ж. талымастаныы, эгэлгэлэнии.

несов. разг. эгэлгэлэн, кубулҕаттан, атаахтаа.

м. сыа, арыы; животные жиры сүөһү сыата; рыбий жир балык сыата; растительные жиры үүнээйи арыыта; # нагулять жиру уой; с жиру беситься топпуккун уйума, наһаа тотон эгэлгэлэн.

аат. Талымастанар, эгэлгэлэнэр, дьээбэлэнэр санаа, быһыымайгы. ☉ Капризное желание, прихоть, причуда
Ханалҕалаах киһи. ПЭК СЯЯ
Эрийэ үктүүр эгэлгэлээх, хатыйа үктүүр ханалҕалаах (өс хоһ.). Сырдыкчаана, иһит эрэ, сырыы-айан күнэ кэллэ! Ордуос тойон ханалҕатын, Олуйара моһуоктааҕын. У. Нуолур
Кини ханалҕата элбэх. ЯРС

муй-хай буол кэпс. — хаппырыыстаан, сиэрэ суохтук быһыылан; эгэлгэлэн. ☉ Капризничать, ломаться; изощряться в причудах
Аны онно, омук дьоно баалларына, муй-хай буола сылдьаайаҕын. А. Сыромятникова
Ол хамнас да диэн, төһөнү ааҕаллара биллибэт. Эрдэ ыйыталаһар сөп этэ. Эмиэ мэлитэн, муй-хай буолан туруохтара. «ХС»

туохт. Атаахтаан хаппырыыстаа, эгэлгэлэн. ☉ Капризничать, изощряться в причудах
[Чиладзе:] Белов, тур. Атаахтаан тыҥаахтыаҥ иһин маамаҥ манна суох. Софр. Данилов
Тоотой уһуктан кэллэ. Атаахтаан, ийэтигэр сыста түһэн тыҥаахтыах буолан иһэн, бүгүн оскуолаҕа барарын өйдөөн олоро биэрдэ. Кэпсээннэр
[Гаврош:] Чэ бу кыра киһи тыҥаахтаатын даҕаны, оттон эн улахан киһи, эчи, ытыыргыттан саатыа да эбиккин, эчи, ньирэмсийдэххин. В. Гюго (тылб.)

этэҕэ-бытаҕа суох кэпс. — тугу эмэ уустугурдубакка, хаппырыыстаабакка, эгэлгэлэммэккэ. ☉ Без лишней прихоти, каприза
[Айталыын Куо — Хара Хааннаахха] дьыл бачча буолуор диэри туох да этэҕэ-бытаҕа суох, туох да иһитэ-хоһута суох олордулар. ПЭК ОНЛЯ I
Биһиги бастаан утаа, аспыт барана илигинэ, топпут ухханыгар, туох да этэҕэ-бытаҕа суох хааман бөдьөрүһүү бөҕө. Р. Кулаковскай

туохт.
1. Сараҕар салаалардан, салаа-салаа хайытталан. ☉ Разветвляться, разделяться на несколько ответвлений
Үрдүк тииттэр лабааларын нөҥүө сарадахтанан түһэр күн уотугар ууллан эрэр көмүрүө хаар бөдөҥ туораахтара сып-сытыынан чаҕылыҥнаһан, …… ылаллар. Н. Лугинов
Ити кэмҥэ күн көмүс куорсун анньынар, сардаҥа сарадахтанар. «ХС»
2. көсп. Олус эгэлгэлэнэн, уустугуран таҕыс. ☉ Быть необоснованно широким (напр., о подходе в мышлении)
Киһи атын кыһалҕата суох наар өй өттүнэн баран хааллаҕына сороҕор сиэри таһынан сарадахтаммыт санаа кулута буолар. Н. Лугинов

1. даҕ. Эҥин араас өҥнөөх, дьүһүннээх, ала-эриэн ойуулаах. ☉ Ярко-пестрый, цветастый, со всевозможными узорами, узорчатый
   Ойуур устун дьэрэкээн таҥастаах оҕолор сырсаллар (тааб.: моҕотой). Эбэ толоон …… алтан отунан аспыт, дьэрэкээн сибэккинэн тэлгэммит. Күннүк Уурастыырап
   Саҥа дьыл харыйата …… араас дьэрэкээн уоттарынан дьиримнии, күндээрэ-сандаара, ыҥыра-тырымныы турар. П. Тобуруокап. Тэҥн. дьэрэкээ
2. аат суолт. Эҥин эгэлгэ өҥ, ойуу, туох эмэ чаҕылхайдык эриэннэнэн-эгэлгэлэнэн көстүүтэ. ☉ Разноцветность, пестрота, цветистость, узорчатость; изощренно-узорчатое, яркое отражение чего-л.
   Арылыйар кустук дьэрэкээнэ, Сиппит ый көмүс мөһүүрэтэ барыта кинини [таптыы көрөр кыысчааммын] санатар! С. Васильев
   Муостаҕа түһэн оонньуур Күнтэн сырдык дьэрэкээн. Таллан Бүрэ
   Дьэдьэн, отон угунан Дьэрэкээнин тэлгэтэн, Илгэ сайын ийэбит Илэ-чахчы эргийбит. А. Бродников
   ◊ Дьэрэкээн от - үрдүк намчы умнастаах, дэлэгэй сэбирдэхтээх, күөх өҥнөөх бытархай сибэккилэрдээх элбэх сыллаах от үүнээйи. ☉ Василистник (род многолетних трав семейства лютиковых)
   Алаас кэриитигэр үүнэр дьэрэкээн от суурадаһынын дьон тымныйан ыарыйдахтарына иһэн үтүөрэллэрэ. «ХС». [Народнай медицинаҕа] дьэрэкээн отторунан сыыстарыыттан, мурун тымырыытыттан, баастан эмтэнэллэрэ. МАА КОЭҮү. Дьэрэкээн өлүү эмп. - бопторор ыарыы (киһи, сүөһү тыына хаайтаран ыалдьар ыарыыта). ☉ Эмфизема легких (расширение легких с уменьшением их подвижности, нарушением функций дыхания и кровообращения)
   [Атыыр оҕус:] Дьэрэкээн өлүү буолан, Үрүҥ күүгэнинэн күрдүргэччи аҕылаан, Тылбын былас таһааран, Айахпын аллаччы атан, Алтахтаан айаннаан ааһабын. Саха нар. ыр. II
   ср. алт. эрекен 'бусы (крупные)'

1. аат.
2. Талымастааһын, санааны өрө баран эгэлгэлэнии. ☉ Прихоть, причуда, каприз, блажь
   Оччолорго кэнэн, кэлии уолчаан сытыы-хотуу кыыс хас биирдии хаппырыыһын барытын толоро сатыыра. У. Ойуур. Аҕата, боростуой оробуочай киһи, кыыһын бары хаппырыыһын толорор туһугар иккилии-үстүү үлэҕэ тэҥинэн үлэлиирэ. НАК СК. Таксига төлөбүр үрдээһинэ биһиги хаппырыыспыт буолбатах, кыһалҕаттан оҥоһуллар. «Саха с.»
3. кэпс. Соһуччу, күүтүллүбэтэх суол (хол., эмискэ тиэхиньикэ туран хаалыыта). ☉ Неисправность, перебои в работе какого-л. технического средства по неизвестной причине
   [Толик:] Ат барахсан, хата, ордук диибин. Хаһан санаатыҥ да — миинэ түс, тэптээ-эр! Оттон массыына бодьууһа, хаппырыыһа, алдьанара эҥин. Л. Габышев. Бастаан утаа тиэхиньикэ хаппырыыһа бигэ тылы хотуох курдук буолбута, аҕыйах эриэйсэ кэнниттэн бырысыап алдьанан, сүөкээбэт буолбута. Н. Седалищев
4. даҕ. суолт.
5. Баҕата тута туоларыгар үөрэнэн хаалбыт, атаах, кыҥкый (хол., оҕо туһунан). ☉ Капризный, избалованный (о ребёнке)
   Саргы атаах, хаппырыыс дииллэрэ. Н. Лугинов
   Ордук дьиэ иһинээҕи чугас дьоммун хаппырыыс майгыбынан эрэйдээн эрэбин. «Күрүлгэн». Катя хаппырыыс, киҥнээх майгытын кытта Лев туруору, ордуос быһыыта сөп түбэһиспэтэ. «ХС»
6. кэпс. Элбэх көрүүлээх-истиилээх үлэлээх, наһаа бириинчик (хол., тиэхиньикэ туһунан); эмискэ соһуччу уларыйар (хол., айылҕа көстүүтэ). ☉ Ненадёжный в использовании, капризный (о технике); изменчивый, переменчивый (о явлениях природы, погоде)
   Ньурбаҕа КДП-4 мааркалаах от охсор хотуур баарын үгүстэр улахан хаппырыыс сэбинэн ааҕаллара уонна боруобалаан көрө-көрө быраҕан иһэллэрэ. ПНТ СС
   Хас сайын ахсын хаппырыыс халлаан спортсменнар оонньуулларын атахтыыр, быйыл эмиэ оннук буолла. ЮГ КХЭДьС