м. экономист (экономика боппуруостарыгар специалист).

прил. экономическай, экономика; экономическая политика экономическай политика; экономические законы экономика сокуоннара.

социалистический; социалистическай тутул социалистический строй; социалистическай экономика социалистическая экономика; социалистическай эбэһээтэлистибэ социалистическое обязательство.

состояние, положение; экономика туруга состояние экономики; доруобуйа туруга состояние здоровья.

м. радиокомментатор (тас политика, экономика, спорт, искусство боппуруостарыгар радионан ырытыы биэрэр киһи).

I ручка, рукоятка; аан тутааҕа дверная ручка; чааскы тутааҕа ручка чашки; биэдэрэ тутааҕа ведёрная дужка.
II основной, главный; экономика тутаах боппуруоһа главный вопрос экономики # тутаах этии грам. главное предложение; этии тутаах чилиэнэ грам. главный член предложения.

аат.
1. Дойду хаһаайыстыбаннай олоҕо, хаһаайыстыбатын тутула. ☉ Состояние хозяйства страны, хозяйственная жизнь, экономика
Тыа хаһаайыстыбата — биһиги дойдубут экэниэмикэтин тыын суолталаах салаата. «Кыым»
Экэниэмикэ түргэнник өрө көтөҕүллүүтүн түмүгэр олох таһыма үрдээн иһиэхтээх. ЭБТ
Экэниэмикэ диэн экэнэмиичэскэй билиинэн сэбилэммэтэх киһи дэбигис кыайан өйдөөбөт элбэх өрүттээх хаһаайыстыбаннай сибээстэри холбуур уустук дьыала. ТХЭ
2. Хаһаайыстыбаннай үлэ ханнык эмэ салаатын үп-харчы өттүн үөрэтэр научнай диссипилиинэ. ☉ Научная дисциплина, изучающая финансово-материальную сторону какой-л. хозяйственной отрасли
Олохтон хаалымаары экэниэмикэҕэ бэрт элбэх кинигэни муспутум. И. Федосеев. Тырааныспар экэниэмикэтигэр лиэксийэ иһиттибит. «Саха с.»

аат.
1. Материальнай баайы, быйаҥы оҥоруу үлэтэ, производство. ☉ Производство материальных благ, экономика, хозяйство. Тыа хаһаайыстыбата. Норуот хаһаайыстыбата
□ Норуот хаһаайыстыбатын бары салааларыгар таһаарыылаах, үчүгэй оҥоһуулаах массыыналар үлэлииллэр. И. Данилов
Ойуур хаһаайыстыбатын үлэһиттэрэ ойууру кичэйэн харайаллар. МЛФ АҮө
Тыа хаһаайыстыбата — уустук үгүс салаалаах хаһаайыстыба. ТХЭ
2. Оҥорон таһаарар тэриллии, үксүн тыа хаһаайыстыбатыгар. ☉ Производственная единица, преимущественно сельскохозяйственная
Оройуон биир бөдөҥ хаһаайыстыбатынан «Элгээйи» сопхуос буолар. И. Данилов
Ботуруускайга икки кыттыгас хаһаайыстыба тэриллэн эрэр эбит. Амма Аччыгыйа
Чөркөөххө икки бааһынай хаһаайыстыбата баар диэбиттэрэ. «Чолбон»
3. Дьиэ-уот, ыал туох баар бары үлэтэ, тэрээһинэ. ☉ Работа по дому, по устройству быта
Дьуһуурунай дьиэ хаһаайыстыбатын бүттүүнүн дьаһайара: оһох отторо, аһылыгы тэрийэрэ, дьиэни, иһити-хомуоһу сууйара, мас хайытара. И. Федосеев
Ваня төрөппүттэрэ хас да сүөһүлээх, хаһаайыстыбаларыгар син үгүс үлэлээх орто ыал этилэр. ТГС ЫА
Кэтэх хаһаайыстыбаҕа баар ордук табалары атыылааһыны тэрийиллиэхтээх. ДьСИи

аат.
1. Дьон уопсастыбаннай сыһыаннаһыыларын бэрээдэктииргэ судаарыстыба былааһа олохтообут уонна көмүскүүр нуормалар уонна майгы-сигили быраабылаларан бүтүннүүтэ. ☉ Право (совокупность законов и постановлений государства: гражданское право, трудовое право и т. п.). Быыбардыыр быраап. Буржуазнай быраап
□ Экономика өттүнэн хаалан иһэр, политическай бырааба быстыбыт оччотооҕу Саха сирэ ыраахтааҕы эрэһиэҥкэтэ суох түрмэтинэн буолан олорбута. П. Филиппов
Крепостной быраап тухары бааһынайдар балаһыанньаларын тупсарар кыахтара суоҕун көрдөрбүтэ. Софр. Данилов
2. Судаарыстыбаннай эбэтэр атын ханнык эмэ сокуоннарынан, уураахтарынан о. д. а. хааччыллар көҥүл эбэтэр тугу эмэ оҥорор (дьайар) кыах. ☉ Право (охраняемая государством узаконенная возможность делать что-л.)
Бу дойдуга атаҕастанар да күннээх буоллахпына — көҥүлбүн, бырааппын босхо тэбистэриэм суоҕа, көмүскүүр сууту булуом. П. Ойуунускай
Биһиги политикабыт норуоттар бырааптарын эрэ тэҥнээһининэн муҥурдаммакка, кинилэр суруктара, литературалара бэйэлэрин тылларынан барҕара сайдарыгар дьулуһар. Суорун Омоллоон
3. Тугу эмэ оҥорор, дьайар көҥүл, кыах. ☉ Право (возможность действовать, поступать каким-л. образом)
Дьэҥдьийэр быраапкытын көрдөрүҥ. Амма Аччыгыйа
Ааспыт үөрэх дьылыгар элбэх оҕоҕо тырахтарыыс, суоппар бырааптарын биэрбиппит. Софр. Данилов
[Аайта:] Тугу да толкуйдаабаппыт. Уопсайынан, Алик биһикки личнэй дьыалабытыгар Ким да орооһор бырааба суох. И. Гоголев
4. көсп. Олоҕуруу, тирэҕирии, төрүөт. ☉ Право (основание, причина)
Ат буоллаҕына: «Эн Атен кинээс буолбатаххын, миигин тыытар быраабыҥ суох», — диэбиттии Бурхалей үрдүгэр түһэ сыспытын сүөрэн ылан, олбуор айаҕар холоруктатан илтэ. Эрилик Эристиин
Эһиги куһаҕаннык үлэлиир быраапкыт суох. Софр. Данилов

даҕ.
1. Эт-хаан өттүнэн чэгиэн, күүстээх. ☉ Физически сильный, здоровый, крепкий, мощный
Сиэгэн бэйэтин ыйааһыныттан хас эмэ төгүл ыараханы сүгэн илдьэр кыахтаах бөҕө кыыл. «ХС»
2. Тулуурдаах, кытаанах характердаах. ☉ Обладающий твердой волей, стойкий
[Саха норуота] кыахтаах, дьөрү кыаҕын таһынан да буоллаҕына, үтүөнү үтүөнэн боруостуу сатааччы. Суорун Омоллоон
Кыахтаах киһи, кытаат. Биһиги эмиэ үтүктэ таарыйа тугу эмэ оҥоро сатаан көрүөхпүт. Н. Лугинов
3. Баайдаах-дуоллаах, үптээх-астаах, дэлэгэй олохтоох. ☉ Обеспеченный, материально благополучный
Бүгүн манна кыахтаах ыаллар оҕолоро мустубуттар. Р. Баҕатаайыскай
Үлэһит ийэлээхаҕалаах, кыахтаах ыал ыччаттара …… дьалаҕайдык, сатаҕайдык үөрэнэллэр, ол эрээри хайаатар да кулаан-сабаан үрдүк үөрэх дипломун ылан тэйэр эрэмньилээхтэр. Н. Габышев
Аҕата — албакаат эрдэ өлөн, кыахтаах соҕустук олорбут ыал кырыымчык олохтонон барбыта. ПНИ АДХ
4. Үчүгэй туруктаах, баай, сайдыылаах (хаһаайыстыба эбэтэр ханнык эмэ хаһаайыстыба салаата). ☉ Успешно развивающийся, преуспевающий, процветающий (о хозяйствующем субъекте)
[Хоодуотап:] Арай биһиги холкуоспут улахан кыахтаах буоллун, ити биһиги үлэлээбит сирбитигэр хамбаайын үлэлээтин, оччоҕо биһиги холкуоспут судаарыстыбаҕа бастыҥынан бурдугу туттарыа этэ. С. Ефремов. Билигин холкуостар үгүстэрэ бөдөҥ, экономика өттүнэн кыахтаах, техниканан үчүгэйдик сэбилэммит хаһаайыстыбалар буолбуттарын кэннэ чыҥха атын балаһыанньа үөскээтэ. «Ленин с.»
5. Туох эмэ туспа дьоҕурдаах, хайдах эмэ дьайар күүстээх. ☉ Обладающий какими-л. способностями
Кырдьык даҕаны, киһи аймах дэлэгэй кыахтаах. Амма Аччыгыйа
[Марфа Николаевна:] Төрөппүт киһи мин билэбин, оҕом туох үлэҕэ кыахтааҕын. С. Ефремов
Ким хайдаҕын үчүгэйдик билэр Илья Иванович бэйэтэ талааннаах уонна кыахтаах киһини эндэппэккэ билэрэ. АҮ
6. Модун күүстээх, модун. ☉ Сильный, мощный, могучий. Урут Сэбиэскэй Сойуус модун күүстээх обороналаах улахан кыахтаах дойдулар ахсааннарыгар киирэр этэ
△ Улахан кыамталаах, күүстээх. ☉ Обладающий большой мощностью, сильный, мощный
Тыа хаһаайыстыбатын предприятиелара ордук кыахтаах тыраахтардарынан уонна мелиорацияҕа тупсарыллыбыт техниканан сэбилэниэхтэрэ. ЭБТ
Былааны таһынан уон модун кыахтаах ретрансляционнай телевизионнай ыстаансыйалары үлэҕэ киллэрэргэ. «Кыым»