сыһ. Сол түгэҥҥэ, ол кэмҥэ. ☉ Тогда же, в тот же момент
Ол тутатыгар эрэйдээҕин, кыһалҕалааҕын иһин, саныахха үчүгэй этэ. Софр. Данилов

прил. 1. (на вкус) аһыы; горький миндаль аһыы миндаль; 2. (горестный) эрэйдээх, кыһалҕалаах; горькая участь кыһалҕалаах анал; 3. (причиняющий горе) хомолтолоох; горькая истина хомолтолоох чахчы; 4. (выражающий огорчение) аһыы-аба, кутурҕан; горькие слёзы аһыы-аба хараҕын уута; # горький пьяница көнөрүн ааспыт арыгыһыт; пить горькую наһаа арыгылаа; горьким опытом прийти к чему-л. элбэхтик эрэйдэнэн бил.

1. даҕ. Мэлдьи аччык, хоргуйа сылдьар (олох, кэм). ☉ Скудный в смысле продуктов питания, голодный (жизнь, время)
   Т.Г. Шевченко айымньыларыгар Украина норуотун сордоох-муҥнаах, эрэйдээх-кыһалҕалаах, аас-аччык олоҕо ойууланар. Софр. Данилов
   Татыйаас тойонун, Балтаһыт Сүөдэри, аас-аччык олоҕу кыайан тулуйумуна өлбүтүн уҥуох тутан иһэр. М. Доҕордуурап
2. аат суолт. Уһуннук, быстара аччыктааһын. ☉ Длительный, изнуряющий голод
   Хотугу сир! Эн дьонуҥ тэҥҥэ быстара: Батталтан, дьаҥтан, аастан-аччыктан. Эллэй

I
даҕ. Эрэйдээх-кыһалҕалаах; дьоло суох. ☉ Причиняющий страдания, мучения; несчастный
Таҥараттан, саартан, талбаттан көҥүл сордоох дьоҥҥо кэлбэт, Көҥүл дьоллоох сырдык соргутун Бэйэбит эрэ булуохпут. П. Ойуунускай
Сордоох кураан дьыллар кэлэн умса миинэн эрэллэр. М. Доҕордуурап. Ынчыктаах айаным Ыган кэллэ, Сордоох айаным Суоһаан кэллэ. Саха фольк.
II
аат эб., муҥнаах II диэн курдук
«Бэйи, дэлбэрийэн эр! Мин эн үтүө быһыыгын бар дьоҥҥо кэпсиирим буолуо. Сордоох оҕолор!» — диэн хаалла Сэмэнчик, кыыс кэнниттэн. Н. Неустроев
[Уйбаан:] Сордоох, саатар арыычча үөрэхтээх буоллаҕым дуу! Амма Аччыгыйа
Хамначчыт сордоох сүгэтинэн мас кэрдэн тоһурҕатан барар. Н. Якутскай

туохт., кэпс. Сүрдээх ыара ханнык, эрэйдээхтик, кыһалҕалаахтык т уора а (х а й а э р э к эм и). ☉ Пережить огромными усилиями какой-л. тяжёлый период жизни
Өр дьылга бу сиргэ бултаан-алтаан, Үтүө булчут муҥнанан олорбута. Арыт тайах этин хатарынан, Арыт аччыктаан, дьылы моҥообута. Эллэй
Билигин аны сылгыларбытын үксүн хастаран аһатыынан дьылы моҥуурбутугар тиийдибит. В. Протодьяконов
♦ Үйэҕин (сааскын) моҥоо — олоруохтаах олоххун толору олорон аас. ☉ Прожить свой век
Ноҕой Боотур …… дойдутуттан күрүүр уонна кэлэн Таатта сиригэр Хамаанда хайата диэҥҥэ олохсуйар уонна үйэтин моҥоон өлөр. Багдарыын Сүлбэ
Кыра дьон …… хор гуйан өлбөт туһугар сүөһү сиир отун, мас сулаһынын сииллэр …… Бу маннык олоҕу олорооччулартан биир эмэ киһи үйэтин туолан, сааһын моҥоон өлөрө буолуо дуо? Эрилик Эристиин
Дьарамньы, Тохтолоох, Чаара …… өлгөм бултаах түбэлэригэр, таастарыгар сааһын моҥообут эбэҥкитийбит саха. Н. Босиков

1. аат. Киһиэхэ эрэйдээхкыһалҕалаах быһыы, киһи эрэйдэнэр муҥа. ☉ Несчастье, страдание, мучение
   Дьол сор икки киһини кытта тэҥҥэ сылдьаллар (өс хоһ.). Билигин мин дьол туһунан таҥараҕа тиксэр кэриэтэ санаан ааһабын. Оттон сору хас хардыым аайы көрсөбүн. М. Доҕордуурап
   «Бу туох айыыбар сорго түбэһэн эрэбин?» — дии-дии, Сөдүөччүйэ ытамньыйда. М. Доҕордуурап
   2
   даҕ. суолт., сордоох диэн курдук. Саха боруодата диэн кырата-куйата, ааста эрэ диэн эмиэ сор сүөһү этэ. Н. Лугинов
   Субу сор олох Сотору сууллуо! Эллэй
   Бүгүҥҥү оркестр сөҥ, толуу дорҕоонун, Бүрүөһүн литавра бүтэй охсуутун Дьүөрэлии өйдөөҥ дуу, эһиги ыччаттар, Дьүдьэх, сор олохтоох өбүгэм ынчыгар. В. Сивцев
   ♦ Сор суоллаах — эрэйдээх-кыһалҕалаах олохтоох; дьоло суох. ☉ Несчастный, преследуемый несчастьем
   Сииккэ сиэлбит, хараҥаны ытыспыт сор суоллаах, уһун муҥнаах мин буоллум. С. Зверев
   Сол курдук, сур бөрө сокуона сокуоннаах, Сор суоллаах олоххо олоорпут биһиги. С. Васильев
   «Сор суоллаахтар, биирдэ күөх окко үктэммэккэ, күнтэн сүтэрбит буолуо», — диэтэ Сөдүөччүйэ. М. Доҕордуурап. Сор суолланна — быстах өлүүгэ өллө. ☉ Погибнуть, умереть преждевременно (обычно от несчастного случая)
   Суолтан тэйиччи, сыгынньах кырдалга, Сор суолламмыт хаһан эрэ көмүллүбүт. С. Тарасов
   Дьахтар бурдук ыһыыта бүтэрин аҕай кытта эмиэ сор суолламмыта. И. Никифоров
   1953 с. атырдьах ыйыгар кини [Бобков] эмиэ сор суолламмыта: ууга түһэн өлбүтэ. «ХС». Сорун (сор хаанын) сордоо — кими эрэ эрэйгэ тэп, улаханнык эрэйдээмуҥнаа. ☉ Мучить кого-л., причинять страдания кому-л. «Аат сүөһүтэ сорбун сордоон да эрэр!» — диэн ботугураабытынан, Микиитэ ынах кэнниттэн сүүрдэ. Амма Аччыгыйа
   Кини миигин куруутун ыстырыыстыыр, сорбун сордуур этэ. Н. Якутскай
   Кыра сылдьан иринньэҕэ, ыарыһаҕа — сор хааммын сордообута. В. Титов. Тоҕус сорунан — элбэх күүскүн, сыраҕын биэрэн туран, олус эрэйдэнэн. ☉ соотв. с горем пополам, с грехом пополам
   Атаҕым батыллыбытын тоҕус сорунан ороон, эмиэ сыылан истим. М. Доҕордуурап
   Куоһарыы [киһи аата] тоҕус сорунан чаанньык эрэ өрөрө. Н. Босиков
   Тоҥуу хаарынан бэрт бытааннык, ыарыыбын тулуйа-тулуйа тоҕус сорунан сыылан, түүнү быһа айаннаан, халлаан сырдыыта санчааһы буллум. И. Сосин
   ср. уйг. шор ‘несчастье; судьба, доля, участь’, бур. шоро ‘беда’, алт. шор ‘неудача’