аат.
1. Испэктээк оонньууларын эбэтэр кэнсиэр отделениеларын быыһыгар буолар кылгас тохтобул. ☉ Антракт
Антракт буолбутугар Сережа Мишаҕа: «Саҥарыма!» — диэн сибис гынна уонна аан диэки үтүрүйдэ. Н. Лугинов
Антракка араас өҥнөөх уһун субурхай серпантиннарынан симэммит саалаҕа, эдэр, кырдьаҕас диэн ордубакка, үҥкүүлээн эргичиҥнэстилэр. П. Филиппов
2. Испэктээк, опера оонньууларын быыһыгар тохтобулга оонньонор кыра музыкальнай айымньы. ☉ Небольшое музыкальное произведение, исполняемое между действиями оперы, пьесы.

туохт. Үгүс бириэмэҕин биэрэн сүнньүнэн биир суолу оҥор. ☉ Заниматься, быть занятым чем-л.
Сахалар сүрүннээн сүөһү иитиитинэн дьарыктаналлара. Саха фольк. Чысхаан куоракка киирэн, милииссийэҕэ үлэлии сылдьан, успуордунан таптаан дьарыктанар этэ. В. Чиряев
Хаамыынан эдэриттэн кырдьаҕаһыгар тиийэ, дьахтарыттан уонна эр киһититтэн тутулуга суох дьарыктаныахтарын сөп. «Кыым»

аат. Көрдөөх, киһини күллэрэр ис хоһоонноох драматическай айымньы. ☉ Комедия
Кэмиэдьийэ оонньууттан Кини дьэ үөрэр-көтөр. С. Руфов
Кэлин, биир да аатырбыт кэмиэдьийэ биир эмэ тыйаатырга оннук ситиһииилээхтик барбытын түбэһэн көрбөтөҕүм: эдэрдиин-кырдьаҕастыын күлсэн быара суох олорбуппут. Эрчимэн
«Атын киһи оҕото» — арыгыһыттары, күнүүһүттэри күлэр кэмиэдьийэ. КНЗ ТС

туохт. Кимтэн, туохтан эмэ тутулуктаах буол. ☉ Зависеть от кого-чего-л.
Киһи сөбүлүүр идэтин булара умсулҕаннаах буолааччы, ардыгар киһи олоҕо барыта онтон эрэ тутулуктанан хаалааччы. М. Попов
Сыыһахалты эдэриттэн, кырдьаҕаһыттан тутулуктаммат. «ХС»
Алыһар өҥө, үөскүүр-тэнийэр миэстэтиттэн тутулуктанан, уларыйар. ББЕ З

аат., хом. суолт. Эдэр, кырдьаҕас диэн арахсыбакка, бары. ☉ И старые, и молодые, все
[Ыһыахха] Үтүөлүүн-мөкүлүүн, Улаханныын-оччугуйдуун, Эдэрдиин-эмэнниин, Соххордуун-доҕолоҥнуун Оппокко муһуннулар. Өксөкүлээх Өлөксөй
Көрөҕүөн, эдэрдиин-эмэнниин Ийэ сир бүтүннүү турбутун, Халлааны хамсатар этиҥнии Абарбыт өй-санаа күүрбүтүн. Эллэй
Оскуола саалатыгар тустуу көрөөрү кыралыын-улаханныын, эдэрдиин-эмэнниин киһи бөҕө мустубута. ДАГ ККК

с. солб. аат.
1. Элбэх ахсааҥҥа саҥарааччы туһулаан кэпсэтэр дьонун бэлиэтиир. ☉ Вы (личное мест. 2 л. мн
ч.). Уон улууһум удьуор дьонноро, Уон улууһум улуу бэртэрэ! Эһиги бэйэҕит билэҕит, Эһиги бэйэҕит көрөҕүт — Эрэй-буруй элбээбитин, Эрэйбуруй үрдээбитин. П. Ойуунускай
Эһиги аскытын аһаабат киһи буолуо. Амма Аччыгыйа
Бүгүн эһиги кэннэ ким да сылдьа илик. С. Ефремов
2. Уус-уран литератураҕа суох да дьоҥҥо туһаайан этиллэр. ☉ В художественной литературе используется для обращения к отсутствующим при диалоге людям
Махтал эһиэхэ, дьахталлар, Биирдии бэйэҕит үлэҕэ Үстүү киһиэхэ тэҥ буолан, Өрө күүрбүккүт иннигэр! Эллэй
Айхал буоллун, эһиэхэ, Ахтар Амма дьонугар. Күннүк Уурастыырап
3. Уобараһы тыыннааҕымсытан көрдөрөргө туттуллар. ☉ Употребляется при образном уподоблении неживого предмета живому существу
Баһыыба, төгүрүк алааһым, Баһыыба төрөөбүт артыалым, Эһиги аартыкпын астыгыт, Эһиги кынаттаан ыыттыгыт! П. Тобуруокап
Эһиги, титириктэр, сэбирдэх күлүгэр сөрүүргүүргүт үчүгэй, Сотору бар дьон хараҕа Эһиэхэҕэ хатаныаҕа. Баал Хабырыыс
Ээй, эһиги, холкуостар, Киэр эһиҥ Эргэ олох эмэҕирбит силиһин! П. Тулааһынап
4. кэпс., калька. Ытыктабыл бэлиэтигэр эдэрдэр кырдьаҕастарга туһаайан этиилэрэ. ☉ Употребляется как вежливое обращение молодых к представителям старшего поколения
Эһиэхэ күнүс кэлэ сылдьыбытым. Суоҕуҥ... Н. Якутскай
Владимир Лукич, мин эһиэхэ урут кэпсээбитим ини? «ХС»
ср. др.-тюрк., тюрк. сиз ‘вы’

I
көр сууйулун
Атаҕым аннын көрбүтүм, саамай аччыгыйа биир ый бэтэрээ өттүгэр сууллубатах муоста быһыылаах. Софр. Данилов
Марбаала …… таҥас суулуннаҕына кирэ-хоҕо, бөҕө-сыыһа ордук харахха көстүмтүө диэн куолулаах эбит. Л. Попов. Эн көстүүмүҥ эмиэ сууллан, быаҕа ыйанан турарын көрбүтүм. Н. Семёнов
II
туохт.
1. Турар эбэтэр олорор сиргиттэн, тирэххин сүтэрэн охтон түс. ☉ Падать сверху; валиться с ног. Ээ, утуйа сыттахпына үрдүбэр мас сууллубута. А. Сыромятникова
Болот «өллүм» диэн хаһыытаабытынан сонно турбут сиригэр суулунна. Н. Заболоцкай
△ Аллара түс (сулус туһунан). ☉ Сорвавшись, падать вниз (о звезде)
Сулус сууллара, Хаар ыһыллара, Сайылыкка чыычаах ыллыыра …… Оҕом саҥата буолан, иһилиннэ. Л. Попов
Кини …… элбэхтик сулустар сууллалларын көрбүтэ. Г. Угаров
Сурулуу сууллаллар сулустар, Оҥойо уолаллар далайдар. Айталын
2. Сиҥнэн, көөрөттөн түс. ☉ Обрушиваться, обваливаться
Мин улаханнык куттанным: аны ампаар сууллан киһини баттыа дии санаатым. Н. Неустроев
Уолака эрэ …… суулла турар дьааҥы тааһыгар баттатан өлбүтэ. Суорун Омоллоон
Оһоҕун чанчыктара били өр туран сууллубутун кытта абырахтыы охсубут. Н. Заболоцкай
3. көсп. Дьаһайар кыаххын, күүскүнуоххун сүтэр, хоттор. ☉ Быть свергнутым, низложенным
Ыраахтааҕы хараҥа олоҕо хайаан да сууллуо. Амма Аччыгыйа
Көрдөһүөм кэриэтин көмүллүүм. Хоҥкуйуом кэриэтин сууллуум. Софр. Данилов
Ыраахтааҕы былааһа, баай-тойот былааһа сууллара чугаһаан турар. М. Доҕордуурап
4. көсп. Күргүөмүнэн, халҕаһанан ханна эмэ бар. ☉ Гурьбой, всем миром идти куда-л. [Тустуу буоларын] истибит дьон эдэрдиин-кырдьаҕастыын бары онно сууллубуттар. Саха сэһ
1977
Нэһилиэк аҥаара сууллан кэллэ. Болот Боотур
Сураҕа, бары бүрүстүүпүнньүктэр куоракка сууллубуттар. Р. Кулаковскай
♦ Сирэйэ-хараҕа сууллубут (суулла өспүт) көр сирэй-харах
«Тугу?» — Максим сирэйэ-хараҕа суулла өһөн нэһиилэ ыйытта. Н. Лугинов
Эмээхсин уолаттар сирэйдэрэ-харахтара сууллубутун көрөн, бэйэтэ да соһуйда. В. Яковлев
Быраканьыар сирэйэ-хараҕа суулла өһөн, киһи эрэ буоллар …… сирибуору кымаахтыы сылдьар киһи буолан хаалла. В. Ойуурускай. Тоҕо сууллан — күргүөмүнэн, халҕаһанан. ☉ Гурьбой, толпой
Сарай таһыгар олорор тойоттор бары аллара биэрэккэ тоҕо сууллан киирдилэр. Эрилик Эристиин
Биирдэ Күндүл бөһүөлэгэр бөртөлүөт тараадыйан кэлбитэ. Бөһүөлэк дьоно бары онно тоҕо сууллан тиийбиттэрэ. И. Федосеев
Бөһүөлэк дьоно биэрэккэ тоҕо сууллан киирбиттэрэ. С. Тумат
ср. туба. дьугул ‘валиться, повалиться’, кирг. жыҕыл ‘сваливаться; упасть; быть повергнутым; быть побеждённым’