аарыктаа диэнтэн бэй
туһ. Үрүҥ көмүс ыҥыырдаах үүт маҥан аттанан, айгырастаах аарыктанан, Амма, Таатта суолларынан илэбодо дибдитэн иһэрин көрөллөр үһү диэн бар дьоҥҥо ынырыктаах сурах тарҕаммыт. Күннүк Уурастыырап
Аан өлүү аарыктаммыт Абалаах аһыы байҕал анараа айаҕынан Аһара баттаатылар. П. Ойуунускай

даҕ. Олус кытаанах, үчүгэй доруобуйалаах, үөл (киһи). ☉ Имеющий очень крепкое, отличное здоровье (о человеке)
Этэ-хаана чэгиэнэ-чиргэлэ, күүһэ-уоҕа бэрт буолан, ити ынырыктаах ыарыыга Силтэһин, дьиҥинэн, атыттартан чэпчэкитик ыалдьыбыта. Күннүк Уурастыырап

ыймаа диэнтэн бэй
туһ. Ким да оҕотун сир симэҕин курдук иитэн таһааран баран, арыгыһыкка биэриэн баҕарбат, ким да арыгыга ыймаммыты ылыан эмиэ баҕарбат. А-ИНА ДьБО
Ойууҥҥа уһуйуллан, Мэнэриккэ бэлиэтэнэн, Ытык дьылҕа ыйааҕынан Ынырыктаах ыарыыга Ыйманарбын ылыныах буоллуҥ эбэтээ! «Чолбон»

аат. Биэрэккэ охсуллар күүстээх долгун. ☉ Сильные волны, бьющиеся о берег
Тыыта, ол курдук эрдиинэн баттатан, уу балхааныгар дыгдаҥныы турда. Н. Габышев
«Арктика» холкуос балыксыттара муора балхааныгар түбэспиттэрэ. «Кыым»
Кини улаатаат, өрүтэ түллэҥнии сытар ынырыктаах долгуннар балхааннарын быыһынан мас тыыны сүүрдэ сылдьан, баай туһатыгар балыктыыр буолбут. Эрилик Эристиин. Тэҥн. баал I

саҥа алл. Эмискэ тэһэ анньар курдук ыарыыттан саҥа таһаарыы. ☉ Выражает реакцию на неожиданную, острую боль
Чиэ, дьокобун! Икки ылгын таас ойоҕоһум төрүттэрэ аҕай да-а! ПЭК СЯЯ
Ыалдьар эт диэн Ынырыктаах да буолар эбит! Тохтор хаан диэн Дьоколордоох да буолар эбит. Күннүк Уурастыырап
«Айыкка-айыкка, дьоко-дьоко, баһым ыарыытыан», - Иван Иванович, бэҕэһээҥи баҥкыат баай-талым остуолугар хотторон, төбөтүн хам туттуммутунан оронугар олоро түстэ. «Кыым»

дьүһүннээ диэнтэн бэй
туһ. [Кыыс оҕо] Уон түөрдүнбиэһин диэки …… Үргүүк дьүһүннэннэ, Дьиэгэнис сирэйдэннэ, Дьиэрэҥкэй идэлэннэ. Өксөкүлээх Өлөксөй
Чаабый Натааһа, урукку куолутунан, киэбэкиэлитэ уларыйан, ынырыктаах ыар дьүһүннэнэн, Маайа диэки көрүтэлээн кэбистэ. Эрилик Эристиин
[Дмитриев бандьыыт:] Баҕар, көннөрү дьон курдук дьүһүннэнэн бассабыык үспүйүөннэрэ сылдьыбыттара буолуо. С. Ефремов

туохт. Дьиримнии хамсаан, уһун төлөннөөхтүк умай. ☉ Гореть длинным дрожащим пламенем
Хотун, тойон киһи хонугун сарбыйааччы Хоохоон бииһин ууһун Хорҕотуон иннигэр Кутаа уот Куйбуурдаммыт эбит. Саха нар. ыр. I
[Этиҥ] Уолах тиит быһаҕаһын саҕа Кутаа уот куйбуурданар. Суорун Омоллоон
Холоруктаах да халлаантан Холлоҕос уот куйбуурданар, Ынырыктаах да ыраахтан Ыстаал буулдьанан тыбыырар. И. Эртюков
Отуу баарын, арай ыраахтан үрдүү-намтыы куйбуурданар кулуһун уота туоһулуур. Нэртэ

аат. Туох да кэрээнэ суох кыыллыы өлөрүү. ☉ Растерзание, зверское убийство кого-л.
Саллаат үрүҥнэр ынырыктаах хараҥа дьайыыларын, дьону сэймэктээһиннэрин, олоҕу-дьаһаҕы алдьатыыларын туһунан …… биллэрдик санаата хараастан, куттанан-куойан туран сэһэргиир. П. Ойуунускай
Кус хаана дьон киэниниин Өҥнөрө биир, наһаа биир, Куһу, хааһы сэймэктээһин Өлөрүү эбээт син биир. И. Гоголев
Ол дьону сэймэктэтээччи мин буолбатахпын уонна сэймэктээһиҥҥэ кыттыахпын да баҕарбаппын. Эрилик Эристиин

даҕ.
1. Олус киҥнээх, кыыһырдаҕына суостаах. ☉ Свирепый, грозный в гневе
Эһэ уордаах да, арҕахха сытар (өс хоһ.). Улуу дьаалы уордаах ыраахтааҕы Сүрдээх дьүүлүгэр, ынырыктаах ыйааҕар …… мин түбэстим. Саха фольк. Илья Иванович кыыһырдаҕына уордаах даҕаны. А. Сыромятникова
2. көсп. Киһини дьулатар, салыннарар, оннук күүстээх, улахан. ☉ Суровый, жестокий, лютый (о чём-л.)
Биһигини …… Уордаах тымныы Мускуйан-мускуйан Уһаарыылаах уҥуохтаабыта. Өксөкүлээх Өлөксөй
Уордаах суос дьылларбыт аастылар... Эллэй
Уордаах этиҥ дэлбэритэ барда. М. Доҕордуурап

туохт.
1. Туох эмэ буруйга, куһаҕаҥҥа уорбалан; ону эн оҥорбут курдук буол. ☉ Быть на подозрении; стать подозреваемым
Кини [Маайа] онно суох суолунан күтүрэнэн, ынырыктаах, суоһар өлүүгэ, этэ-хаана хайдах сэймэктэниэн, үрүҥ күнтэн сүтэрин санаатаҕына, атаҕа сири билбэт буолан хаалар. Эрилик Эристиин
Буруйа суох суолугар күтүрэнэн, мунчаарыыта, хомолтото уонна абарыыта, баҕар, кини [Сэмэн] ыарыытыгар эмиэ көмөлөспүттэрэ эбитэ буолуо. Д. Таас
2. Көҥөнөн ырааҕынан тумна сырыт, тэйиччи тутун, куотун. ☉ Сторониться кого-л., избегать встречи с кем-л., опасаясь, что тот начнет одолевать просьбами
Байдаххына, күтүрэнэн кэпсэппэт да буолан хаалааччыгын. В. Ойуурускай