баһаар (атыы-тутуу барар сирэ)
книжный базар - кинигэ баһаара

үксээ диэнтэн атаах. Билсии-көрсүү мэлийээхтээтэ, Үөҕүү-хомуруу Үксээхтээтэ, Атыы-тутуу Арааттанна, Ардай аһыы Ардьаҥнаата... Күн Дьирибинэ

ылыс-бэрис диэнтэн хай
аата. Киһи-сүөһү элбээн истэҕин ахсын, аһыыр-таҥнар наадата улаатан, атыы-тутуу кэҥээн, ылсыыбэрсии элбээн иһэр. Болот Боотур
Оҕонньор нууччалыы бэрт мөлтөхтүк саҥарар, онон ылсыытын-бэрсиитин кэпсэтэр, аахсар, хантараак түһэрсэр Уйбаан Уоһукабыс диэн үөрэхтээх сахалаах. Н. Якутскай
Бары-барыта саҥа, сонун этэ: үп да дэлэйдик көрүллэрэ, ылсыы-бэрсии да кэбэҕэс буолара. В. Яковлев

аат. Атыынан-тутуунан дьарыктанар киһи, атыыһыт, кэмэрсээн. ☉ Торговец, коммерсант
Айаҕалаан сэлээппэбин Атыылаа диэн хаайаллар, Мин бэрт кэнэн киһибин, Эргиэмсик суох удьуорбар. И. Гоголев
«Нохоо, бу тириигин миэхэ биэрбэккин ээ», — диэтэ эргиэмсик эмискэ. Н. Заболоцкай
Ырыынакка эрдэһит эргиэмсиктэр хайыы сах бастыҥ миэстэлэри баһылыы охсубуттар. У. Ойуур

аат.
1. Араас табаары, аһы-үөлү эрээт-эрээтинэн тэлгэтэн, үксүгэр таһырдьа эргинэр баһаар, атыы-тутуу дэлэйдик барар сирэ. ☉ Место розничной торговли под открытым небом или в торговых рядах, рынок
Ырыынакка дьон бөҕө тоҕуорар, Сахсырҕалыы сааҕынаһан. Баал Хабырыыс
Мин сарсыныгар Кытай ырыынагар барарга толкуйдаммытым. ЭКС ТБТ
Максим ас-үөл атыылаһа ырыынагынан, маҕаһыынынан барда. Күрүлгэн
2. эргиэн. Атыы-тутуу, табаар эргиирин эйгэтэ. ☉ Сфера товарного обращения, товарооборота, рынок
Ырыынак ыгыыта ыксатта — Ыйытыы кытта харчыланна. Ахсаана Сонтуой
Валентин кэлиэ-барыа, мин атыылыам, ырыынагы үөрэтиэхпит. Огдо
Ырыынак кэмигэр дойду экэниэмикэтэ, оҥорон таһаарыыта, үбүн систиэмэтэ уонунан сылларга тохтообокко сиҥнэн түһэ турар. «Кыым»
◊ Үлэ ырыынага — үлэҕэ наадыйыы уонна үлэ миэстэтин таһаарыы эйгэтэ. ☉ Сфера спроса и предложения на рабочую силу, рынок труда
Үлэ ырыынагар дьоһуннаах миэстэни ылар эрэ буоллахпытына уларыйыыны-тэлэрийиини бэйэ туһатыгар эргитэр, кэлии дьону кытта күрэстэһэр кыахтаахпыт биллэн турар суол. «Кыым»

туохт. Тыынартыыммат курдук, мөлтөхтүк, нэһиилэ саҥар, хамсан. ☉ Говорить, двигаться слабо, вполсилы
[Нида] туттара-хаптара да урукку тыҥыахтаабыта өһүллэн, дьахтардыы холкутуйан, нус-хас буолбут. Нэртэ
«Кэбис, инньэ диэн баара дуо? Бэйэ икки ардыгар эмиэ туохпут атыытай-тутуутай, туора дьон буолбатахпыт», — Биэрэ тыын былдьаһа тыҥыахтаан, саба саҥаран кэбистэ. «ХС»
«Айыым-таҥарам, — Рябовскай [худуоһунньук] тыҥыахтаабыта, — бу хаһан күн көрүөх муҥай?». А. Чехов (тылб.)
△ Биир күдьүһэ суох, быстабыста тыаһаа. ☉ Звучать с перебоями
Барабаан чиккэччи тыырыллыбыт тириитэ ханнык эрэ бүтэҥи дорҕоону таһааран дүбдүгүрээбитэ, хормуоска тыҥыахтаабыта. М. Горькай (тылб.)

тылбыыр күрүө — көр тылбыы
2
Биэлэри ат тутар кыараҕас тылбыыр күрүөҕэ киллэрэн баайаллар. Ф. Захаров

I
аат., түөлбэ. Кыраабыл эбэтэр атырдьах угун уһугун диэки олордуллар ачаахтыы салаа. ☉ Подсобный рожон, прикрепляемый к концу прямой рукоятки граблей или вил
Лида уһун чомойдоох кыраабылын сиргэ батары анньан баран эргичиҥнэтэр. А. Фёдоров
Мин наар харбааһыҥҥа сырыттым, сөп буола-буола кыраабылым чомойунан, тобукпунан баттыы-баттыы, кыдамаһыкка бугуллаан биэрэбин. С. Маисов
Чомойу үксүн хатыҥынан оҥостоллор. ПАЕ ОСС
ср. монг. шовойх ‘становиться остроконечным, быть островерхим’
II
аат., түөлбэ. Көмө, эбии күүс-көмө (үксүгэр оҕону этэргэ). ☉ Помощник, подручный (обычно о ребёнке, молодом человеке)
[Эһэтэ:] Оҕобун чомой гынан Улаханнык абыранным. П. Тобуруокап
Ол быыһыгар [кыыстара] аҕатыгар эмиэ чомой буолбута. И. Данилов
Атыытын-тутуутун чомойо, уола Тамайа эмискэ өлөн хаалла. ИН ХБ

айаар-куйаар диэнтэн дьаһ
туһ. Ону [аты] тутан ыламмын Дьоруолатан долгутан истим, Айаннатан-сэмэлэтэн, Айаарданкуйаардан истим. Саха нар. ыр. II

көлүй диэнтэн хай
аата. Аты тутуу, сойутуу, уулатыы, көлүйүү уонна ат косилкатынан оту оҕустарыы, ат кыраабылынан оту мустарыы …… ити барыта оҕолорго сонун үлэлэр. «Кыым»