Якутские буквы:

Якутский → Якутский

эриэннии

сыһ. Эриэн гына, эриэн буоларын курдук. Пятнами, полосками
Аҕата ол талаҕы сытыы быһаҕынан эриэннии кыспыта. И. Гоголев
Куонаан ыас хара баттаҕын үрүҥ тунаархай хаһыҥ эриэннии дуйдаабыт. Н. Заболоцкай
Ытык сылгы сулара үрүҥ уонна хара сиэлтэн эриэннии хатыллыбыт буолар. ФГЕ СТС

эриэннээ

туохт.
1. Тугу эмэ эриэн гын, эриэн буоларын курдук оҥор. Делать что-л. пёстрым, полосатым, цветным
Остуолбалары үрүҥ-хара кыраасканан эриэннээн баран, сыыр хааһыгар туруораллара. Н. Абыйчанин
2. Мас (хол., сиэрдийэ) субатын алдьаппат курдук хатырыгын суор, кыс. Тесать, обтёсывать (напр., жердь), не повреждая внутренний слой дерева
Дүлүҥ оҥорон эриэннии-эриэннии, …… биирдии сыарҕа буолар гына чөмөхтөөн иһэллэр. М. Доҕордуурап
Оҕонньор сиэрдийэтин кэрдэн, эриэннээн симнэ. КН ПБ
Тутуу, оттук мас төбөтүн эриэннээн чөмөхтөөһүн, маһы саһааннаан тиэйии …… көдьүүһэ үгүс этэ. «Кыым»
3. кэпс. Онон-манан эриэннэн, эриэн буолан бар (хол. хаар ууллан барыыта). Быть пёстрым, пестреть (напр., во время таяния снега)
Халдьаайы быардарын хаара улам хаптайан, сир эриэннээн, хараара сатаан эрэр. Н. Заболоцкай
Кус ордук үгэннээн кэлэр кэмэ, оттон манна сорох сир хаара эриэннии да илик. «Чолбон»

Якутский → Русский

эриэннээ=

делать(ся), совершать(ся) неравномерно, по-разному; бэрэбинэни эриэннээ = обтесать бревно (местами, со всех сторон, чтоб оно скорей высохло); эриэннээн ардаата кое-где выпал дождь; эриэннээн сыһыаннаһар он относится по-разному (к людям).


Еще переводы:

эриэннэт=

эриэннэт= (Якутский → Русский)

побуд. от эриэннээ =.

эриэннэт

эриэннэт (Якутский → Якутский)

эриэннээ диэнтэн дьаһ
туһ. Бу бэрэбинэлэри киминэн эмэ эриэннэтиэххэ баар этэ. Күрүлгэн

пестрить

пестрить (Русский → Якутский)

несов. 1. что (делать пёстрым) эриэннээ; 2. что чем, перен. эриэннээ, дьэрэкээннээ, бачахтаа; пестрить речь пословицами этиигин өс хоһооннорунан дьэрэкээннээ, өс хоһооннорун былаан саҥар; 3. безл. иир; в глазах пестрит от разноцветных флагов араас өҥнөөх былаахтары көрөн хараҕым иирэр.

саадьаҕайдаа

саадьаҕайдаа (Якутский → Якутский)

туохт., түөлбэ. Тугу эмэ эриэннии кыс, суор, эриэннээ. Строгать или тесать что-л. так, чтобы оно стало полосатым (напр., кол, бревно)
Босхо, бука, бүтэй да тоһоҕотун саадьаҕайдаабат дьон буолуоххут. Күннүк Уурастыырап

испещрить

испещрить (Русский → Якутский)

сов., испещрять несов. что дэлби эриэннээ, дьэрэкээннээ, дэлби бачахтаа; испещрить поля книги замётками кинигэ кытыытын ол-бу бэлиэнэн дэлби бачахтаа.

эриэннэн

эриэннэн (Якутский → Якутский)

эриэннээ диэнтэн бэй., атын
туһ. Моҕотой курдук эриэннэммит бэрэбинэлэри сыыртан түһэртииллэр. М. Доҕордуурап
Уол хатырыктара эриэннэммэтэх сиэрдийэлэри соһуталаан аҕалла. Н. Борисов
Хойуу суурадаһынынан эриэннэнэ ойууламмыт истиэнэни кылааккайдыыгын. «ХС»

ытыыстаа

ытыыстаа (Якутский → Якутский)

туохт. Оҥкучаҕы эркиннээ. Делать сруб (для погреба)
Быстахха ас уурар омуһах хастым, мас таһан, эриэннээн ытыыстаатым. Ф. Постников
Чычаас оҥкучах хаһан, маһы хайытан, суоран, эркин оҥорон ытыыстыыллар. ЭКС ТБТ
Ыал омуһаҕын кэҥэтэн, саҥалыы ытыыстаан, сиилэскэ анаан оҥорбуттар этэ. Үлэ үө.

умнаа

умнаа (Якутский → Якутский)

туохт., тутуу
1. Таҥастаа (үксүгэр тутуу маһын этэргэ). Подвергать первичной обработке (обычно о строительном лесе), очищать от сучьев, срубать верхушки и т. п. Улуу хара тыаҕа Урут тахсан, Оскуола маһын кэрдэн, Умнаан, суоран күндүлүөх буолла. С. Васильев
Уһук «Дьаарбаҥ» аттыгар, Умайбыт икки дьиэ аттыгар Умнаан, элбэх мас суорулунна, Уон дьиэ акылаата уурулунна. «ХС»
Үс мас бүтэйи оҥорууга маһы кэрдэн, эриэннээн, барытын миэстэтигэр таһан, умнаан оҥоруу элбэх үлэнэн толоруллар. ОМГ ЭСС
2. Туох эмэ оҥоһугу ураннык нарылаачочулаа, тупсаран биэр. Безукоризненно отделывать, обстругивать, обтачивать какое-л. изделие
Уол киһи Умнаан оҥорбут Оһуор көмүс ыҥыырдаах. Күн Дьирибинэ
Ыстаал куһуогуттан собуокка массыына араас чаастарын, маһы, кумааҕыны уонна да атыны умнаан оҥорор үстүрүмүөннэри оҥоруохха сөп. ПАВ Ф-6
Ох курдук умнаа — ох курдук оҥор (оҥоһун), кустук курдук куоһаа (куоһан) диэн курдук (көр куоһаа II). «Айыы аймахтара, Күн улуустара Кустук курдук куоһаан, Ох курдук умнаан, Айан-кэрдэн түһэрбиттэр үһү», — диэбиттэрэ. Ньургун Боотур
Ох курдук умнуургут эбитэ буоллар, Кийиит курдук Киэргэтэргит эбитэ буоллар Билигин даҕаны Тардыстар талаһаҕыт, Миинэр миҥэҕит буолуом этэ! С. Васильев. «Чэ кыыспытын Ох курдук умнаан, Кустук курдук куоһаан Биэриэххэ дуу, доҕор?» — диэтэ. «ХС»
ср. кирг. сомдо, тув. сомна ‘выделывать болванку, предварительную форму’

чардаат

чардаат (Якутский → Якутский)

I
аат. Муҥханы ууга түһэрэргэ эбэтэр ууттан таһаарарга аналлаах киэҥник алларыллыбыт ойбон. Большая прорубь для подлёдного рыболовства с использованием невода
Нырыыһыттар чардаат диэки үмүрүччү сэлэлээн, чугаһаан эрэллэр. И. Гоголев
Муҥха тахсара чугаһаан, дьон чардаат тула үмүөрүстүлэр. П. Степанов
Тахсыы чардаат — муҥханы ууттан таһаарарга аналлаах түөрт муннук эбэтэр кэлтэгэй төгүрүк быһыылаах улахан ойбон. Большая четырёхугольная или полукруглая прорубь для вытягивания невода. Уолаттар тахсыы чардааты аллардылар. Түһүү чардаат — муҥханы ууга түһэрэргэ аналлаах төгүрүк быһыылаах улахан ойбон. Большая круглая прорубь, в которую опускают невод
Уу холоонунан түһүү чардаат алларыллар. Хомус Уйбаан
II
аат., эргэр. Былыргы саха эргиирэ: ампаарын кырыыһатыгар ат төбөтө оҥоһуллубут (ардыгар ол иннигэр сэргэлээх), үүт күрүөнэн эргитиилээх киһи уҥуоҕа. Старинное якутское чардатное захоронение: надмогильный сруб с коньком на крыше, с изгородью из жердей, укреплённых в отверстиях столбов (редко — с коновязью перед коньком)
Кыһыл талаҕы эриэннии кыстан баран, чардааты миинэн олорон ааттас! И. Гоголев
Дүлүҥ аҥаардыыларынан суоран оҥоһуллубут чардаат халыҥ эркиннэрэ, көннөрү ньахчайан баран, туох да буолбатах этилэр. Далан
Мутугунан быраҕар Муҥур үйэ муҥкугар Бу кириэстэр, бу чардааттар Туоһу курдук тураллар. М. Ефимов
Дьиҥ сиппит-хоппут үлэнэн чардааттаах киһи уҥуоҕа буолар. АЭ ӨӨКХ
Чардаата сырдаабыт — суох буолбут, өлбүт. Умирать, погибать (букв. крест над ним блестит, памятник ему белеет)
Чардаатын сандаарт — уҥуоҕун тут 1 диэн курдук (көр тут I). [Абааһы — айыы бухатыырыгар:] Кириэспин килбэт, уҥуохпун тупсара тут, чардааппын сандаарт! ПЭК ОНЛЯ II
Кимэ чардаатын сандаардыай? П. Ойуунускай
ср. эвенк. чарда ‘могила’, ср.-тур. чардак ‘открытый балкон, поддерживаемый четырьмя столбами’

эбир

эбир (Якутский → Якутский)

I
1. аат.
1. Киһи сирэйигэр, этигэр тахсар тирии дьүһүнүттэн ордук хараҥа, атын өҥнөөх ханнык эмэ бээтинэ, чуоҕур. Пигментное пятно, веснушка на лице, теле человека
Ойоору олорор баҕа буутун курдук сантаҕар таныылаах, тэллэриттэҕэс уостардаах, буоспалаабыт эбирдээх сирэйдээх. Эрилик Эристиин
Катя эбирдээх кылгас муруннаах, кэтит сирэйдээх, хараҥатыҥы халлаан күөҕүнэн сымнаҕастык диэличчи көрбүт кыыс. Амма Аччыгыйа
Сабыстыбыт иэдэһигэр алтан харчы саҕа кыһыл эбирдэр көстүтэлээбиттэрэ. Л. Попов
Кэсимиэтикэҕэ сүбүөкүлэ симэһинин көмөтүнэн сирэй эбирин сүтэрэллэр. ФНС ОС
Сүөһү, кыыл тириитигэр, көтөр түүтүгэр баар уопсай өҥүттэн атын, үксүн хараҥа өҥнөөх бээтинэ. Пятно, крапинка на шкуре животного, на оперении птиц
Сотору-сотору хара улардар, эбирдээх эрдэҕэстэр көтөн күлүбүрэһэллэр. Амма Аччыгыйа
Кэнники сылларга сорох киис тириитин ис субатыгар хара эбир түһэр буолла. НС ХСБС
Биир кэлим сырдык өҥнөөх сылгыга бары миэстэтигэр туох да бэрээдэгэ суох үөһэттэн бырдаҥалатан саба ыһыллыбыт бөдөҥ эбир курдук атын өҥнөөх ойуулардаах сылгыны чуоҕур сылгы дэнэр. АНД СӨДьИ
2. Ууга туох эмэ түспүтүттэн кэрэниистэнэн тарҕанар төгүрүк ии долгуннар. Круги по воде, образующиеся при падении в неё какого-л. предмета
Уута долгуннуран, төгүрүк эбирдэр тула сырыстылар. Н. Заболоцкай
Оо, дьикти, оо кэрэ да киэһэ! Элгээҥҥэ сүтэллэр эрэһэ Эбирдэр чуумпуну көрсүһэ. М. Ефимов
2. даҕ. суолт.
1. Эриэннии чуоҕурдаах, бээтинэлэрдээх. Крапчатый, пёстрый, рябой
Уйаҕа алта кыра күөх эбир сымыыт баар. Н. Габышев
Кыталык аас кынатыгар Хара эбир кыырпахтаах. И. Гоголев
Оһох үрдүгэр турар эбир чаанньык хаппаҕын төлүтэ мөҥүөлээтэ. Л. Попов
Оҕонньордоох эмээхсин Олорбуттара үһү. Кинилэр биир эбир Кууруссалаах эбиттэр. ХОКИО
2. Ууга төгүрүк иилии тарҕанар (долгун). Расходящийся кругами (о волнах)
Эбир долгуннар муус хайыҥҥа тиийэн охсуллубуттара. С. Дадаскинов
[Бөһүөлэк] соҕуруу өттүнэн улахан күөл эбир долгуннарынан дьирибинии сытар. ВС ҮҮДь
Днепр …… кэтит туорааһыннаах, эбир долгуннаах уута килэйэн көстөр. НТГ СУоС
Эбир былыт — биир кэлим буолбатах, сорох өттүнэн хараҥатыйан, сороҕор сырдаан көстөр быһыттаҕас былыттар бөлөхтөрө. Перисто-кучевые облака
Сайыҥҥы халлааҥҥа эбир хара былыттар күөрэлэһэн таҕыстылар. М. Доҕордуурап
Халлааҥҥа үөһэнэн устар чараас эбир былыттар [киирэн эрэр күн уотуттан] хаанынан кыыһаллар. Н. Габышев
Эбир былыты быыһынан үөр хаас айманан ааһар. С. Окоёмов
ср. др.-тюрк. евир ‘вращать, направлять’, тур. евир ‘облако, туча’
II
эбир хамыйах көр хамы- йах
Уҥа илиитигэр сиэллээх эбир хамыйаҕы туппут. Ньургун Боотур
Одуну ойуун кымыс баһан ылан, эбир хамыйаҕынан ыһан унаарыппыта. «Чолбон»
Чабычах иһигэр сэттэ сиринэн маҥан сиэл баайан киэргэтиллибит айыыларга анаан кымыс ыһар эбир хамыйаҕы угаллара. СНЕ ӨОДь
Эбир ыһыах көр ыһыах. Былыргыттан быстыбат, Эргэ дьылтан эстибэт Эбир ыһыах ыһылынна. С. Зверев
Туруу дойду оройун Тунаҕынан тупсаран, Туҥуй эбир ыһыаҕынан Туруоруохпут буоллаҕа! Саха нар. ыр. III