сыһ.
1. Ылыннарар, астыннарар гына сааһылаан, хомоҕойдук (саҥар). ☉ Складно, убедительно, продуманно (говорить)
Ол эрээри олус кыыһырбыт эбэтэр олус үөрбүт киһи сатаан ыпсарыылаахтык эгэлгэлээн эппэт эбээт. Амма Аччыгыйа
Кини майгыта бэрдинэн, киһини кытта сатаан ыпсарыылаахтык кэпсэтиитинэн аккаастанар да киһини сөбүлэһиннэрэрэ. Софр. Данилов
2. Тиһэҕэр тиэрдэр, оннун-олоҕун булларар, бүтэрэр курдук сатабыллаахтык. ☉ Ловко, споро, аккуратно, доводя любое дело до конца с хорошими результатами
Барыта ып-ыраас, хас биирдии үлэһит бэрт ыпсарыылаахтык үлэлиирин көрдүбүт. «ХС»

сатабыллаах диэн курдук
Ыпсарыылаах, саталлаах киһи буоламмын, тыһы-баттаҕы аттаран, бачча ыал буолан олоробун. Суорун Омоллоон
Мантаастыыр үлэлэр эмиэ, болуотунньук мындыр өйө, саталлаах илиитэ сыстыбатаҕына, табыллыбаттар. ССС

сыһ. Араастаан иэҕэн, олус хомоҕойдук, ыпсарыылаахтык (саҥар, кэпсээ, хоһуй). ☉ Очень свободно, раскованно, весьма искусно (говорить, рассказывать и т. п.)
Сахануучча икки ардынан эдэр киһи саха тылын иэҕэн өйдүүрүн уонна имитэнхомутан саҥарарын кини иһигэр улаханнык сөхтө. Л. Попов
Уопсайынан суруйааччылар дьоруой аатын-суолун араастаан имитэн-хомутан туһаналлар. ФЕВ УТУ

туохт., түөлбэ. Баарсаны, оҥочону о. д. а. урууллаа, куормалаа. ☉ Править рулем, держать руль, рулить
Оҥочону кутуруктаа. Шкипер баарсаны кутуруктуур бууткаҕа киирэн туран: «Үчүгэй, хата суолбут аһаҕас эбит», — диэн үөрдэ. Н. Якутскай
♦ Сиэллээн-кутуруктаан эт (саҥар) — ситэрэн-хоторон, уустаан-ураннаан, ыпсарыылаахтык эт. ☉ Говорить очень подробно, вычурно, витиевато
[Өбүгэлэрбит] …… бэрт кыраны да иһиттэхтэринэ, сиэллээн-кутуруктаан, олоххо буолуохтааҕын, кэлиэхтээҕин сылыктаан, бөлөһүөктээн кэпсииллэр диэ. Н. Босиков
Ваня Земнухов сэмэй, элэккэй баҕайытык туттунара, сиэллээн-кутуруктаан саҥарара. А. Фадеев (тылб.)

сонун диэн курдук
Ааныска эмээхсин, кырдьар обургу кыһарыйан, дьиэтин тэлгэһэтиттэн тэлэһийбэтэр даҕаны сонуну-нуомаһы ким хайа иннинэ билэн олорооччу. Э. Соколов
[Кулууп сэбиэдиссэйэ кыыс] Аан дойду сонунун Аттарыытын сатаан, Ий э си р нуомаһын И л б и р г э һ и н с и ти м н э э н, Олохтоох матырыйаал Оттомнооҕун наардаан Ыпсарыылаах тыллаах Ылбаҕай аҕытаатар буолан Ыалларга ыҥырыыга сылдьар. Р. Баҕатаайыскай
Арай, мин эрэ айахпыттан көмүс тохтуо буоллаҕай. Хата, эйигиттэн истиллиэ нуомаһы. ВМП УСС
русск. новость

сыһ. Сиэрдээхтик, сөпкө, таба. ☉ Здраво, разумно, верно
Кини онтон-мантан кыыһырантымтан барбат, хата ол оннугар, итэҕэс-быһаҕас туохтан тахсарын төрүөтүн этээччи, ону хайдах туоратары өйдөнөрүн ыллыктаахтык ыйан кэрдэн биэрээччи. В. Протодьяконов
Аҕыс уонтан тахса ыал Артыалланар мунньаҕар Алгыс Маайа тыл ылан Ыпсарыылаах тылынан Ыллыктаахтык эппитин Ыал-ыал бары ылынан Ытыс тыаһа ньиргийтэ. ПИ КТ
Университет хайдах тэриниэн уонна салайыныан туһунан ыллыктаахтык, аһаҕастык уонна култуурунайдык кэпсэтии кэскилбитин түстэһиэн эрэ сөп. «Кыым»

туохт. Үлүһүйэн, күүрэн туран ыпсарыылаахтык саҥар-иҥэр. ☉ Говорить пылко, складно, с воодушевлением, увлечённо
Оҕо-оҕо эрдэххэ Оонньоомохтоон хаалыаҕыҥ, Эдэр-сэнэх эрдэххэ Этэн-тыынан биэриэҕиҥ. А. Софронов
Үөрүөх-көтүөх Күнүм үүннэ, Ыллыахтуойуох Санаам ыкта, Этиэх-тыыныах Кэмим кэллэ. Күннүк Уурастыырап
Ол гынан баран, кини үөрбүтүн-көппүтүн, эппитин-тыыммытын көрүөҥ этэ! Амма Аччыгыйа
◊ Этэн-тыынан кимилдьит көр кимилдьит
Этэн-тыынан кимилдьитэр кэмигэр, мэктиэтигэр, омуннаах бэйиэт кэриэтэ этэ. С. Федотов