эмтээ-томтоо диэнтэн бэй
туһ. Элиэнэ эбэкэм эҥсээхтиир хочотун Илиҥҥи, арҕааҥҥы эҥээрин иһигэр Эргэлиир олохтон эчэйбит норуотум Эмтэнэн-томтонон иһээхтиир эбит. Эллэй

1. даҕ. Тугу эмэ гынарга, оҥорорго үөрэммит, элбэхтик дьарыктанан үчүгэйдик билэр, сатыыр буолбут. ☉ Приученный, имеющий навык, привычный к чему-л., опытный
   Бурхалей түөрт сылы быһа Басов борохуотугар мотуруоһунан сылдьан ууга бэрт үөрүйэх этэ. Эрилик Эристиин
   Ыстапаан тиэстэ мэһийэ, лэппиэскэ үөлэ үөрүйэх. И. Никифоров
   Харачаас, үөрүйэх киһи быһыытынан, аттарын эмтээтэ-томтоото. П. Филиппов
   Үлэҕэ үөрүйэх киһи ханнык да үлэттэн чаҕыйан, көрөн турбат. КСК
2. аат суолт. Туохха эмэ үөрэнэн кыайа тутар, сатыыр буолуу, сатабыл. ☉ Навык, умение, опыт
   Ааспыттан үөрүйэх ылыахха наада. Софр. Данилов
   Балык аһы астыырга, хаһаанарга, собону үөлэн буһарарга үөрүйэх наада. Хомус Уйбаан
   Кинилэргэ сибилиҥҥиттэн салайар дьоҕуру, үөрүйэҕи сайыннарыахха. «ХС»
   ср. др.-тюрк. өгрэйүк ‘привычка’

даҕ. Этиргэн, толору эттээхсииннээх, модьу-таҕа көрүҥнээх. ☉ Тучный, толстый, жирный
Биирдэһинээҕэр намыһах эрээри, бэйэтин эскэлинэн эмиэ бөдөҥ дьон кэккэтигэр киирсэр оҕонньор. Эрилик Эристиин
Буулуур эскэл кытыты Муннун ааһа охсуллар [от үүммүт]. И. Эртюков
Эскэл биэбит кымыһа Эмтиэ-томтуо алыһын. Эллэй
◊ Эмньик эскэл хара тыа — былыргы кырдьаҕас хара тыа. ☉ Старый лес, дикий девственный тёмный лес. Эмньик эскэл хара тыа сүдү уобараһын Н. Неустроев «Балыксыт Былатыан» кэпсээнигэр айбыта. Эскэл (эмньик) тый — төрүөҕүттэн ийэтин эмэ сылдьар тый. ☉ Жеребёнок-сосунок в возрасте от одного года до двух лет
Эдьэн Иэйэхсит эдьиийбит Эскэл тый саҕа Эҕэрдэ хаанынан Эркиннии эргийдин. Өксөкүлээх Өлөксөй
Иллэрээ сыл эрдэ төрөөбүт эскэл тый этин, тоҥокко төрүөбүт туҥуй эмньик кулун этин араҥас туоска астаатылар. ПЭК ОНЛЯ I
Эһэ күүһүнэн эскэл тыйтан ордуо суохтаах. М. Чооруоһап

туохт.
1. Илиигинэн тугу эмэ бигээн көрөрдүү туппахтаа, мускуй, ыгыта тут. ☉ Мять, сжимать, щупать что-л., слегка придавливая
Тээллэриис аан аттыгар турар сириттэн хамсаабата, тарбыйах сонун тэллэҕин убахтаата. И. Гоголев
Табунанов диэн кырдьаҕас оҕонньор сөбүлэһэн убаҕас бытыгын убахтаата. М. Доҕордуурап
Киэһэ утуйарыгар, тахсан киирэ сылдьан, уол сүгэһэрин убахтаан көрдө. «Чолбон»
△ Эмтиир-томтуур сыаллаах ким эмэ ыалдьар миэстэтин имэрий, массаастаа. ☉ Массировать, растирать тело кому-л. с лечебной целью. Ынах синньин убахтаа
□ Микиитэ орону оҥорон, тойонун сытыаран баран, атаҕар сытан, муус тымныы, дар-уҥуох атахтары илиитинэн убахтаан, сылыппытынан барда. Амма Аччыгыйа
2. кэпс. Түргэнник, тиэтэллээхтик сууй, мускуй (таҥаһы). ☉ На скорую руку стирать, полоскать, жулькать что-л. в воде (напр., бельё)
Ырбаахылаах ыстааны уонна биир баркы сыыһын төһө гыныай, начаас убахтаата. Таһырдьа таһааран чиэс мастарга ыйаталаата. Айталын
Сорудаҕы ылбыт кыыс баартыктары бэрт тиэтэлинэн мыылалаах ууга өскүөрүтүн убахтыы түһээт куурдан аҕалбыт этэ. «Кыым»
3. көсп. Күүскэ, сытыытык быһыта тутан, кымаахтаан ыарытыннар. ☉ Сжиматься, спазмировать, вызывая болевые ощущения (напр., о мышечных тканях внутренних органов)
Доруобай киһи ыалдьара, убахтаан түһэн, омуннаах буолар эбит этэ. Р. Баҕатаайыскай
Дьулустаан эрчиллэ сырыттаҕына эмискэ иһэ ыарыйда. Урут эмиэ хас да төгүл быһыта убахтаан ыалдьыталыы сылдьыбыта. Э. Соколов
Ымсыы [киһи хос аата] баҕар, аны өлөн хаалыа: быар таарымтата кутталлаах ээ, начаас илдьи убахтаан кээһээччи. «ХС»
4. көсп. Кими-тугу эмэ илдьиритэ ыстаа, сэймэктээ (ыты, кыылы этэргэ). ☉ Загрызть, задавить кого-л. (о собаке, хищном животном)
Ыт Түүлээхтэн [киһи аата] арахсыбатаҕа, охторо сылдьан бууттары, эмэһэтин көм эттэри илдьи убахтаабыта. Суорун Омоллоон
Ытым үүскэ иккиһин кэлэн үрдүгэр сапта түстэ да, хабарҕатын убахтаабытынан барда. Я. Семёнов
Сааҕа таптарбыт ийэ эһэ, сытан ыарыытын аһаран баран, ирдээн кэлэн, туох да сэрэҕэ суох утуйа сытар уолу киирэн убахтаан кэбиспит. «ХС»
ср. тюрк. убак ‘мелкий, размельчённый’, уҕ ‘мять’