ылыс-бэрис диэнтэн хай
аата. Киһи-сүөһү элбээн истэҕин ахсын, аһыыр-таҥнар наадата улаатан, атыы-тутуу кэҥээн, ылсыыбэрсии элбээн иһэр. Болот Боотур
Оҕонньор нууччалыы бэрт мөлтөхтүк саҥарар, онон ылсыытын-бэрсиитин кэпсэтэр, аахсар, хантараак түһэрсэр Уйбаан Уоһукабыс диэн үөрэхтээх сахалаах. Н. Якутскай
Бары-барыта саҥа, сонун этэ: үп да дэлэйдик көрүллэрэ, ылсыы-бэрсии да кэбэҕэс буолара. В. Яковлев
Якутский → Якутский
ылсыы-бэрсии
Еще переводы:
атыы-тутуу (Якутский → Якутский)
көр атыы
1.
Онно [эбэҥкилэр сирдэригэр] атыытутуу буолар. Атыыһыттар үмүөрүһэн тиийэннэр эбэҥкилэр муҥнанан булбут түүлээхтэрин дуона суох сыанаҕа атыылаһаллар. Амма Аччыгыйа
Киһисүөһү элбээн истэҕин ахсын, аһыыртаҥнар наадата улаатан, атыы-тутуу кэҥээн, ылсыы-бэрсии элбээн иһэр. Болот Боотур
ыпсарыс (Якутский → Якутский)
ыпсар диэнтэн холб. туһ. Былаахыга быстартан Быыһаммыт Чурумчуку Ыраахтааҕы тойоҥҥо Ылсыы-бэрсии ыпсарыһа, Ымыы тааһын ыйытыһа Ыраах-ыраах үктэнэн Ыстаҥалыы турбута. Эллэй. Саха суругун саҕаласпыт, Саҥатын сатардыспыт, Ырыатын ыпсарыспыт Өксөкүлээх Өлөксөй Өй үлэтин үлүскэнин Өркөннөөҕүн көрсүбүтэ, Өрөгөй тугун билбитэ. «Чолбон»
сулбутуй (Якутский → Якутский)
туохт., кэпс. Кылгас кэмҥэ оҥоһуллар, толоруллар буол, түргэтээ (хол., ханнык эмэ үлэ). ☉ Убыстряться, ускоряться (напр., о процессе какой-л. работы)
Аны таас дьиэлэри бэйэлэрин собуоттара оҥорбут матырыйаалларынан туталлар, онон үлэ сулбутуйбут. С. Руфов
Кэнникинэн оонньуу [хаарты оонньуута] сытыырхайда, ылсыы-бэрсии сулбутуйда. В. Гольдеров
Аныгы бурдук ыһыыта үс-түөрт эрэ суукка иһинэн бүтэр. Бурдук хомуура эмиэ олус сулбутуйан турар. «Кыым»
эридьиэстээ ii (Якутский → Якутский)
туохт.
1. эргэр. Тугу эмэ (хол., ылсыыны-бэрсиини) сурукка тиһэн, бэлиэтэнэн ис. ☉ Составлять опись, письменный перечень, реестр чего-л. (напр., прихода-расхода)
Дьэ, тукаам, Куостаа, мин иэстээх-күүстээх, дайыымпалаах дьоммун барытын эридьиэстээ. Суорун Омоллоон
Онно биир балык атыыһытыгар ылсыытынбэрсиитин эридьиэстиир суруксут аатыран сылдьыбыта. Софр. Данилов
Эдэр учуутал Власов атыыһыт эргиэнигэр, суругун эридьиэстииригэр элбэҕи туһалыыр. Ойуку
Бүөтүр …… төһө булду туттарбытын кыбартаалынан эридьиэстээн болокунуотугар тиһэн иһэр. ДӨАҮөКТ
2. кэпс. Тугу эмэ ырытан, сааһылаан биэр. ☉ Разбирать, рассматривать, систематизировать что-л. Аркадий институт тиһэх сонунун эридьиэстээн, суруйан кэчигирэппит. Н. Лугинов
Хаһыат маҥнайгы салаатыгар үлэ түмүгүн эридьиэстиир уонна соруктары туруорар сыаллаах ыстатыйа киирбит. Багдарыын Сүлбэ
киирии-тахсыы (Якутский → Якутский)
- киир-таҕыс диэнтэн хай. аата. Дьон эрдэттэн оннуларын булунаары, утуу-субуу киирии-тахсыы буолар. Күннүк Уурастыырап
Соппуруон баай дьиэтигэр киирии-тахсыы иһиллибэт. Н. Якутскай
Кыһыҥҥы киирии-тахсыы, үлэ-хамнас буолла. Бэс Дьарааһын - Сир, суол ньуура үөһэ-аллара түһүүтэ. ☉ Неровности в виде спусков и подъемов на поверхности земли, на дорогах
Киэҥ тайҕа дьиэллигэстэнэн, Киириитахсыы дэхсилэнэн, Улахан суол оҥоһулунна, Оройуон аартыга аһылынна. С. Васильев
Хаһан да сылдьыбатах киириилэрэ-тахсыылара кэлитэлээн бардылар. Н. Заболоцкай - көсп. Араас албаһы туттуу, албаһырыы; түөкүннээһин. ☉ Уловки, хитрости; махинации
Марьяна, араас тэрилтэлэргэ үлэлээбит киһи быһыытынан, дьон киириитин-тахсыытын билэ үөрэннэ ини. Р. Баҕатаайыскай
Сахалар урутуруккуттан эргиэмсик, араас ылсыы-бэрсии, киирии-тахсыы боппуруостарыгар атын омук дьонун майгыларын-сигилилэрин сатаан табалларынан аатыраллар этэ. ВУА БС
△ Айылҕа, күн-дьыл эмискэ уларыйыыта. ☉ Внезапные перемены в природе, погоде
Быйыл дьикти күһүн …… буолбутун туһунан куоракка, тыаҕа өр олорбут, айылҕа киириитинтахсыытын кэтээн көрбүт дьон кэпсэтиилэрин үгүһү истэҕин. «Кыым»
сытыырхай (Якутский → Якутский)
туохт.
1. Ордук кыайыылаах-хотуулаах, чобуо-дьорҕоот буол. ☉ Стать смелым, бойким, осмелеть, расхрабриться
[Бырааһынньык биэчэригэр] Максим харса суоҕар түһэн мулукучуйар, урукку дух-дах туттара ханна да суох. Сытыырхайбыта, чобуорхайбыта сүрдээх. Н. Лугинов
Бу түөкүттэр сытыырхайбыттара, чобуорхайбыттара, дьоройбуттара тоҕо бэрдэй! И. Данилов
Маша кытаанах санааны ылынан, сирэйэ-хараҕа сытыырхайбыт. М. Доҕордуурап
2. Өйүҥ-санааҥ сырдаан, ырааҕы-чугаһы толкуйдуур, тобулар дьоҕурдан. ☉ Начать понимать что-л., отдавать себе отчёт в чём-л.
Бар дьон санаалара сытыырхайбыт. Амма Аччыгыйа
Булчут өйө-санаата сытыырхайда, үлүйбүт сирэйэ итийдэ. «Кыым»
3. Ордук хотоойу тыллаах буол. ☉ Стать острее на язык
Аччыгыйтан да абаран, Айманан-айдааран, Аһа арбайан, Тыла сытыырхайан, Өҥүс баһа күүрэн …… олордоҕуна. Өксөкүлээх Өлөксөй
Павлик салгыы эттэҕин аайы хас биирдии тыла өссө кытаатан, ыйааһыннанан, сытыырхайан истэ. БТТ
Уоттаах сытыы харахтара өссө ордук чаҕылыстылар, тыла-өһө сытыырхайан, имигэстийэн киирэн барда. Ходуһа х.
4. Тыҥааһыннан, эйэлэспэт мөккүөннээх буол. ☉ Обостряться, активизироваться, становиться напряжённее (напр., о состязании)
Кылаас охсуһуута күнтүүн сытыырхайан иһэр. Болот Боотур
Кэнникинэн оонньуу сытыырхайда, ылсыы-бэрсии сулбутуйда [хаарты оонньуутун туһунан]. В. Гольдеров
Куоталаһыы-күрэхтэһии улам сытыырхайан иһэр. И. Данилов
5. Улаатан ис, бэргээ. ☉ Усиливаться, становиться острее (напр., о приступе боли), обостряться (напр., о чувствах)
Тапталга, ордук чорботон кэргэннии олоххо, киһи иэйиилэрэ быдан сэргэхсийэллэр, сытыырхайаллар уонна сайдаллар. ПБН ОПТ
Таня төрүүр остуол үрдүгэр сытан ити айылҕа муусукатын барытын иһиттэ. Сүрэҕэ үөрдэ. Ыарыыта ордук сытыырхайда. «ХС»
6. Ордук суоһаа, чаҕылый, күндээр (күн, сырдык туһунан). ☉ Становиться ярче, светлее (напр., о лучах солнца)
Тыал көһөҥө былыттара күдээриһэ көттөхтөрүнэ, аламай күн сыралҕана ордук күүрэр, кини сардаҥата ордук сытыырхайар эбээт. Амма Аччыгыйа
Ыраас хаартан тэбиэһирэн, ордук сытыырхайбыт күн уотугар ол хайыһардар үрүҥ көмүс курдук күлүмүрдэһэнкылбаҥнаһан ылыталыыллар. Амма Аччыгыйа
Тохсунньу ыйбыт аҥаарыттан Күммүт хараҕа сытыырхайбыта, Дьыбар туманын тобулан, Өтөрү көрөр быһыытыйбыта. Эллэй