Якутские буквы:

Якутский → Якутский

ыксалынан

сыһ. Хойутаабат, куоттарбат курдук, суһаллык, бэрт тиэтэлинэн. Срочно, в спешке, второпях
Эмээхситтэр …… улахан ыксалынан сүүрүүнэн сылдьаллар. Далан
[Холкуостаахтар] бэрт ыксалынан саҥа хотон, кыстык балаҕан туттубуттара. В. Протодьяконов
Ыалдьыттар сыгынньахтанаат, ыксалынан эмтэрин булаат, сэрэнэн кыыска бардылар. С. Васильев

ыксал

  1. аат.
  2. Тугу эмэ оҥоро охсоору эбэтэр ханна эмэ бараары тиэтэйии, түргэнник, ыгымнык туттуу. Стремление быстрее сделать что-л. или идти куда-л., спешка, торопливость
    Артамыан ыксал бөҕөнөн ойуоккалаан кэлэн …… дьиэ ортотугар баар буола түстэ. А. Бэрияк
    Барыта ыгым, ыксал, мүнүүтэҕэ тиийэ сыаналанар күндьыл үүммүт. И. Никифоров
    Ыгылыйыы, ыксал, тыын былдьаһыыта диэн дьэ манна [куота охсорго] кэлбитэ. В. Яковлев
  3. Кими эмэ соһуччу өмүтүннэрэр, уйулҕатын хамсатар мүччүргэннээх быһыы, иэдээн, алдьархай. Неожиданная угроза, опасность, беда, застигнувшая кого-л. врасплох
    Ыксал, кыһыы буолла, Ытамньыйда, кыранна. Күннүк Уурастыырап
    Ити икки ардыгар өстөөхтөрө өссө чугаһаабыттара. Ыксал бөҕө буолбута. Д. Таас
    Ыксал буоллаҕына, күрүө анныгар ньылбыс гынан биэриэх санаалаахпын. Н. Заболоцкай
  4. даҕ. суолт.
  5. Уһаппакка, түргэнник оҥоһуллар, толоруллар, тиэтэллээх. Требующий немедленного выполнения, спешный, срочный. Сарсын окко киирээри ыксал хомунуу буолла. Ыксал сорудаҕы биэрдилэр
    Ыксал ыҥырыы ыраатта, Тиэтэл бэбиэскэ кэллэ. Өксөкүлээх Өлөксөй
  6. Ыарахан балаһыанньаҕа түбэһэр, кутталлаах, алдьархайдаах. Тяжёлый, опасный, гибельный
    [Манчаары:] Ыксал күн ыктаҕына, Ытыы олорума, ылбардыырыам. А. Софронов
    Ыксал [кыайтарар] күн кэллэҕинэ, илиитэ-атаҕа суох буолан хаалыллыа. Эрдэ-сылла Тураах аймаҕы уонна Хабахтары тутан ылан, имнэри эһиэххэ наада. Эрилик Эристиин
    Ыксал да, куттал да күҥҥэ Ытыыры билбэтэхпит. И. Эртюков

ыксал-тиэтэл

аат. Тугу эрэ түргэнник оҥорорго, бара-кэлэ охсорго ыгылыйыы, түҥ-таҥ түһүү. Чрезмерная торопливость, спешка в каком-л. деле
Аарт-татай оҕолор! Бу түүн үөһүн саҕана туох ыксал-тиэтэл буолан дуу, туох түрбүөн-түрүлүөн буолан дуу лаампаны уматтылар? П. Ойуунускай
Балыксыппыт биһиэнэ Баһан ылыан баҕарда, ыксал-тиэтэл үлүгэр, Ырбаахытын уһулла. С. Данилов
Кинини көрөөт да, киһи эрэ барыта айдаанкуйдаан диэн ханна баарын, ыксал-тиэтэл диэн орто дойдуга букатын да суоҕун курдук холкутуйа түһэрэ. В. Гаврильева

Якутский → Русский

ыксал

спешность, срочность; спешка || спешный, срочный; туох ыксалай? что за спешка?; ыксал сорудах срочное поручение.


Еще переводы:

түҥэппэхтээ

түҥэппэхтээ (Якутский → Якутский)

түҥэт диэнтэн тиэт. көрүҥ. Харчытын ыксалынан хас биирдиибитигэр ааҕа түҥэппэхтээтэ

опрометью

опрометью (Русский → Якутский)

нареч. ыксалынан, умса-тэмнэ түһэ-түһэ; бежать опрометью умса-тэмнэ түһэ-түһэ сүүр.

абыгынай

абыгынай (Якутский → Якутский)

дьүһ. туохт. Ыксалынан сүүрэн-көтөн, түмүгэ, хорутуута суох түбүгүрэн таҕыс. Проявлять излишнюю торопливость, суетиться без толку. Кини үлэлээн абыгынайар да, туһата кыра

килбигийии

килбигийии (Якутский → Якутский)

килбигий диэнтэн хай
аата. Литература историятыттан биллэринэн кириитикэлэниэм, сириллиэм диэн сэрэнии, килбигийии уруккуттан баар суол. ФЕВ УТУ
Наташа дууһата ыксалынан, саатынан, килбигийиинэн туолбутун …… Пьер билбэт. Л. Толстой (тылб.)

хомуйуу

хомуйуу (Якутский → Якутский)

хомуй диэнтэн хай
аата. Ынахтары хомуйуу буоллун, сир астааһына буоллун, ыалга баран кэлии буоллун эмээхситтэр сайылыктарыгар …… ыксалынан сүүрүүнэн сылдьаллар. Далан
Николай Тарасович [Степанов] саха фольклорун хомуйууга улахан өҥөлөөх. Багдарыын Сүлбэ

абыкылдьый

абыкылдьый (Якутский → Якутский)

дьүһ. туохт. Ыксалынан ыпсаҕайа суох салаҥнык хамсан; түбүгүр (акыйбыт уһун уҥуохтаах хатыҥыр киһини этэргэ). Делать неуклюжие торопливые движения; суетиться (о худом высоком нескладном человеке)
Семен абыкылдьыйан тахсан, бинсээгин устан талахха ыйаан кэбистэ, били ньолбойбута ханан да суох буолбут. Н. Босиков
Мин профком саҥа талыллыбыт бэрэссэдээтэлигэр, абыкылдьыйбыт Абыраамапка …… этэн көрбүппэр өһүргэнэн өттүгүн үлтү түһэ сыспыта. В. Титов

астааһын

астааһын (Якутский → Якутский)

астаа диэнтэн хай. аата. Үөрүү-көтүү буолла, ас астааһын саҕаланна. Тайаҕы астааһыны Дьөгүөр бэйэтэ ылынна. Үүтү астааһын
Сир астааһын — тыаҕа, ойуурга үүнэр сир үүнээйилэрин отоннорун хомуйуу. Сбор плодов, ягод дикорастущих растений
Ынахтары хомуйуу буоллун, сир астааһын буоллун, ыалга баран кэлии буоллун, улахан ыксалынан, сүүрүүнэн сылдьаллар [эмээхситтэр]. Далан
Бииргэ үлэлээһин, кыттыһан куобахтааһын, сир астааһын курдук, норуот үгэстэригэр саҥалыы тэрээһин уонна бэрээдэк киллэриллэр. «Кыым»

түптэ-түрүлүөн

түптэ-түрүлүөн (Якутский → Якутский)

түптэ-түрүлүөн үрдүгэр — олус ыксалынан, тиэтэлинэн. В большой спешке, в горячке
Бырааттарбын түптэ түрүлүөн үрдүгэр түһэртээн ойутан туруортаатым. В. Иванов
Кыһаллыбыт киһи дьону түптэ түрүлүөн үрдүгэр түһэрдэҕинэ кыаллар баҕайыта ини. С. Никифоров
Тыраахтар бадарааҥҥа батыллыбытын истэн, биригэдьиир түптэ түрүлүөн үрдүгэр түстэ. С. Федотов

хачымахтас

хачымахтас (Якутский → Якутский)

туохт. Ыксалынан-тиэтэлинэн тугу эмэ гын, тугу эмэ кытта бодьуустас; кими, тугу эмэ кытта үрүт-үрдүгэр түһүс, хадьыктас (хол., тустан). Возиться, хлопотать; резвиться, бороться понарошку
Айсен наартаттан тураары хачымахтаста, тугут бэргэһэтин өрө аста. Софр. Данилов
Валера уонна Юра тустан хачымахтаһаллар. В. Протодьяконов
Оҕонньор ыксаабычча сатыы бараары хачымахтаспытын арыычча тохтоттулар. Н. Чернышевскай (тылб.)

хачымахтан

хачымахтан (Якутский → Якутский)

туохт. Ыксалынан-тиэтэлинэн тугу эмэ гын, оҥор. Беспокойно суетиться, вертеться, мельтешить
Бүөтүр от тиэйэ барыахтааҕа да, кини киһи айгыстан, онтун-мантын булумуна хачымахтанан баран, дьэ тэринэн аттаммыта. Н. Якутскай
Алааппыйа хачымахтанан кэлэн, Сүллэһин Сүөдэр илиитигэр ыйаастыбыта. П. Аввакумов
Уол тиэтэлинэн туран, таҥнан хачымахтанна. П. Ламутскай (тылб.)
ср. осм. качамак ‘бегство’