастык ньылбы ыыппытын сөхпүтэ. Ф. Софронов

барылас

барылас (Якутский → Якутский)

I
барылаа диэнтэн холб. туһ. Байҕал уута барыласпыт, Муора уута булкуспут, Тоҥмут ирбит, отут уорҕалаах Модун дьыл уларыйбыт
Саха фольк. Сэрииһиттэр тыынан сиэтэн харбатан иһэр аттара тыбыыран барыластылар. Амма Аччыгыйа
Сүүрбэччэ үөрдээх моонньоҕоттор …… мин баарбар соччо кыһамматылар быһыылаах. Чугаспар түһэн барыластылар. И. Сосин
II
даҕ.
1. Биир күдьүстүк, улаханнык харылыы тыаһыыр (хол., уу тыаһа). Производящий беспрерывный шум, рокот (напр., о воде)
Барылас долгуннар Күннэри-түүннэри Күүгэннии көттүлэр. С. Данилов
Барылас байҕалы барытын оборуох ол улуу дьаалыларга арай остуоруйа Чурумчукута чугаһаа ини. С. Федотов
Барылас балкыыр үрдүнэн кытыл чээл күөҕэ кэчигирэс истиэнэ буолан көстөр. В. Катаев (тылб.)
2. Элбэх буолан кэчигирээбит, үөмэхтэспит, ыксаласпыт, түмсүбүт. Сосредоточившиеся в одном месте (в большом количестве)
Быгылах быыһын аайы Бырылас былдьырыыт, Бадараан саҕатын аайы Барылас бараах буолла. Өксөкүлээх Өлөксөй
Бадарааҥҥа сахсаҥнас Бараах үөрэ барылас. В. Чиряев

отун

отун (Якутский → Якутский)

туохт. Оһоххо эбэтэр таһырдьа (сиргэ) маһынан, чоҕунан уот умат. Топить, затапливать печь; разводить костёр
Хара тыа киил маһын кэрдэммин, Эбэтэр Хаҥалас таас чоҕун Оһохпор толору симэммин Алгыстаах аал уоппун оттобун. Күннүк Уурастыырап
Ол иһин мин баҕарабын Аал уоттары оттуохпун: Кэнэн сахалыы ырыабын Кэрэтик түмүктүөхпүн. С. Данилов. Ыксал бөҕөнөн бэҕэһээ киэһэ бэлэмнээбит маһынан оһоҕун отунна. НТП СОоЭС
Аал уоту отун — туспа ыал, хаһаайыстыба буол диэн алҕаан этэр тыл. Заведи отдельное хозяйство, дом, семью (благопожелание)
[Ньукулай:] Аны кэлэн Аал уоту оттон, Алаһа дьиэни тэринэн Аҕа баһын тосту олорорбуттан Адьас аастым. А. Софронов
Ыалларын кытта ыксалаһан, Дьоннорун кытта доҕордоһон, Иэримэ дьиэни Аал уоту оттон, Иитэр сүөһүнү күрүөлээн, Төрөтөр оҕону төлкөлөөн, Үгүс үтүө хонуктар Үөрэ-көтө ааспыттар. Нор. ырыаһ.

дьүөкэт

дьүөкэт (Якутский → Якутский)

I
аат. Маһы, торфаны, таас чоҕу бүтэйдии күҥкүтэн ылыллар харатыҥы дьүһүннээх, сыттаах сымала курдук убаҕас (үксүн тэлиэгэ көлүөһэтин аалсар сирин оҕунуохтуурга туттуллар). Деготь
Кини [хатыҥ] силиһин, мутугун уонна туоһун бүтэйдии күҥкүтэн буһаран, уксуснай кислотаны итиэннэ дьүөкэти эмиэ ылаллар. Суорун Омоллоон
Куһаҕан син биир дьүөкэт кэриэтэ. Дьүөкэт сыстыбыт сиригэр, төһө да сууйбутуҥ иһин, бээтинэ хайаан да хаалааччы. Софр. Данилов
Бэс дьүөкэтин быттыйыыны, кыһыылаах ымынаҕы, тирии араас ыарыыларын эмтииргэ олус биһирээн тутталлар. МАА ССКОЭҮү
II
аат., эргэр. Суол ханан барарын көрдөрөр бэлиэ, эркээйи. Дорожный знак (палка), указывающий направление пути
Үөһээттэн-алларааттан Үс дьүөкэттээх Сүҥкэн айан суола Түмүллэн түһэн барар Үрэҕэ буолан биэрдэ. Күннүк Уурастыырап. [Оҕо:] «Ийээ, аҕабыт баһа манна дьүөкэт буолан турдун, сөп дуо?» - диир да биир титириги хастаан баран, аҕатын баһын ыйаан кэбиһэр. Саха ост I. Тэҥн. дьуолка I
III
аат., фольк. Куһаҕан тыын, абааһы. Злой дух, черт
«Соҕуруу халлаан илэ илиэһэйэ, көстүбэт дьүөкэтэ уот холорук олбохтонон түһэн, үгэххитигэр сөрүөстэн, икки имэҥнээх хараҕын уоттара - оҕоҕут нохтолоох тойон болуо сүрэҕин быатыттан харбаабыттар», - диэн [ойуун] көрүү көрүүлэннэ. П. Ойуунускай
[Кырасыабай кыыһы] Ыксаласпыт эрэ киһи Быттах санааттан быралыйан Ыраас санааны ылынар, Дьүһүнүн эрэ көрбүт киһи Дьүөкэт үөрэҕиттэн төлөрүйэн Дьүүллээх өйүн түмүнэр. Өксөкүлээх Өлөксөй
«Сүр кутун сүүдүтэн, Ийэ кутун эрчитэн туран, Сараһыҥҥа киллэриҥ, Дьүөкэккэ холбооҥ, Абааһыга уһуйа охсуҥ эрэ Бэрт түргэнник …… Уруу-тарыы хойутаата!» - диэтэ [абааһы уола]. Ньургун Боотур