Якутские буквы:

Якутский → Русский

ырбаҕар

1) широкоротый (о человеке); ырбаҕар уос губы, часто раскрывающиеся в улыбке; 2) перен. бран. беспечный, легкомысленный; ветреный; ырбаҕар кыргыттар легкомысленные девушки.

ырба

1) железный вилообразный наконечник стрелы; 2) стрела; айа ырбата стрела самострела.

Якутский → Якутский

ырбаҕар

даҕ. Киэҥ, ырбайбыт (айах, уос туһунан). ☉ Широкоротый. Ырбаҕар уостаах уол дии, дьэ

ырба

аат. Ох саа, айа оноҕоһун төбөтүгэр кэтэрдиллэр сытыы уһуктардаах икки салаалаах тимир. ☉ Железный вилообразный наконечник стрелы лука, самострела
Ох ырбата ол маска турар — Эрчим илии ыппыта. Оҕонньор дьон ону ыйаллар: Ол Манчаары ымыыта. И. Чаҕылҕан
Сэмэн сүрэҕэр өһүөннээхтик туһуламмыт ырба ыйылаан кэлэн нөҥүө тииккэ батары сааллыбыт. П. Аввакумов
Уйбаан нэһиилэ ытын уоскутан, арҕаһыгар чоройо сылдьар айа ырбатын сэрэнэн ороон ылбыта. «ХС»
ср. др.-тюрк. йар ‘рассекать, расщеплять’, алт. сарбай ‘разветвляться’

Еще переводы:

ырбалаа

ырбалаа (Якутский → Якутский)

туохт. Оноҕос төбөтүгэр эбэтэр айаҕа ырбата олорт. ☉ Насаживать наконечник ырба на стрелу. Бу оноҕос төбөтүн үчүгэйдик ырбалаа. Былыр айаны балык уҥуоҕунан ырбалыыллара

ырбалан

ырбалан (Якутский → Якутский)

туохт. Ырбалаах буол. ☉ Быть оснащённым наконечником ырба
Атаххар тураат, …… Охтонон, ырбаланан Ойууру сирэйдэммитиҥ. С. Васильев

лапчатая борона

лапчатая борона (Русский → Якутский)

тэрээк боромньу (буор үөһээ аранатын таҥастыырга уонна сыыс оту суох гынарга аналлаах эбиэн ырба курдук тэрэгэр тиистэрдээх боромньу.)

Категория: Сельское хозяйство
кэтиһии

кэтиһии (Якутский → Якутский)

кэтис диэнтэн хай. аата. Түөстэн түөскэ түрүйсэн Ыстыыгынан кэйсиһии, Түөрэ-лаҥкы түһэрсэн, Ырба оххо кэтиһии… А. Абаҕыыныскай

эрбэнилин

эрбэнилин (Якутский → Якутский)

эрбээ диэнтэн атын
туһ. Быһа эрбэнилин. ПЭК СЯЯ
Төбөлөрө эрбэниллибит ырба курдук муостарын утары тоһуйбутунан — оргууй хааман иһэрэ. Далан
Дьаҕа төбөтүн кыратык хайа эрбэниллэр. ЧАИ СБМИ

эбиэн

эбиэн (Якутский → Якутский)

аат.
1. булт. Уһуктаах төбөлөөх, таҥнары сүргүөхтээх ырба. ☉ Острый сердцевидный наконечник стрелы, самострела или черкана
Хонноҕун анныгар мас айаны кыбыммыт, биир эбиэн ырбаны куругар анньыммыта. Суорун Омоллоон
Татым соҕус да буоллар — Чааркааннара тардыылаах, Эндэппэккэ таба биэрэр эбиэннэрэ иҥсэлээх. С. Данилов
Иккиэн булчут дьон буолалларын быһыытынан, …… чааркаан, айа, ырба, эбиэн сөргүтэр түбүккэ түстүлэр. И. Никифоров
2. хаарты. Уһуктаах төбөлөөх сүрэх курдук быһыылаах хара дьүһүннээх хаарты улууһа. ☉ Пики (карточная масть)
Бэлиикэлэнэн көрбүтүгэр, эбиэн тойоно бырдьас гына түстэ. Болот Боотур
Аллара ити туора тойонун кытта эбиэн тойоно тоҕо кэккэлэстилэр. Г. Угаров
Эбиэн — хаарты түөрт мааһыттан биирдэстэрэ. «ХС»
ср. бур. зэбэ ‘наконечник’, кирг. экэбэ ‘стрела, наконечник стрелы’

бөдүргэй

бөдүргэй (Якутский → Якутский)

  1. көр бүдүргэй. [Ыт] бөдүргэйигэр эбиэн ырба курдаттыы саайыллыбыт. Ырба угун тосту хадьырыйан бырахпыт. Амма Аччыгыйа
    △ Сүөһү түөһүн ордук сыалаах өттө. ☉ Более жирная передняя часть грудинки. Бөдүргэй сыата
    □ Бургунас ынах Бөдүргэйин быһаммын, Кытыттыыра сылгы Ханайар хаһатын Хайа баттаан ыламмын Хаппарбар хаалаабытым. П. Ойуунускай
  2. Туох эмэ тумустаан тахсар уһуга; сыгынньах үрдүк тумус. ☉ Передняя выдающаяся часть чего-л., выступ; голый высокий мыс (образуемый, напр., излучиной реки)
    [Сыарҕа] суол бөдүргэйигэр охсуллан …… куйаарбытынан тиийэн, аллара үллэ сытар хомурахтан халтарыйан …… тиэрэ бара сыста. Н. Заболоцкай
    Илин ии хайа онно тиийэн баранан, бөдүргэй тумул буолан хаалар. А. Софронов
дьааттаа

дьааттаа (Якутский → Якутский)

туохт. Кими-тугу эмэ дьаатынан сүһүрт. ☉ Отравить кого-л., обработать помещение ядом
Тоҕо курутуйбуттук көрөҕүт? Дохсуннук тутуҥ, охсуһуҥ, фашистары кыдыйыҥ, уматыҥ, дьааттааҥ! Амма Аччыгыйа
Хаппыыстабытыгар хайыы-үйэҕэ үөн ыһан эрэр. Дьааттыы сылдьабыт. Н. Апросимов
Арбайбыт аас төбөлөөх улуу уустар кырыыс тылын туойан дьаҥыдыйа өргөстөөх дук-суптуруку үҥүүлэри, ох ырбаларын дьааттаан, сүлүһүннээн хатардылар, мустулар. Д. Апросимов

күүс-күдэх

күүс-күдэх (Якутский → Якутский)

күүс-уох диэн курдук
Дьон санаата айманнаҕа, күүһэкүдэҕэ эһиннэҕэ ол дии. Амма Аччыгыйа
Элбэх түүлээхтэн судаарыстыба баайа хаҥыыр, күүһэ-күдэҕэ улаатар. Н. Якутскай
Нина силикиччитэн доруобайа, күүһэ-күдэҕэ, ырбата-сылайбата — үтүө асчыт эбит. Далан
Александр халбаҥа суох тыллара Машаҕа күүс - күдэх биэрдилэр. М. Доҕордуурап

быыралыы

быыралыы (Якутский → Якутский)

сыһ. Быыра курдук түргэнник. ☉ Очень быстро, стремительно
Били киһибит быыралыы сүтэн хаалла дии. Н. Якутскай
Батыллар тоҥуу хаар үрдүнэн Быыралыы быыппаста түһүүнэн, Кус быһый, ат бөҕө бэйэккэҥ Кутаалас уоттаммыт биир кэккэҥ Инники киириитин хааччыйан, — Чаҕыллан турбутуҥ туйгунун! Р. Баҕатаайыскай
Мин үрдүгү таптыыбын: Былыттары анныбар быраҕан Быыралыы быралыйарбын. С. Тарасов
◊ Быыра ох эргэр. — айа ырбатын курдук ачаахтаах төбөлөөх сэриилэһэр ох. ☉ Боевая стрела с вилообразным наконечником
Быдан дойдуттан быыра ох курдук быралыйан кэллим. П. Ойуунускай
Биир сара куорсуннаах быыра ох Өрөгөчөйү сиирэ-халты ааһан уота хайыы-үйэҕэ умуллубута ырааппыт арааҥҥа кэлэн быһаҕаһыгар диэри батары сааллыбыта. Далан
Былыттары быыһынан Быыра охтуу кыырайан, Өндөл мэҥэ халлааҥҥа Өрө көтөн таҕыста Күлүмүрдэс көтөр аал — Көстө сүттэ Даркылаах. М. Тимофеев. Тэҥн. ырба