туохт. Эриэхэтэ хомуй, итигэстээн сиэ. ☉ Собирать орехи, шишки
Бултаабыт ойуура, эриэхэлээбит мастара, сайыҥҥы самаан салгын! С. Окоёмов
Оҕолордуун эриэхэлиир Ойуурдарбын ахтабын. В. Тарабукин
Эриэхэлээн сии олорор Эрдэҕэс улар кыылым Эрбийэтин түүтүн курдук Эбир дьаҕыл былыт Иэнигийэ тэнийэн таҕыста. П. Ядрихинскай

биирдэм тыас. туохт. Биирдэ тоҕо сууллан, сиҥнэн түс; эмискэ түргэнник сурулаан аас, сурулаан хаал. ☉ Обвалиться, осыпаться с характерным звуком; быстро и шумно пронестись мимо, умчаться с шумом
Күн Эрбийэ бухатыыр соҕотохто халлаан улаҕатын диэки сур гынан хаалла. Ньургун Боотур
Муус чопчулар биирдиилээн лыҥкынаан тохтоллор, хас да сур гына түһэр. Н. Габышев
Биирдэ эмэ «Тойота», «Мерседес» массыына ситэн сур гынан ааһар. Күрүлгэн

туохт.
1. Ис дууһаҕыттан тартаран, сөбүлээ; манньыйан умсугуй. ☉ Проявлять, испытывать искренний, душевный интерес, тягу к кому-л.; тянуться, стремиться всей душой к кому-чему-л.
Мин Киэҥ Күөрээйи эбэ иччитэ буолабын, бу эбэҕэ кэнэҕэс киһисүөһү үөскүүрүн көрөн-билэн иэнигийэн эрэбин. Саха сэһ. I. Ньургун Боотур диэн Илэ бэйэбинэн Иэнигийэн кэлэммин, Үс бараан хара күлүккэр Үҥэнсүктэн сүөдэлдьийэн эрэбин. П. Ойуунускай
Айыыһыт хотун Илэ чахчы иэнигийбит үһү. П. Ядрихинскай
Дьэ, нохоо, бэркэ иэнигийдиҥ, арай биир оҕус төбөтүнэ ыл. А. Сыромятникова
2. Тэнийэн, тарҕанан, сабардаан кэл. ☉ Распространяться, растекаться, расползаться; накрывать собой
Хаар уута халыйда - иҥнэстигэс диэки иэнигийдэ, Таҥнастыгас диэки таласта, Сүнньүн булан сүүрүктэннэ. Өксөкүлээх Өлөксөй
Төһө даҕаны Ийэ сирбитигэр иэдээн илбиһэ иэнигийбитин иһин, олох силиһэ быстыа суохтаах. Софр. Данилов
Эрдэҕэс улар кыылым Эрбийэтин түүтүн курдук, Эбир дьаҕыл былыт Иэнигийэ тэнийэн таҕыста. П. Ядрихинскай
△ Тохтоо, олохсуй. ☉ Останавливаться (временно расположиться, поселиться где-л.); обосноваться, селиться
Оройум үүтүнэн Оһол олохсуйдун! Илиим иһигэр Илбис иэнигийдин! П. Ойуунускай
Бааллара хайыыүйэ Парнаска ыттыбыт Иэйии таптаан иэнигийэр Имэҥнээх поэттарбыт. С. Тарасов
3. Ыараханнык унаарыйа дуораһый (саҥа, дорҕоон, тыас). ☉ Разноситься, доноситься громко, протяжно (о звуке, речи, смехе и т. п.)
Кыргыс кыыһа кыланна, Илбис кыыһа иэнигийдэ, Хамсык уола хаһыырда, Аймалҕаннаах-алдьархайдаах сэрии буолла. Саха нар. ыр. III
Үгүс тыас Өрө ньиргийэн иһилиннэ, Элбэх тыас Ийэ сиргэ иэнигийдэ. С. Зверев
Дойду иччитэ Аан Алахчын хотун аҥаатынна, Иэйэхсит хотун иэнигийдэ, Айыыһыт хотун алынна, Ынах айыыта ыҥыранна, Сылгы дьөһөгөй иҥэрсийдэ. П. Ядрихинскай

аат.
1. Көтөр кынатын саамай бөдөҥ түүлэрэ. ☉ Маховое перо, маховые перья птицы
Куорсун тыаһа Куугунуу түстэ, Кынат тыаһа Кырылыы түстэ. П. Ойуунускай
Куорсун көтөр кынатын түүтүн уһун көҥдөй умнастара. АНК ТСТЗС
2. эргэр. Чэрэниилэнэн суруйар куорсунтан оҥоһуллубут бөрүө (уруучука). ☉ Перо (для письма из маховых перьев птицы)
[Алик:] Уруучуканан суруйбуттар. Былыр хаас куорсунунан суруйар сурахтаахтара. И. Гоголев
Куорсунунан суруйбуттуу, Кумааҕы маҥан хаарынан, Куобах, кырынаас, чубуку, …… Күһүҥҥү кырпай хаарыттан Көрөн аах суруллубут суругу. В. Лебедев (тылб.)
♦ Куорсун ас (анньын) — улаат, сит-хот. ☉ Достичь сознательного возраста, повзрослеть, физически окрепнуть
Оҕолорбут куорсун анньан хонуу устун дайыахтара. С. Васильев
Кэллибит ээ биһи да Күндү көмүс сымыыттарбыт Кыанар, куорсун да анньар, Көтөр көрдөөх сылларыгар. М. Тимофеев. Куорсунун куурпут — барарга-кэлэргэ, айанныырга бэлэм буолбут. ☉ Быть готовым к путешествию, сидеть на чемоданах
Кыстык дойдум диэн Кынаппын тыҥаттым, Итии дойдум диэн Эрбийэбин эрчийдим, Олохтоох дойдум диэн куорсуммун кууртум. С. Зверев. Куорсунхорохой эргэр. — уончалаах кыыс. ☉ Девочка (десяти лет)
Уончабын туолан Уларбар түһэн сырыттахпына, «Куорсун-хорохой» диэн куугунаһар этилэр. Өксөкүлээх Өлөксөй. Куорсуннаах бииһэ — көтөр кынаттаах бииһэ. ☉ Пернатые. [Сир] Куһуура көтөр хотоҕойдоннун диэн Куорсуннаах бииһин көтүппүтүм. С. Васильев
ср. монг. ҕуурсун, ҕаҕурсун ‘перо (птичье)’, кирг. куурсун ‘стержень птичьего пера’

сүүр I диэнтэн хай
аата. Ол ыһыахха хапсаҕай, мас тардыһыыта, сүүрүү, кылыы уонна ат сүүрдүүтэ буолбута. Дьүөгэ Ааныстыырап
Сүүрүү киһиэхэ туһалаах, Сүүрүү чэлгитэр тускуллаах. Ахсаана Сонтуой
Сүүрүү, кырдьык, киһи этигэрхааныгар, бары ис уорганнарыгар, быччыҥнарыгар барыларыгар дэхси туһалаах. АН БЭХСКТ
♦ Чолбон (сындыыс) <сулус> сүүрүүтүн курдук фольк. — олус түргэнник. ☉ Очень быстро, молниеносно
Онуоха Күн Эрбийэ бухатыыр соҕотохто уоттаах чолбон сүүрүүтүн курдук сур гынан хаалла да, Айыҥа Сиэр тойоҥҥо, Айыы Нуоралдьын эмээхсиҥҥэ кэлэн эттэ, Үрүҥ Аар тойон эппитин курдук. Саха фольк. «Суон ойуур курдук дурда буол, халыҥ ойуур курдук хахха буол!» — диэтэ да, саха киһи көрөр сардаҥалаах маҥан халлаанын диэки сындыыс сулус сүүрүүтүн курдук [Мөкүт Бөҕө] сур гынан хаалла. «ХС»
◊ Ат сүүрүүтэ (сүүрдүүтэ) көр ат II
Уруккута муҥхаҕа, сыбаайбаҕа, ат сүүрүүтүгэр, ардыгар атааннаһан аасыһар икки нэһилиэк дьоно, билигин бииргэ үөрэ-көтө үлэлииллэр. Амма Аччыгыйа
Онтон Учай диэн сиргэ ат сүүрүүтүгэр барбыппыт. Суорун Омоллоон
Ат сүүрүүтэ диэн көрү төрүттээччилэр, баһылааччылар, дьэ, бу икки дьон буолаллар. Д. Таас
Таба сүүрүүтэ (сүүрдүүтэ) көр таба. Аан бастаан Нариччааны Кирилл Иванов таба сүүрүүтүгэр көрсүбүтэ. Н. Габышев
Таба сүүрүүтүгэр таба тириититтэн, тыһыттан, кырсаттан тигиллибит эбээн норуотун национальнай көстүүмүн кэппит хас да сүүс киһи муһунна. «ХС»

I
1. аат. Тиит мас сааһа кэһиллэн кытааппыт, чиҥээбит өттө (иэҕиллибит, этэ араҕастыҥы дьүһүннээх буолар). ☉ Часть лиственницы, затвердевшая, ставшая очень прочной вследствие нарушения годовых колец (бывает искривленной, имеет желтоватый оттенок)
Оһоҕун киил бэрдинэн тиҥинэччи отунна. В. Миронов
Дьиэлээх киһи …… айа чаачара буолар инчэҕэй киили кыһар. И. Никифоров
Киһиргэскэ киил кэбирэх. И. Эртюков
Ханналарый …… Эрилкэй киил курдук Хатан эрбийэ уолаттарыҥ. «Кыым»
2. даҕ. суолт.
1. Киилтэн оҥоһуллубут. ☉ Сделанный из твердой древесины (обычно из лиственницы)
Муостуу килэриспит киил хайыһардарга намчы быһыыны уонна модун тулууру …… иҥэрэн оҥорбуттар. Амма Аччыгыйа
Арыый тэйиччи киил сэргэ дьиппиэрэн турар. Сэмээр Баһылай
2. көсп. Кытаанах, чиҥ, доруобай. ☉ Крепкий, прочный, здоровый
Бачча эдэр, киил киһи, көмөлөһөрүҥ оннугар, күүлэй тэбэ сырыттаҕыҥ. Р. Баҕатаайыскай
Сорох киил тумустаах киргил буолан Төбөлөрүттэн тоҥсуйдун. С. Васильев
♦ Киһи <киэнэ> киилэ көр ки- һи
Биһигиттэн [хайыһардьыттартан] үүнүөҕэ киһи киэнэ киилэ, ньургуна. И. Федосеев
Ол сылдьан эмискэ, сүрдээх эмискэ, киһи киэнэ киилэ, уол оҕо одьунааһа буола оҕустум. С. Федотов
ср. др.-тюрк. кез, кед ‘крепкий, крепко’
II
аат.
1. Сыарҕа, хайыһар, ох саа токуруйар, өрө иэҕиллэн тахсар өттө. ☉ Изогнутая кверху передняя часть саней, лыж
Сириэдийбит-сиппит сир ийэ хотун Хайыһар мас киилин курдук Ханарыйан тахсыытыгар …… үс хатыҥ үүммүт. П. Ойуунускай
Аал Луук Мас Хайыһар мас киилин курдук Ханарыйа үүнэн тахсан Силигилээн-ситэн сириэдийбит эбит. П. Ойуунускай
Сыыр быарыгар сыарҕа биир киилэ көстө сытар. Болот Боотур
2. зоол. Көтөр уонна сорох үүтүнэн иитиллээччи кыыллар түөстэрин уҥуоҕун кырыыта. ☉ Киль (кость на груди птиц и нек-рых млекопитающих)
Илии кынаттаахтар сапсынан көтөллөрө, эмиэ көтөрдөргө курдук, түөс уҥуоҕар киили үөскэппит. ББЕ З
Кини кэтит, мөтөгөр түөстээх, түөһүн уҥуоҕун киилэ көнө, түөһүн быччыҥа сайдыылаах. СИиТ

1. аат.
2. Орон эркин диэки өттө. ☉ Место в кровати ближе к стене, задняя её часть
   Сөдүөччүйэ улаҕа диэки хайыһан, кыра уолун таптайа сытта. Амма Аччыгыйа
   «Түүлгэ да, илэ да олох барахсан мэлдьи үчүгэй», — диэн баран, Саабыс улаҕа хайыһан, утуйан муннун тыаһа бурдьугунаата. КФА СБ
   Кыра оҕолор орон улаҕатыгар, оһох төрдүгэр түһүтэлээтилэр. «ХС»
3. Туох эмэ иһирдьэ, түгэх өттө. ☉ Внутренняя, глубинная, задняя часть чего-л. «Хата, бу Эрдэлиир саҥардын!» — улаҕа диэкиттэн хаһыы иһилиннэ. Амма Аччыгыйа
   Чүөчээски көстүбэтэрбин үчүгэй этэ дии санаан, тыа улаҕатын диэки түстэ. Суорун Омоллоон
   Чурапчыга алта-сэттэ оронноох биир балыыһа баар буолбута, онно кыра дьон нэһилиэктэр улаҕаларыттан киирэннэр кыайан туһаммат этилэр. Эрилик Эристиин
   [Учуутал] киэҥ күөх харахтарынан кылаас улаҕатын диэки көрө турда. Н. Габышев
4. түөлбэ. Урукку, былыргы кэм. ☉ Давнее, прошлое
   Улаҕабытын өйдөөбөппүт да быһыылаах. ДСЯЯ
5. даҕ. суолт. Уһук, кытыы сытар (сир-дойду). ☉ Глухой, тихий, окраинный (о местности)
   Улуу куораттарга, Улаҕа оройуоннарга Тимир суолунан Тигинии сүүрпүттэрэ. С. Васильев
   ◊ Орто (улуу) дойду улаҕата фольк. — киһи мээнэ тиийбэт олус ыраах сирэ, сир уһуга (саха итэҕэлинэн, айыылар олорор сирдэрэ). ☉ Очень далёкая местность, край земли, света (по якутскому поверью, местность, где проживают божества — айыы)
   Онуоха үс айыы дьөһүөлдьүт бухатыырдар халлаан сүүрэр сындыыһын үктэллэнэн, орто дойду улаҕатыттан өҥөс гынан одуулаан көрдүлэр. ПЭК ОНЛЯ I
   Улуу дойду улаҕатыгар Олохсуйан көрүөхпүтүн Хайдах буолуо этэй? А. Софронов
   Сири сиксигинэн (халлааны улаҕатынан) көр сиксик. Халлааны улаҕатынан дойҕохтоох, сири сиксигинэн сэһэннээх Сээркээн Сэһэн (өс хоһ.). Урут Потапов аймахтара мустанннар сири сиксигинэн, халлааны улаҕатынан ыаһахтаһар хосторо пионердар утуйар куойкаларынан, кинигэлэринэн, хаһыаттарынан туолбут. Дьүөгэ Ааныстыырап
   Тоҕус халлаан (муора) улаҕатыттан көр тоҕус II. Кыырт обургу, кынатын кыптыыйдыы туттубутунан, тоҕус халлаан улаҕатыттан сир диэки таастыы кыырайан иһэр. Суорун Омоллоон. Улаҕа хаалар кэһии көр кэһии II. Ыалдьыттары улаҕа хаалар кэһиинэн күндүлээ. Халлаан улаҕата фольк. — олоҥхоҕо Үөһээ дойду, бүппэт уһук, кый ыраах сир. ☉ Край света, край небосвода
   Хоту халлаан улаҕата Сутаабыт суор куорсунун түүтүн Субуйа тарпыт курдук Суһуруктуйа буста. Саха нар. ыр. Онуоха Күн Эрбийэ бухатыыр Соҕотохто халлаан улаҕатын диэки Сур гынан хаалла. Ньургун Боотур. Улаҕата көстүбэт (биллибэт) фольк. — олус киэҥ, бүтэр уһуга көстүбэт. ☉ Без конца и края
   Уҥуоргута биллибэт, улаҕата көстүбэт уһун дураар толоон буолан муҥутаабыт эбит. Саха фольк. Уҥуоргута көстүбэтэх, Улаҕата биллибэтэх, Оломун булларбатах, Оппуоһун туттарбатах Уорааннаах Уот Кудулу байҕал. П. Ойуунускай
   Урукку дьыл (кэм) улаҕатыгар — былыргы дьыл мындаатыгар диэн курдук (көр дьыл). Былыргы дьыл мындаатыгар, Урукку кэм улаҕатыгар, Урааҥхай удьуора, Саха саарына бухатыыр киһи Олорон ааспыт. Ньургун Боотур
   Былыргы дьыл мындаатыгар, Урукку дьыл улаҕатыгар, Эргэ дьыл эҥийэтигэр Кыладыкы эбэ хотун диэн Сириэдийбит-сиппит эбит. П. Ойуунускай
   ср. якут. ула ‘близнаходящийся, соседний’, др.-тюрк. ула ‘связывать, соединять’, тюрк. улаҕы, улаа ‘край между сосной и полом’, хак. улаҕа ‘основание юрты’

I
даҕ.
1. Кураанах буолбатах; киһи кэһэ сылдьар бычырҕас уунан бүрүллүбүт (сир). ☉ Имеющий значительную влажность, сырой; залитый водой (о местности)
Ньээдирэ уулаах, лээби оттоох алыыны туораан, эрбийэ мастардаах ойуурга тахсыбыттара. Л. Попов
Бырдах уулаах, хойуу оттоох ходуһа сиригэр ордук сытайан үөскүүр. Н. Заболоцкай
Өйдүүгүөн, эн биһиги уулаах окуопаҕа сытан, утуйбакка сылдьан, охсуһуу быыһыгар бу күнү ахтарбытын-саныырбытын. Т. Сметанин
Уулаах араҥаҕа уу таах сыппат. «ХС»
2. Иһигэр оҕолоох, буос (сүөһү, кыыл туһунан). ☉ Стельная (о корове), жеребая (о кобыле), беременная (о самках нек-рых животных)
Дьэ, били тоҕус уулаах биэлэрим сир хараарбытын кэннэ бары этэҥҥэ төрөөтүлэр. Эрилик Эристиин
Кытараабыт ынаҕын атын сүөсүһүттэргэ бэрдэрэр, ол оннугар Даарыйа уулаах ынаҕы ылар. А. Фёдоров
Үөскэх үөскүөҕүттэн оҕо буолан төрүөр диэри кэмин сүөһү уулаах сылдьыыта диэн ааттанар. СИиТ. Кээс, доҕор, атастаһыах. Мин өсүөлүм уулаах, төрөөтөҕүнэ оҕотун ылыаҥ. Я. Козяк (тылб.)
3. Алтан булкаастаах (көмүс туһунан). ☉ Имеющий примесь меди (о серебре, золоте)
[Кыталык] Булуу көмүс буухтаах, Үрүҥ көмүс өрөҕөлөөх, Уулаах көмүс уорҕалаах. Саха нар. ыр. I
[Сайсары:] Истээри эрэ гынар буоллаххына: Оҥоойу буутун улахана Уон сүүс уулаах көмүс буолбут үһү. Суорун Омоллоон
Алтана кыра буоллаҕына аҕыйах уулаах көмүс оҥоһук диэн күндүркэтэн ыарахан сыанаҕа атыыланара. МАП ЧУу
♦ Уулааҕынан (уулааҕынан-хаардааҕынан) көр — уу бычалыйбыт хараҕынан көр. ☉ Смотреть увлажнившимися глазами; смотреть глазами, полными слёз
Маны ааҕан баран, Чүөчээски: «Ии, оҕом эрэйдээх, мин ахтыбат үһүбүн дуо?» — диэн баран, уулааҕынан-хаардааҕынан тула көрөн кэбистэ. Суорун Омоллоон
Мариса [Бурхалей ийэтинээн көрсүһүүлэрин] көрөн аһынан, уйадыйбыт курдук уулааҕынан көрүтэлээтэ. Эрилик Эристиин. Уулаах олорон — үлүһүйэн, умсугуйан, омуннуран туран (кэпсиир, арбыыр). (Өр саҥаран тамаҕа хатар, ол иһин уулаах олорон, дьоһуннанан, уһуннук сэһэргииргэ оҥостон олорон кэпсиир.) ☉ С пристрастием, увлечённо, приукрашивая (рассказывать, хвалить — букв. сидя с водой)
Кэргэттэр кэмэ суох кэпсииллэр, Хамначчыттар харса суох хайгыыллар, Уолаттар уулаах олорон умсугуйаллар. Өксөкүлээх Өлөксөй. Уулаах табахсыт — дьаарай табахсыт, табахха дьиҥнээхтик ылларбыт табахсыт. ☉ Заядлый курильщик. Уйбаан оҕонньор уулаах табахсыт. Уулаах табахсыттары утары аҕытаассыйа ыытабыт
□ Эн уулаах табахсыккын бэркэ билэбин. И. Гоголев
Молоох оҕонньор баар дии, уулаах табахсыт. Сүүсчэкэтэ буолан эрдэҕэ, хата, оҕонньоруҥ билигин да тэп курдук. «ХС»
◊ Уулаах былыт көр былыт
Дьиэбитигэр тиийиибитигэр арҕаа диэкиттэн уулаах хараҥа былыттар сайылык ойуурун үрдүнэн сабардаан тахсыбыттара. И. Сосин
Болоорхой халлааҥҥа уулаах былыттар халыйа устан бардылар. Н. Абыйчанин
Уулаах отон көр отон. Хотуур ортотун эргин уулаах отон ситэрэ. Г. Угаров
Уулаах отон бэрт киэҥ тарҕаныылаах, хагдарыйбат күөх сэбирдэхтээх, өндөҕөр синньигэс умнастаах, элбэх сыллаах сэппэрээктиҥи үүнээйи. МАА ССКОЭҮү
Уулаах эрбэһин көр эрбэһин. Ордук тарыыһа, ача от, уулаах эрбэһин, хатыы от үүнэллэр. ВДИ ҮөКОБҮ
II
даҕ. Уһуннук, өр утуйар (киһи). ☉ Любящий поспать, сонливый. Уулаах баҕайы киһи. Уулаах дьону сөбүлээбэппин
□ Тур, тур, тур, эн — уулаах дьахтар! Н. Некрасов (тылб.)

аат. Киһи илиитин улахан тарбаҕа. ☉ Большой палец руки
Соҕотох эрбэхтээх эрээри тугу барытын кыайар баар үһү (тааб.: ытарча). Харытыан хараҕа уу-хаар баһан ылла, онтун эрбэҕин сүһүөҕүнэн ньуххаланна. Л. Попов
Эрбэҕэ наһаа ууллубута, сынньанасынньана ыы сатаабыта. М. Доҕордуурап
♦ Иккитэ эрбэҕин эргитиэ, үстэ сөмүйэтин төгүрүтүө түөлбэ. — албын, түөкүн киһини этэргэ туттуллар. ☉ соотв. обводить вокруг пальца (букв. [он] дважды проведёт вокруг большого пальца, трижды — вокруг указательного). Эрбэҕин салаата — хаарты оонньоон сүүйтэрдэ. ☉ Проиграть с треском в карты (букв. свой палец облизал)
[Ньыыхан:] Били эн бардаҕыҥ түүн эрбэхпин салаан кэбиспитим. «ХС»
Эрбэх анныгар баттыыр — эрбэххэ (тарбахха) баттыыр диэн курдук. Өлөр охтууну оҕуннахха биирдэ ыҥыртарыллыа. Эрбэҕим анныгар баттыыр кыыһым, кыаммат буоллахпына, көрүө-харайыа диэн. В. Иванов
Күрэтиилэрин элбэх куобахтаах, эрбэхтэрин анныгар баттаан сыппыт сирдэрин, тыымпы күөл тыатыттан саҕалаатылар. В. Протодьяконов
Эрбэхтэн эмп — тарбахтан эмп диэн курдук (көр тарбах). Киһи баар буоллаҕына, сылтах көстүөҕэ, эрбэхтэриттэн да эмэн таһааран, туох эмэ биричиинэни булан ыт атаҕын туттарыахтара. ТИН ДьХУуИ. Эрбэх үрдүгэр сэттэтэ (сөмүйэ үрдүгэр үстэ) эргийбит (киһи) — сытыы-хотуу, киириилээх-тахсыылаах киһи. ☉ Бойкий, ловкий, смелый человек
Эрбэҕин үрдүгэр сэттэтэ эргийбит Эрэйдээх-буруйдаах Эр Соҕотох. Эллэй
Эрбэх үрдүгэр сэттэтэ эргийэр эрэттэр диэтэҕиҥ. И. Никифоров. Эрбэх үрдүгэр эргит — киһини таптаабыккынан албыннаа, сүүй. ☉ соотв. обвести вокруг пальца
Мэҥиэни эрэ көрдөр — Мэйиилиин иирээччи, Эрбэх үрдүгэр Эргитэн баран, уопсай үптэн-астан Охсо түһэн ылааччы. Р. Баҕатаайыскай
Онтон угаайытыгар киллэрэн баран, тоҕоостоох түгэҥҥэ эйигин эрбэҕин үрдүгэр эргитиэ. «ХС». Эрбэххэ (тарбахха) баттыыр — саамай эрэллээх, эрэнэр, эрэли үөскэтэр (ким эмэ). ☉ Входящий в число самых надёжных
Өстөөх тыыннаах күүһүгэр да улахан ороскуоту оҥорбута. Онтон эрбэххэ баттыыр эр бэрдим этэ. «ХС»
◊ Тарбах (эрбэх) сүрэҕэ көр сүрэх I
Сүөдэр Бөтүрүөбүс анньыытын кылаанын эрбэҕин сүрэҕинэн бигээн көрдө. Айталын
Сыа Тиҥилэх [киһи аата] икки харыстаах быһаҕын эрбэҕин сүрэҕинэн кылаанын бигээн көрдө. Ф. Постников
Тойон эрбэх көр тойон. «Тойон дьоно Токуой үчүгэйдэр», — диэт, Тойон эрбэҕин Чочоччу тутта. Р. Баҕатаайыскай
Уйгуурап аптамаатын чыыбыһын тойон эрбэҕинэн иннин диэки аста. В. Титов
Синцов тойон эрбэҕин кытары сөмүйэтэ хамсаабаттар. К. Симонов (тылб.). Эрбэҕи харыга тиэр- дии — оҕо оонньуута: хаҥас илии тарбахтарын харыттан тардыһыннаран, эрбэҕинэн оргууй аҕай уҥа эрбэҕи тиэрэ баттаан харыга тиэрдии. ☉ Якутская детская забава: обхватив запястье правой руки пальцами левой, большим пальцем левой руки нужно медленно прижать большой палец правой руки к внутренней стороне запястья. Оҕо сылдьан эрбэҕи харыга тиэрдии сөбүлүүр оонньуубут этэ. Эрбэх дапсыта — эрбийэ III диэн курдук. Археологтар эрбэх дапсытын булбуттар
ср. др.-тюрк. ернэк ‘палец’, тюрк. эргек ‘палец; большой палец’