сыһ. Тугу эмэ таайтарардыы, сибикилиирдии. ☉ Таинственно, загадочно
Кини аллараа сыҥааҕын энньэтэр уонна кистэлэҥнээхтик сибигинэйэн барар. Амма Аччыгыйа. Кытыастар төлөн эрилиҥнээн-бурулуҥнаан мэлдьи кистэлэҥнээхтик имнэнэр. А. Федоров

ж. уст. энньэтэ суох (эргэ тахсааччы).

туохт., эргэр. Энньэлээх буол; энньэтэ ыл. ☉ Получать, брать что-л. в приданое
Дьааҥы эбэ улаҕатыттан Чалыыманы саҥа сүгүннэрэн, Эдэр кулут энньэлэнэн, Элик бэрдэ нэктэллэнэн, Сүүс сыарҕа табанан Сүүрдэн элэҥнэтэн ааспыта. С. Васильев
[Неклюдов] аҕата оччо баайа суох киһи этэ буолан баран, ийэтэ уон тыһыынча кэриҥэ дэһээтинэ сири энньэлэнэн кэлбит хотун этэ. Л. Толстой (тылб.)

аат., эргэр. Кыыс оҕо кэргэҥҥэ тахсарыгар төрөппүттэрэ биэрэн ыытар баайдара (сүөһү, үп, таҥас-сап уо. д. а.). ☉ Приданое девушки-невесты, когда она выходит замуж
Кыыс …… энньэтэ тоҕус мөгүрүк сүөһү буолар. Саха фольк. Быйыл саас Миитэрэй ол кыыһы «кэпсэппит». Кини халыым төлүүр баайа суох, онон энньэ да эрэйэр кыаҕа суох. Амма Аччыгыйа
Ол сир, кыыс энньэтэ буолан, кэнники Арчах нэһилиэгэр быһа анньыллан барбыт. Болот Боотур
Тукаам, Маасаа, чэ кэл, тахсыах, бүгүн энньэҕэр сэттэ сүөһүнү үүрдэрэбин. М. Доҕордуурап
◊ Энньэ кулут эргэр. — эргэ сүктэр кыыска дьоно биэрэн ыытар кулуттара. ☉ Раб или рабыня, полагавшиеся в приданое невесте, в обязанности которых обычно входило сопровождать свою госпожу, отворять ей дверь, подавать умываться
«Хойут утуйар, Эрдэ турар, илин-кэлин түсүһэр, Илии-атах буолсар. Энньэ кулут уолга Наадыйарыҥ буолаарай?» — Мин оннугунан барсыам этэ. Күннүк Уурастыырап
[Сыҕай] Мотуруона диэн Доодороп кулуба энньэ кулутун булан ойох ылбыта. Эрилик Эристиин
[Анньыһар Боотур:] Акаарыа, Нүһэр Дархан курдук киһиэхэ энньэ кулут кыыс буолан бараргыттан Киэн туттуох тустааххын! И. Гоголев
ср. алт. индье, хак. инчи, монг. инж ‘приданое’

аат., эргэр. Ынах, сылгы үөрэ (үксүгэр ойууттар туттар тыллара). ☉ Стадо рогатого или конного скота (обычно употр. шаманами)
«Үс мөҥүрүк кутун-сүрүн тиэргэҥҥитигэр тиксэрдим», — диэбит ойуун. Бо лот Боотур. Ахсым аттаах уолаттар, Аҕам дьоннор, кыргыттар Үөр мөҥүрүк сүө һүнү Үүрэн көһөн иһэллэр. ПИ КТ
◊ Аччыгый мөҥүрүк — отут төбөҕө дылы тиийэр ынах, сылгы үөрэ. ☉ М а ло е стадо рогатого или конного скота (до тридцати голов). Кыыс энньэтэ үс аччыгый мөҥүрүк сүөһү буолар. Саха фольк. Орто мөҥүрүк — биэс уон төбөҕө дылы тиийэр ынах, сылгы үөрэ. ☉ Среднее стадо рогатого или конного скота (до пятидесяти голов). Улахан мөҥүрүк — сүүс төбөҕө тиийэр ынах, сылгы үөрэ. ☉ Большое стадо рогатого или конного скота (до ста голов)
Эт мөҥүрүк — эт мөҥүрүөн диэн курдук (көр мөҥүрүөн). [Саха сылгыта] онуоха эбии эт мөҥүрүк буолан, курдааһынын кээмэйэ сүүрбэ-отут сэнтимиэтир курдук [монгол сылгытыттан] ордон иһэр. ЧМА ЭТНББ
ср. алт. мөөрөк ‘корова или бык, которые часто мычат’

1. аат.
2. Ким эмэ төрөөбүт-үөскээбит силиһэ-мутуга, удьуора; ыраах, чугас аймахтарын тиһигэ, аймахтыы сибээстэрэ. ☉ Происхождение, род, корни кого-л.; родственные связи
   Дьон киһи олоҕун, төрдүн-ууһун иҥэнтоҥон баралларын сөбүлээбэт да буоллаҕым ээ. А. Сыромятникова
   С.И. Боло оҥорбут төрдү-ууһу ырытар табылыыссатыгар сурулларынан, Өнөк-Боотур Уус хос сиэнэ, историяҕа биллэр Ат Күһэҥэй уола. Багдарыын Сүлбэ
   Билиҥҥи биэс уон, бэл алта уон, сэттэ уон саастаах сахалар төрүттэринуустарын төрүт билбэттэр. «ХС»
3. Туох эмэ үөскээбит силиһэ-мутуга. ☉ История возникновения, происхождения чего-л.
   Бу да тыл [«оһох» диэн тыл] төрдө-ууһа бэрт былыргы, дириҥ, ис суолтата дьиктилээх-эҥиннээх. Багдарыын Сүлбэ
4. даҕ. суолт. Үтүө дьонноох, өбүгэлээх, удьуор. ☉ Принадлежащий по рождению к знатному роду, родовитый, потомственный
   Лариса — хаһан эрэ баайдуол, төрүт-уус дьон кыыһа, билигин дьадаҥы, энньэтэ суох кыыс. Софр. Данилов
   Дьиҥэр, кини былыргы быһыынан төрүт-уус дьон удьуора эрээри баай-дуол үрдүгэр көҥүл көччүйэн үөскээбэтэх. Эрчимэн
   Баппаҕаайы нэһилиэгэ былыр-былыргыттан төрүт-уус соргулаах сонордьут дьоннооҕунан биллэрэ. «Кыым»