гл
ымсыырдар; баҕардар

гл
ымсыырар, баҕарар

гл,сов
ордук санаата; ымсыырда, баҕарда

туохт.
1. Кимиэхэ эмэ манньый, чугаһыы сатаа. ☉ Добиваться чьего-л. расположения, стараться сблизиться с кем-л., добиваться взаимности (в чувствах)
[Сибиэтэ:] Чэ, тугу да остуоруйалаа, онон-манан муннара сатаама. Эн Куонааҥҥа иҥээҥнии сатыыргын ким билбэтий, бүтүн нэһилиэк билэр ини. С. Ефремов
Сиэстэрэҕэ иҥээҥниир да, анарааҥҥыта кинини бэлиэтии көрбөт быһыылаах. С. Никифоров
Испэр сэрэйэр этим Эн миэхэ иҥээҥнииргин. Оттон мин кэрэйбитим, - Оҕотуккун, эдэргин. Баал Хабырыыс
Эчи, хаарыаны, оттон миэхэ иҥээҥниир уолаттар ону-маны бэлэхтииллэр да, тоҕо эрэ наһаа үөрбэппин. «Кыым»
2. Туохха эмэ ымсыыран, баҕаран аттыттан араҕыма. ☉ Желая заполучить что-л., приобщиться, причаститься к чему-л., находиться неотступно рядом
Уол ойон туран, табахха иҥээҥнээн, эбэтин иэдэһигэр сирэйин даҕайбахтаата, онуоха: «Мэ, биирдэ обор», - диэт, хамса кыһыллыбытынан саҥа уһун талах умнаһын уол айаҕар батары биэрдэ. Болот Боотур
Илин сирбитигэр иҥээҥнээн, Иэдээннээх илбис эҥээрдэммит, Өрдүнэн өрө өрөкүҥнээн, Өлүү дьөһүөлэ көтөллөммүт. С. Зверев

туохт.
1. Туох эмэ амтанын билэргэ айаххар, тылгар дуона суоҕу ылан боруобалаан көр. ☉ Пробовать на вкус, взяв в рот, на язык что-л. в ничтожном количестве
Мин [Өлөөн] мууһуттан ылан амсайан көөртүм — улаханнык биллэр туустаах. А. Софронов
Силип хамыйаҕынан ылан куобах миинин амсайан «сыып» гыннарда. Күннүк Уурастыырап
Вася балыгын амсайан баран тыаҕа тарта. Н. Лугинов
△ Кыратык аһыы-сии түс (үксүгэр үчүгэй, амтаннаах эбэтэр олус ахтылҕаннаах аҕыйах аһы). ☉ Отведывать, вкушать (обычно о вкусной или редкой в небольшом количестве пище)
«Чэйдэрин испэккэ эрэ бары матыспакка, ымсыырбыт-баҕарбыт курдук аһыы олороллорун көрөн баран, кырдьык, өтөр бурдук аһы амсайбатах дьон барахсаттар эбит ээ», — дии санаатым. А. Софронов
Ити балыктан биир обургу соҕус үөрэҕэһи сулбу элитэн ылан сытар эдьиийгэр мииннээ, таарыччы бэйэҥ да кыратык амсайыа этиҥ. Н. Заболоцкай
Амсайыах эрэ ол сылгы кымыһа барахсаны. Кымыс испэтэх ыраатта. В. Протодьяконов
△ Аһыы-сии түс (үчүгэй, сонун, сибиэһэй аһы — ыарыһахха). ☉ Отведывать, попробовать немного (обычно так предлагают вкусную, редкую пищу больному)
Тоойуом, чэ, бар эдьиийгэр, бу балыгын илдьэ охсон биэр, баҕар, амсайаарай. Суорун Омоллоон
Настаа эмээхсин кытыйаҕа арыылаах саламаат кутан аҕалла уонна уолугар ааттаһардыы эттэ: «Тукаам, саламаат сыыһа амсайа түспэккин ээ». Күннүк Уурастыырап
2. кэпс. Арыгыны ис (кыратык эбэтэр элбэхтик, субу-субу). ☉ Пить вино (понемногу или часто)
[Арыгыһыт] Истэҕинэ эрэ чэпчиир, Буллаҕына эрэ уоскуйар, Амсайдаҕына эрэ аһыыр буолла. А. Софронов
Лэгиэн биири сөбүлээбэт. Сорох уолаттар арыгы иһэллэр. Ити Ваня уол бүгүн эмиэ амсайан баран сирэйэ-хараҕа балаҕыран турар. Н. Босиков
3. көсп. Араас үчүгэйи-куһаҕаны, эрэйи, үөрүүнү-хомолтону бэйэҥ эккинэн-хааҥҥынан бил. ☉ Познавать, испытывать все невзгоды, трудности, радости жизни на себе
Үс сылга Айаан иккитэ чэпчэкитик бааһырбыта, саллаат эрэйдээх олоҕун, мүччүргэннээх сырыытын тото амсайбыта. Н. Габышев
Биһиги Саһылтан хоҥноот, айан обургу аһыытын-ньулуунун амсайбытынан барарга тиийбиппит. Н. Заболоцкай
Аан дойду Айхаллаах олоҕуттан амсайан Санаам туолан, Сүрэҕим үөрэн бардым. А. Софронов
тюрк. амза

эб. Этэр санааны чорботонкүүһүрдэн көрдөрөр. ☉ Выражает выделение, усиление высказываемой мысли
Уулаах баҕас туох да буруйа суох. Эрилик Эристиин
Ыстатыйаларыҥ баҕас тахсыахтарын сөп. В. Яковлев
△ Ааттары кытта утары туруорар дэгэттэнэр. ☉ С именами имеет оттенок противопоставления
Аласовы баҕас сыыһа уһуллулар! Софр. Данилов
Бэйэм баҕас кини түҥ-таҥ тылыгар-өһүгэр үөрэнэн да бардым. «ХС»
△ Туохтуур формаларын уонна сыһыаттары кытта этиллэр санаа чахчылааҕар эрэмньилээх буолуу дэгэттэнэр. ☉ С формами глагола и с наречиями имеет оттенок уверенности в достоверности высказываемой мысли
Эһиэхэ ыыппыттара баҕас – улахан уойуулаах тыһылар. «ХС»
Көрдүүрү баҕас көрдөөбүтүм да, көстүбэтэҕэ. Н. Павлов
Билигин баҕас сатыыр инибин. И. Гоголев
Манна баҕас миигин өйдүөхтэрэ. Софр. Данилов
△ Ардыгар ааттары, туохтуурдары уонна сыһыаттары кытта туттуллан сэниир дэгэттэнэр. ☉ С именами, глаголами и наречиями иногда приобретает оттенок пренебрежения
Куобаҕы баҕас ытыллыа. Амма Аччыгыйа
Син орто учуутал баҕас буолуом этэ. «ХС»
Баламаттык хамсаннахха, Балаҕан сууллара баҕас Баалаах дьыала буоллаҕай. П. Тобуруокап
Чэ, ол баҕас харыһыга суох таҥас буолуохтаах. Н. Заболоцкай
△ С личными местоимениями имеет более яркие (пренебрежительный и самоуничижительный) оттенки
Кини баҕас эмиэ ханнык эмэ өйдөөххө дылы. П. Ойуунускай
Эн баҕас саҥата суох сыт! «ХС»
Мин баҕас биир бугулу оҕустум дуу, суох дуу. Амма Аччыгыйа
△ -тах формалаах аат туохтууру кытта сыһыан-иэйии дэгэттэнэр. ☉ С причастием на -тах приобретает эмоциональный оттенок
Нохоо! Бу маннык куттал буолан эрдэҕинэ, сырыттаҕыҥ баҕас тоҕо холкутай? Эрилик Эристиин
Эчи, абылаттаҕа баҕас күүстээҕин! И. Гоголев
△ Туохтуур баҕарар киэбин кытта сыһыан-иэйии дэгэтэ ымсыырыы-баҕарыы толбоннонор. ☉ С глаголами в сослагательном наклонении в модально-эмоциональном спектре значения появляется оттенок желания
Кини хараҕар аһыныы кыыма буолбакка, таптал уота көстөрө баҕас буоллар! «ХС»
Билигин от охсон сайгылдьыппыт баҕас киһи! Амма Аччыгыйа
△ Туох диэн ыйытар солбуйар аат формаларын уонна саҥа аллайыылары кытта ордук күүстээх эмоциональнай-модальнай дэгэттэнэр. ☉ С формами вопросительного местоимения туох и некоторыми междометиями имеет более сильный модально-эмоциональный оттенок
Тоҕо баҕас үчүгэйгиний, эчи баҕас бэркиний! Н. Павлов
Тоҕо баҕас чуордарай, сымсаларай! Амма Аччыгыйа
Тугун баҕас толооһой! «ХС»

даҕ.
1. Оботтоох. ☉ Жадный, алчный
Иҥсэлээх бэс кумаара былыттыы саба түһэриттэн да кыһаллыбат. И. Гоголев
Дьахтар ыарахан дьылҕата, иҥсэлээх эрин санаатыгар кулуттуу бас бэриниитэ, Ньургуһун ийэтин - Салбардаах сирэйигэр-мөссүөнүгэр бүтүннүүтүгэр дириҥ кутурҕан суолун хаалларбыттар. АҮ
Иҥсэлээх, бэригимсэх быһыы, тунуйаадыстааһын, холуннарыы, итириктээһин эҥин курдуктары утары сорунуулаах охсуһууну ыытыллыахтаах. Л. Брежнев (тылб.)
2. көсп., поэт. Ымсыырар, баҕарар (үксүн харах туһунан). ☉ Жадный, завистливый (обычно о глазах)
Ымсыырар иҥсэлээх харахтан Ол дойду иччитэ харыстыыр. С. Данилов
[Дьахтар] олус дьулугурдук көхсүн көннөрөн, түөһүн мөтөтөн турбахтаата. Таптыыр, барытын биэрэр иҥсэлээх хараҕынан Женяны күлүбүрэччи көрдө. Н. Габышев
Ийэтин иҥсэлээх хараҕын, Илбискэ силлэппит айаҕын Ньургустай күн оонньуур төбөтө Нуурайан, утары көрбөтө. И. Чаҕылҕан
3. көсп. Киһи куйахата күүрүөх исиһиттэн ньириһийэр; иччилээх (саҥа, тыас туһунан). ☉ Захватывающий дух; чувственный, прочувствованный, пронизывающий до мозга костей (голос, звук)
Иччилээх тыллаах, Иҥсэлээх хоһоонноох, Имэҥнээх этиилээх, Ичээн буоларга этитиилээх Эбиккин эбэ, нохоо! А. Софронов
Куйахтаах батаһым Иҥсэлээх тыастарыттан Мэйиим эргийэ илбиһирэ күүркэйэбин. С. Данилов
Дьэспэ [оҕус аата] оннук киэптии, киэбирэ турдаҕына, арай, ол кэмҥэ, аллараа үрэх диэкиттэн бэрт дириҥ, иҥсэлээх мөҥүрээһин сири түгэҕинэн ньириһийэн иһилиннэ. Далан
Ити иҥсэлээх ньиргиэр тойугу икки атахтаах истибэккэ хаалла. Р. Кулаковскай
4. көсп. Хааҥҥа, өлөрөргө баҕалаах (сэрии, кыргыс сэбин туһунан). ☉ Имеющий страсть к убийству, жаждущий крови (эпитет, характеризующий боевое холодное оружие)
Оҕонньор хараҕын кырыытынан киһитин [үрүҥ саллаатын] иҥсэлээх быһаҕын көрөн ылла. Софр. Данилов
Кэнниттэн бандьыыттар иҥсэлээх буулдьалара икки өттүнэн сиирэ-халты ыйылаабыттара. А. Сыромятникова
Фашист иҥсэлээх буулдьата кини атаҕын бааһырпыта. «Кыым»
5. көсп. Олус күүстээх, уордаах (тымныы туһунан). ☉ Трескучий, жуткий, пробирающий до костей (мороз)
Кута анныттан иҥсэлээх тымныы аргыйар, Антону тардан ылаары эҕирийэргэ дылы. Т. Сметанин
Оо, тымныы, муустааҕар да иһиттэн иҥсэлээх тымныы, тыбыс-тымныы. А. Сыромятникова
♦ Ыт курдук иҥсэлээх (ымсыы) көр ыт II
Батталтан баҕарбыт кулаактар Кыраны сабардаан олооркут. Ыт курдук иҥсэлээх саҥнаахтар, Туолуо суох эһиги обоккут. Эрилик Эристиин

аат.
1. Аһыахха-сиэххэ наһаа баҕарыы. ☉ Чрезмерное стремление, желание есть, жадность, обжорство
Куттаннар даҕаны, иҥсэтэ тулуппата, сэрэнэн, эмиэ эмэн барда. Болот Боотур
Иҥсэлэринэн, сиэмэхтэринэн абытай көтөрдөр этилэр. И. Федосеев
Онуоха абааһылар иҥсэлэрин ханнарар гына, кинилэргэ айыы дьонун ымсыытын-оботун көрдөрбөт курдук, түһүлгэ дьуухалатын барытын хомуйуохха наада. С. Курилов (тылб.)
2. сөбүлээб. Бэйэҕэ туһанар эрэ туһугар үлүһүйүү; кыраҕа баҕа туолбат буолуута, өссө аһара наадыйыы. ☉ Жадность к чему-л., алчность
[Баһылай:] Түҥэтиккэ син бэйэбитигэр тиксиэ диэн иҥсэлэригэр ити айылаах оҥороллор. Амма Аччыгыйа
Иҥсэ, өс, сэрии суоҕа буоллар, дьон дьоллоох олоххо тиийбитэ ыраатыа этэ. Суорун Омоллоон
Иҥсэтин көр эрэ! Биир саарба биир түөһүгэр күннээх хара саһыл, тоҕус кугас саһыл киниэхэ аны мыыныылаах буолбут. В. Протодьяконов
Эйигин [тайаҕы] биир киһи иҥсэтэ Олохтон араарда, Эрэн дуу, билигин кэтиэхпит, Ол дьаарай тохтуоҕа. Н. Босиков
♦ Иҥсэ кэбистэрбит - наһаа оботтоохтук аһыыр, туох да аска топпот буолбут. ☉ Страдать обжорством
Кини сиэнэ Сээчик кэллэҕинэ, ити иҥсэ кэбистэрбит көтөрдөртөн сорох-сорохторун хайаатар даҕаны сайылатар санаалааҕа. И. Федосеев. Иҥсэтэ көптө - 1) аһыансиэн наһаа баҕарда. ☉ Разыгрался аппетит у кого-л.
Буспут собо минньигэс сыта аччык дьон муннуларыгар дьар гына түһэр, иҥсэлэрин көбүтэр. Н. Якутскай
Аччыктаабыт куртаҕа ас киирбитин билэн түүрүллэҥнээн, иҥсэтин көбүттэ. М. Доҕордуурап
Дьэ, Мичил, мииммитин иһиэххэ дуу?.. Сыта дыргыйан, минньигэһэ диэн сүрдээх. Мааҕыттан мин иҥсэбин көбүтэн ахан биэрдэ. Г. Колесов; 2) туохха эмэ ымсыыран баҕарда (ыла, сии, тутта охсоору). ☉ Быть, стать алчным; страстно возжелать что-л. Сүөдэр Бэһиэлэйэп Лэглээрдэр «Дулҕалаахха» оттообут отторугар иҥсэтэ көбөр. Амма Аччыгыйа
Аан дойду торҕон бөрөтө, бастыҥ ороспуойа ньиэмэскэй фашизм ыкса ыалын ыйыстан, чугастааҕы ыалын кураанахтаан баран, иҥсэлээх иҥсэтэ көбөн …… көҥүл күн айыы сиригэр - Сэбиэскэй Сойууска саба түспүтэ. Суорун Омоллоон. Тэҥн. обот, соллоҥ
ср. казах. еҥсэ 'иметь страшную жажду'

аат.
1. Сүһүөхтэрдээх көҥдөй умнастаах, куолаһыгар туораах сиэмэлэрдээх, оҥоһуулаах сиргэ аска анаан ыһыллар үүнээйи култуурата. ☉ Зерновые растения
Сытыган лаҥхатын өрт уотунан куугуначчы салатан, ыраастаан-чэбдигирдэн баран, үтүө ходуһаны таһаар, бурдугу, оҕуруот аһын үүннэрэн үллүктээ. Амма Аччыгыйа
Күһүн буолан от-мас хагдарыйан эрэр, оттон холкуос бурдугун үксэ хомулла илик. Т. Сметанин
Бэс ыйын саҥатыгар үстүөрт түүн субурутан хаар хаһыҥнар буолуталаатылар, бурдук үлүйдэ, отмас сиэмэтэ кэҕиннэ, үүнээйи чэмпэрдэ. У. Нуолур
2. Бурдук үүнээйи ас буолар өттө — туорааҕа, сиэмэтэ. ☉ Зерно, семя зерновых
Сиэҥкэ диэн Доромоон тоҕустаах оҕото, суол аанын диэки туран, кэлиигэ бурдук сынньар. Күндэ
Хачыгыр чабычахтаах бурдугуттан биирдэ балтаччы баһан, онон-манан ойута барбыт тааһын айаҕар кутан биэрдэ. Эрилик Эристиин
Лоҥкууда сиһин солоон аҕыйах сылларынан аҥаардас солооһуннарга эрэ бурдугу ыһар буолуохпут. М. Доҕордуурап
3. Ас бэлэмнииргэ анаан бурдук туораахтара мэлийиллэн бороһуоктуҥу көрүҥнэммит мээккэтэ. ☉ Мука
Хотонтон Хобороос, Даайыс тахсаллар, таҥастара бурдукка биһиллибит. А. Софронов
• Бу оҕом хантан харчы булан, үрүҥ бурдук атыылаһаҕын? — Тыый, ийээ, оттон дохуоппар кэллэҕэ дии. М. Доҕордуурап
Дьахтар имигэс тарбаҕынан лапса оҥорон бурдукка булкуйар, өрүтэ көтөҕөн таммалатар. Н. Габышев
4. эргэр. Бурдук быһыллан түүтэхтэммитэ. ☉ Сжатый хлеб (в снопах)
[Дьаакып:] Хобороос, бурдуккун киэҥ сиргэ таһырдьа таһаар. А. Софронов
Доромоон астыы олорор бурдугун тиэтэйэсаарайа хомуйан баран, дьиэтин харбаан кэбистэ. Күндэ
Кыдаманан эһиллэр, Кыстык оппут кээһиллэр, Кыһыл көмүс бурдукпут Кылааттара чуоҕуспут. А. Абаҕыыныскай
5. Хатарыллыбыт эт эбэтэр үүнээйи аһылык мээккэтэ. ☉ Мука из сушеных мясных или растительных продуктов
ХIХ үйэ ортотугар унньуула бурдуга Дьокуускай баһаарыгар атыыланара уонна буута буут сэлиэһинэй бурдук сыаната сыаналааҕа үһү. Багдарыын Сүлбэ
Сүөһүгэ анаан үрдүк белоктаах аһылыктар улам элбэхтик оҥоһуллуохтара: балык уонна уҥуохтаах эт бурдуга, аһылык буолар доруоһалар, фосфаттар. ЭБТ
ср. тюрк. бүртүк ‘зерно’
◊ Бурдугу астаа — түүтэх бурдугу үлтү сынньан туорааҕын арааран ыл. ☉ Молотить (напр., снопы вручную)
Сайыныгар кыстык дьиэҕэ үүт кыынньараллар, бурдук астыыллар, тирии имитэллэр. Амма Аччыгыйа
Доромоон, отуччалаах киһи, уҥа диэки олорон, хаппыт сүөһү тириитигэр хас да түүтэх бурдугу киллэрэн, биир улахан саар ыаҕаска бурдук астыы олорор. Күндэ
[Түүтэхтэри] Итини молооччугунан (ураҕаска баайыллыбыт эпчиргэнэн) үлтү кырбыыллар. Бу аата бурдук астыыллар. Багдарыын Сүлбэ. Бурдугу ыс — анаан бэлэмнэниллибит сиргэ туораах бурдугу тарҕата ыһан эбэтэр анал массыынанан олорт. ☉ Сеять (зерно, хлеб)
[Мэхээлэ:] Холобур хайдах бурдугу ыһары, оту оттууру, сүөһүнү иитэри көрдөрбүт киһи, син ону үтүктэн иһиэ этилэр. А. Софронов
Ким сүөһүнү иитиэй, ким даҕаны бурдугу ыһаат, бааһына диэки күһүҥҥэ диэри эргиллэн көрбөт, от хомууругар барар. П. Егоров. Бурдук ас — бурдуктан оҥоһуллубут астар. ☉ Мучные изделия
Оччотооҕу кэмҥэ Саха сиригэр бурдук ончу ыһыллыбат буолан, бурдук ас суоҕа. МНН
• Чэйдэрин испэккэ эрэ бары матыспакка, ымсыырбыт-баҕарбыт курдук аһыы олороллорун көрөн баран, кырдьык, өтөр бурдук аһы амсайбатах дьон барахсаттар эбит ээ, — дии санаатым. А. Софронов
Майаҕа кулинарнай маҕаһыын эмиэ үчүгэйдик үлэлиир. Манна саха лэппиэскэтин, буспут сылгы этин, соркуойдаммыт балыгы, бурдук ас арааһын уо. д. а. атыылаһыахха сөп. «Кыым». Бурдук аһылыктаах — бурдугу сиир, бурдугунан аһылыктанар. ☉ Питающийся хлебом; зерноядный
Арыыбурдук аһылыктаах, Араҕас дьоруо аттардаах, Амма, Таатта оҕолоро, Артыаллаахпын билэннэр, Ахтан ааспат буоллулар. Саха нар. ыр. II. Бурдук атаҕа — бурдугу бастакы көтүтэн ыраастааһын тобоҕо. ☉ Остатки, охвостья зерновых после первой очистки
Күүтүүлээх дохуот дьэ түҥэтиллэр буол-ла. Дьон сугулааҥҥа муһунна. Элбэх үлэһиттээх дьон арыыны, эти, бурдук атаҕын ылаттаатылар. Н. Босиков
Элбэх аһылыгы бааһынаттан мунньуохха сөп. Ол курдук бурдук атаҕын, мэкиинэни, соломону кыратык да энчирэппэккэ хомуйуллуохтаах. «Кыым»
Үүнүүлээх от, бурдук атаҕа хадьымалга сытан ардаҕа суох күннэргэ ситэ куурбат, түүн аайы силбигирэр буолла. САБСБ. Бурдук бааһыната — бурдук ыһарга анаан хорутуллубут сир. ☉ Вспаханное поле для зерновых
Бурдук бааһынатын кытыытыгар, Булуук ойоҕос арытыгар, оннооҕор сыһыы ортотугар, От ньуурун талыытыгар, сыыс от кыбыллан тахсааччы Сытыган эрбэһин баар буолааччы. С. Васильев. Бурдук буолага — бурдук ыһар сир. ☉ Пашня
Сырдык, ыраас сарсыарданы эҕэрдэлээбиттии, бурдук буолагын үрдүнэн күөрэгэй чыычаах көмүс чуораан куолаһа дьырылыырчарылыыр. Н. Якутскай. Бурдук быһааччы — бурдугу сиэрпэнэн быһар киһи. ☉ Жнец
Кинилэри кытта Кэлбиттэр онно Улуу мунньахха Тыа, куорат дьоно: Тимир ууһа, Таҥас баайааччы, Ыал хамначчыта, Бурдук быһааччы. С. Данилов. Бурдук быһар массыына — бурдугу быһан түүтэх-түүтэх түһэрэр массыына. ☉ Жнейка
[Чокуурап:] Бүгүн ити сарайга баар бурдук быһар массыынаны көрөн, өссө өрөмүөннүөххэ наада. С. Ефремов. Бурдук (миэлиҥсэ) быыла — миэлиҥсэҕэ тартарыллыбыт бурдуктан көтөн онно-манна (истиэнэҕэ эҥин) түспүт өттө. ☉ Мучная пыль, осевшая на стены и другие предметы
Биэрэ эмээхсин куулу ылан көрбүтэ: түгэҕэр икки кии-лэ холобурдаах мээккэ бурдук сылдьар эбит. — «Ээ, миэлиҥсэ быылын сотон аҕаллым, бурдуккар холбуу кутан кэбис», — диэтэ оҕонньор. Д. Таас
Быйыл кыһын сааһа сүүрбэтин туолан, Арыпхаджаев барабыыгын бурдугун быылыттан ороон, [Абдуркулланы] саллаакка ылбыттара. Эрилик Эристиин. Бурдук кылаата — түүтэхтэммит бурдук кэбиһиллибитэ. ☉ Скирд, скирда (снопов)
[Егор Егорович] Илин диэки сонуок кэтэҕэр, бурдук кылаатыгар, аттаргын, мин кэргэммин сибилигин илт. С. Ефремов. Бурдук маҥхааһайа — ыраастаммыт, куурдуллубут туораах бурдугу харайар ыскылаат. ☉ Зернохранилище
Бурдук ото — соломо диэн курдук. Маайыс быыс буллар эрэ хомуһунан оонньуур, бурдук отунан, күөл хомуһунан «кырыымпа» оҥостон, ыллыыр. Амма Аччыгыйа
Үүнэн турар бурдук отуттан ырыыгдаҕар сарыннаах, самнаҕар кааскалаах, бэрийбит күтүр, — субу бэттэх сүүрэн дарайан иһэрэ. Суорун Омоллоон
Эргэ тапчаан ороҥҥо, Ботуой курдук симиллибит Бурдук ото матарааска, Уута кэлэн биэриминэ Утуйбакка сытта Ымыы. Күннүк Уурастыырап. Бурдук силим — мээккэ бурдугу ууга суурайан оҥорбут силим. ☉ Мучной клейстер
Бурдук сирэ — бааһына диэн курдук. Тыаны туораан иһэн тыа саҕатыгар өтөх томторугар, бурдук сиригэр, мин ыалым Арамааскы уолун Уйбаанчыгы оҕус сиэттэрэн сир хорута сылдьарын көрөммүн, онно бардым. Амма Аччыгыйа
[Варя:] Бардыбыт, бардыбыт тыаҕа, — Бурдук сирин кэҥэтиэхпит, Өлгөм үүнүүнү ылыахпыт. С. Ефремов
«Доҕордоһуу» холкуос ыаллара, Дойду нэлэмэн кытылыгар Бурдук сирэ солоннулар, Булуук, барана булуннулар. С. Васильев. Бурдук соҕотуопката истор. — судаарыстыба сэбиэскэй кэмҥэ былаан быһыытынан холкуостартан, сопхуостартан хомуйар туораах бурдуга. ☉ Хлебозаготовки
Тихон Павловы нэһилиэгэр бурдук соҕотуопкатын тэрийэ, кулаактарга садаанньа биэрэ, ону толотторо сырыттаҕына, ыкса күһүн кулаактар саанан ытан өлөрбүттэр. А. Бэрияк
Өрөспүүбүлүкэ киин оройуоннарын бары холкуостарыгар, сопхуостарыгар даҕаны бурдугу соҕотуопкалааһын саҕаланар кыахтаныах этэ. П. Егоров
Бурдук сонуога — бааһына диэн курдук. Үрэх арҕаа саҕата, ытыс саҕа лоскуй бурдук сонуогуттан ыла, ыраас халдьаайы буолан барар. А. Бэрияк. Бурдукта быс эргэр. — үүнэн турар бурдугу сиэрпэнэн быһан түүтэхтээ. ☉ Жать хлеб (вручную)
Тойоммут аахха эрдэхпитинэ, бурдук быһа сылдьан Мэхээскэни кытта аргыстаһан кэлбиппин көрөҥҥүн кыыһырбытыҥ. Амма Аччыгыйа
Сатала суох астаах, Саһархай куоластаах, үүнүүлээх бурдугу быһыахпыт, Үгүс көп түүтэҕи таһыахпыт. Күннүк Уурастыырап
Дьэ ол курдук, Хайа баайын хаһан, ыстаал кутан, бурдук быһан, Үүнэр-сайдар олох кэскилин оҥостобут. А. Абаҕыыныскай
Бурдук тардар таас көр суоруна. Көтөр буордаах саха балаҕана, Көмүлүөк куйаас сыралҕана, Бурдук тардар таас сыналҕана, Ыһыырынньык Үгээрдээх чаана... Эллэй. Бурдукта тарт — суорунаҕа туораах бурдугу мэлий. ☉ Молотить зерно (на жерновах)
[Хобороос:] Даайыс, ынах киириитэ чугаһаата, онуоха диэри бурдукпутун тардыах.А. Софронов. Мин саах күрдьэбин, торбуйах уулатабын, бурдук тардабын, мас кыстыыбын, кэргэттэр олорор дьиэлэриттэн тахсаммын тойонум аахха үлэлиибин. Амма Аччыгыйа
Хара өлүөр диэри, кыайбатар даҕаны, бурдук тардар, муус көтөҕөр, от мунньар, бурдук ыһар, бугул угар киһи буолла. Суорун Омоллоон. Бурдук үлэтэ — бурдугу ыһыы уонна хомуйуу үлэтэ. ☉ Работы по посеву и уборке хлебов. Бурдук үлэтэ буолла дии. Быйыл бурдук үлэтин күннэригэр өр утуйбаттар
□ [Түмэппий:] Оппут — бурдукпут үлэтэ бүттэҕинэ, сирбит баарданыыта бүттэҕинэ, уопсай хотоммутун тутуохпут баар ээ, доҕоттор. Күндэ. Бурдук хадьымала — быһыллыбыт бурдук сиригэр хаалбыт бурдук отун төрдүгэстэрэ. ☉ Жниво, жнивье, стерня. Бурдук хомуура — үүнэн буспут бурдугу сиэрпэнэн, массыынанан, комбайнынан быһыы, быстарыы. ☉ Жатва (уборка урожая).