туохт. Ытырыктат, сэрэхэдий (туохтан эмэ бүтэйдии сэрэнэн, куттанан). ☉ Насторожиться (от предчувствия чего-л. неприятного, дурного)
Сыарҕа тыаһын иһиллээн, Сытыргыы-сытыргыы дьиксиргээн, Ыаллаах алаас аайыттан Ыттар бэркэ үрдүлэр. С. Васильев
Бандьыыттар бу Абаҕа дэриэбинэтин кытта хайаан да сибээстээх буолуохтаахтар. Туох эмэ киһи дьиксиргиэҕин дуу, киһи уорбалыаҕын дуу көрбүккүт буолаарай? Л. Габышев

туохт., эргэр. Туохтан эмэ ытырыктат, дьиксин, куттана санаа. ☉ Пугаться, страшиться чего-л. «Тыый, куттаннахпын да, куойдахпын да! Хомойдохпун нии!» — диэтэ, ийэтин күлүгэр сөрүөстэ түстэ. Ньургун Боотур
Кондрат суругун дьэ туттум. Тутаат сүрэҕим ытаата, сүрүм тостон, куойда кутум. Р. Баҕатаайыскай
ср. др.-тюрк. хуй ‘пугаться, шарахаться’, др.-уйг. кот, кой ‘оставлять, бросать’

1. ыллай диэнтэн б. тэҥ. көстүү. Миикээн ойуун көрүүлэнээри гыммыттыы хаста да ыллаҥнаабыта. Далан
   Хотунун көрөн үөрбүтэ буолан ыллаҥнаата. «ХС»
2. кэпс., сөбүлээб. Кимиэхэ эмэ хос сыҥаах буолан саҥар. ☉ Быть подпевалой у кого-л. «Киниискэҕэ бэйэм аатым …… сурулла сылдьара
   Киниискэбин буллахтарына, араастаан ыллаҥныахтара», — диэн ытырыктата санаата. В. Протодьяконов
   [Дьарыпылаан:] Кэтириис мээнэ ыллаҥнаама, хата, Хабырыыскар бар. С. Ефремов

туохт. Туох эрэ куһаҕаны үөтэн искэр куттан, дьиксин, ытырыктат. ☉ Побаиваться в душе какой-л. ожидаемой неприятности
[Кэлбэти кэтэһииттэн] наар дьик саныыгын, эрэйдэнэҕин. Кураанаҕынан муҥнанаҕын. Н. Лугинов
- Катюша, аа, Катюша, мин аны бэйэлээх бэйэм уйабар дьик саныыр буоллум. Мин ырыа чыычаах хотуммар ымсыыран, ким эмэ кэлиэхтээх. А. Сыромятникова. Биирдэ Дуня киэһэ дьонугар кэлбитэ, ийэтэ оһох кэннигэр ытамньыйа олорор. Аҕата дьэбин уоһуйбут. Дуня дьик санаата. А. Федоров

сыһ. Киһи ытырыктатыах; туох эрэ дьикти, кистэлэҥ күүстээхтик. ☉ С какой-то особенной, таинственной силой (от к-рой у человека волосы встают дыбом)
Суор өр буола-буола киһи этэ салаһыах, ис иһиттэн иччилээхтик хааҕырҕаан ааһара. Эрилик Эристиин
[Эһэ] олус хатаннык, олус иччилээхтик хаста эмэ часкыйда. И. Никифоров
Былыр манна куруҥ тыаҥ Кутурҕанын туойара, Иччилээхтик силлиэ тыал Энэлийэр буолара. П. Тулааһынап
Өстөөх миинэтэ иччилээхтик чускуйан кэлэн эстэн эрэрэ баарга дылыта да, Бүөтүр ханна да барбытын билбэккэ хаалбыта. «ХС». Тэҥн. илбистээхтик 2

туохт.
1. Табаҕа эбэтэр ыкка чэҥкээйини баай. ☉ Надевать колодку (на оленя или собаку)
Хонук сирдэригэр тиийээт, табалары аһылыктаах сиргэ илдьэн чэҥкээйилээн ыыталыыллар. Амма Аччыгыйа
— Ардай аһыылаахтар кэлбэтэллэр дьол буолуо этэ, — Байанай, баһылык табатын чэҥкээйилээн баран, хайдах эрэ ытырыктаппыт киһи курдук эттэ. В. Протодьяконов
Муус көйөн, уулларан, чаанньыгы оргутан чэйдээн баран, тахсан табалары чэҥкээйилээн ыыттылар. «ХС»
2. көсп. Кимиэхэ эмэ бэйэҥ кыһалҕаҕын сүктэр, быһааттар. ☉ Взваливать проблемы на кого-л.. Кыһалҕатын кэпсээн киһини чэҥкээйилээтэ

дьуон-дьаҕаан (дьаҥаат) - олус ыарахан, ынырык. ☉ Страшный, чудовищный
Этэн туран балыырдаах, истэн туран мэлдьэхтээх, букур-сидьиҥ нэһилиэктээх Дьуон-дьаҕаан улуустаах буолабын. ПЭК ОНЛЯ I
Онтон Моһоллоох ойуун айгыстан туран кэллэ: «Куһаҕан Ньукулай уола кэллэ-кэлээт, бу туох дьуон-дьаҥаат тойугу туойда, бу туох табык иирээнин тарта?» - дьон сирэйдэрин кэриччи көрдө. М. Доҕордуурап; дьуон дьаҥыдый фольк. - киһи ытырыктатар, ыар-нүһэр тылларынан саҥар. ☉ Произносить слова, вызывающие дрожь, наводящие ужас
Ол, бу эн туох Модун соруктаах буолаҥҥын Дьуон дьаҥыдыйдыҥ? - диир буоллаххына, Икки кэрэ чуор кулгааххынан Истэ-болҕойо олорууй эрэ! С. Васильев
[Сырааннаах - Мэхээччэ оҕонньорго:] Олус даҕаны дьуон дьаҥыдыйдыҥ, өс тамалыйдыҥ. Болот Боотур

даҕ.
1. Киэҥ, туоратынан кэтит. ☉ Широкий
Пааркаҕа кэтиит-кэтит иэннээх ыраас холустаны тэлгэппит курдук көбүс-көнө суоллар сыыйыллан сыталлар. Амма Аччыгыйа
Хайдах эрэ ытырыктата саныыллара, кырдьыга да, харбаан тахсыах диэтэххэ өрүс иэннээх сир этэ. Д. Таас
Кулгаахпар курулуу, ыллыы түстүлэр Куһуйар, күндэлэс хотуурдар, Харахпар көстөн, күөгэйэ күллүлэр Көһүнэн иэннээх киэҥ хонуулар. И. Эртюков
2. Киэлилээх, тайаан сытар сирдээх. ☉ Имеющий площадь, территорию, пространство
Саамай улахан, тоҕус уон кыбадыраатынай миэтэрэнэн тайыыр иэннээх хочуолларын хаста да боруобалаан үлэлэттилэр. У. Нуолур
ЛенаБүлүү гаастаах провинцията биир мөлүйүөн кыбадыраатынай килэмиэтир иэннээх киэҥ сири сабардаан сытар. ФММ ДьКС
Саха сирэ үс мөлүйүөнтэн тахса кыбадыраатынай килэмиэтир иэннээх. ДНА СХБКК

I
туохт. Искэр куттан, туохтан эмэ дьиксинэ, ытырыктата санаа. ☉ Испытывать беспокойство, бояться, опасаться чего-л.
Сүбэлиирэп этэрээтин туһунан Тишко үгүстүк истэр буолан, бэркэ сирдиргиир. Амма Аччыгыйа
Үүтээммит таһынааҕы сирдэргэ холкутук, туохтан да сирдиргээбэккэ сылдьарбыт. Далан
Сирэйигэр-хараҕар сирдиргээбит сибики биллибэт. Р. Кулаковскай
II
тыаһы үт. туохт. Тохтоон ыла-ыла биир кэмник «сир-сир» диэн эрэр курдук тыаһы таһаар. ☉ Издавать ритмичные и короткие свистящие звуки
Мааны ойуурум Симэхтэрин быыһынан Сиэрэ уота сирдиргээтэ. С. Васильев
Буор аһыҥалара оҕо оонньуур күүгүнэй ойуунун курдук, сирдиргии көтөллөр. Р. Кулаковскай
«Катюшалар» уот субурҕа сэнэрээттэрэ …… тус арҕаа диэки сирдиргии көтөллөр. С. Никифоров

туохт.
1. Туох эмэ куһаҕан содуллаах буол, тугунан эмэ толуктан, иэстэн. ☉ Иметь отрицательные последствия, оборачиваться чем-л. плохим
Үтүө сыһыан, үчүгэйи баҕаран көмөлөһүү, көстүбэт кэрдиини аһара бардаҕына, төттөрүтүнэн туолуйуон сөп. Н. Лугинов
Кини бу дьыала тугунан туолуйан тахсан эрэрин өтө сэрэйэн улаханнык ытырыктатан барда. В. Протодьяконов
Бу иэстэбиллээх чуумпуруу, бу сотору тугунан эрэ туолуйан тахсыахтаах. С. Никифоров
2. Тугунан эмэ туол, толору буол. ☉ Быть наполненным чем-л. [Глафира] кэнники мунчаарыынан туолуйбут сугун харахтара арыый сырдаабыт курдук буолбуттар. Л. Попов
Тэлэллэр уулусса туората Быспакка дьонунан туолуйда... С. Васильев
Балаакка иһигэр им-дьим туолуйар. В. Миронов