Якутские буквы:

Якутский → Якутский

эрэсэрээт

аат.
1. Тугу эмэни тус-туспа бөлөхтөргө араарыы, оннук араарыллыбыт бөлөхтөр. ☉ Отдел, группа, категория в каком-л. подразделении предметов, явлений, разряд
Устаап Сибиир норуоттарын (инородецтары) олохтоохтор, көһө сылдьааччылар, быралгылар (бродячие) диэн үс суол тус-туспа эрэсэрээттэргэ араарбыта. ФММ ДьКС
2. Идэни баһылааһыҥҥа үлэ уустугуруутун кээмэйэ. ☉ Степень сложности определённой работы, разряд
1971 сыллаахха сүүрбэ аҕыс киһи эрэсэрээттэрин үрдэппиттэрэ. Тустаах сыллааҕы үлэ быһаччы көрүҥнэригэр харахтарыыстыка бэриллэр, кинилэр уустуктарын кээмэйэ (эрэсэрээттэрэ) үөрэтиллэн быһаарыллар. ПЭ
Петя икки сыл устата Иван биригээдэтигэр үлэлээбитэ. Болуотунньук төрдүс эрэсэрээтин ылбыта. «ХС»
△ Араас успуорт көрүҥнэригэр маастарга хандьыдаакка дылы бэриллэр көрдөрүү таһыма. ☉ Уровень квалификации в спорте, присваемый до кандидата в мастера, разряд
«Дьэ эн хаһыстааххыный?» — диэн утары ыйытта. Баара-суоҕа үһүс эрэсэрээттээҕин истэн баран, күлэ-күлэ күөн көрсөргө сөпсөстө. У. Ойуур

Еще переводы:

акылаат

акылаат (Якутский → Якутский)

I
аат.
1. тут. Тутуу (хол., дьиэ) турар олоҕо. ☉ Фундамент, основание сооружений, конструкций (напр., зданий)
[Кирилл:] Өйдөөтүм: акылаат түһэрэн эрэр эбиккит дии. Таайабын: улахан механизированнай хотоҥҥут акылаата дии. Л. Попов
Биригээдэ атын чилиэннэрэ барабыык акылаатын охсон, суон бэрэбинэлэри үрүт-үрдүгэр хатайдаан таһаараллар. Д. Таас
Көҥүс түгэҕиттэн биэс-алта миэтэрэ дириҥник аллара хаһан ыпсаран аҕыстыы хос эркиннээн, ампаардыы охсон акылааты түһэрбиттэрэ. С. Васильев
2. көсп. Туохха эмэ төрүт, тирэх буолар көстүү. ☉ Фундамент (база, основа чего-л.)
Оҕолорбут, чэйиҥ, кытаатыҥ, Ууруҥ олохпут акылаатын. С. Васильев
Тыылга ордук күүркэйэн үлэлээн, кыайыы бөҕө акылаатын түһэрсэргэ күүс-көмө буолуу соруга турар. Г. Колесов
Билсии бөҕө акылаата ууруллубутун кэннэ, кэлбит хоноһо кус оҕолоох уулары, куруппааскылаах сирдэри аргыый, «олоруохтааҕар» сураспыта буолла. Н. Заболоцкай
II
аат. Дуоһунаһынан, идэнэн, категориянан о. д. а. көрөн быһыллыбыт ыйдааҕы харчынан төлөбүр кээмэйэ, хамнас. ☉ Оклад (зарплата)
Норуот хаһаайыстыбатын производственнай салааларыгар орто хамнастаах үлэһиттэр акылааттара улааттылар. И. Аргунов
Уоппуска төлөбүрүн кээмэйэ үөрэҕи бүтэрээччигэ иҥэриллибит идэтин таһынан эрэсэрээтигэр, эбэтэр дуоһунастаах акылаатыгар олоҕуран быһаарыллар. «Кыым»

биирдээх

биирдээх (Якутский → Якутский)

I
даҕ.
1. Биир сааһын туолбут. ☉ Годовалый
Уот иннигэр Марба биирдээх оҕону көтөҕөн олорор. Күндэ
2. көсп., кэпс. Тугу эмэ оҥоруон сөп, дьоҕурдаах. ☉ Могущий, способный что-л. делать. Хабырылла өрөһөлөнөн турда: «Мин да, оттон, киһи биирдээҕэ инибин!» А. Сыромятникова
II
аат., мат.
1. Нуултан ураты уон иһинэн сыыппаралар (ханнык баҕарар эрэсэрээт). ☉ Единицы (любого разряда)
Ханнык эмэ разряд биирдээҕэ суоҕа нуул сыыппаранан бэлиэтэнэр. ВНЯ М-5
2. Элбэх эрэсэрээттээх ахсааҥҥа саамай бүтэһик кэккэҕэ суруллубут нуултан ураты сыыппаралар. ☉ Единицы (цифры последнего разряда многозначных чисел)
Биирдээхтэр ураты хаҥас диэки бастакы миэстэҕэ суруллаллар. ВНЯ М-5
3. Ахсаан саамай кыра үллэһигэ. ☉ Единица (первое, наименьшее число в десятке)
Ханнык чыыһылаларын ааттаа: үс уоннаах, икки биирдээх. ВНЯ М-4
◊ Биирдээх харчы – харчы саамай кыра өлүүскэтин көрдөрөр манньыат. ☉ Однокопеечная монета.

быралгы

быралгы (Якутский → Якутский)

  1. аат. Дойдутуттан-сириттэн тэйэн, ыраах сылдьар, бырах барбыт киһи; соҕотоҕун сылдьар көтөр эбэтэр кыыл. ☉ Бродяга, странник, скиталец; одинокая птица или зверь
    Ийэ сирбиттэн тэлэһийэн Быралгы буолуом кэриэтин Мин тыынар тыыным быһыннын. И. Чаҕылҕан
    Дьэ эбээт, соҕотох быралгы Соттойоох хоруолун туһулуур, Хоруолга түстэҕэ ол анды, Мугураах доруоп саа орулуур. Эрилик Эристиин
    Кыһалҕата суох чыычаахтыы Үүрүллэн кэлбит быралгы, Эрэллээх уйаны билбэтэҕэ, Туохха да үөрэммэтэҕэ. А. Пушкин (тылб.)
  2. даҕ. суолт. Биир сиргэ уһуннук тохтообот, куруук айанныы, кэрийэ сылдьар. ☉ Бродячий
    Устаап Сибиир норуоттарын олохтоох (оседлые), көһө сылдьар (кочевые), быралгы (бродячие) «инородецтар» диэн үс суол тус-туспа эрэсэрээккэ араарбыта. ФММ ДьКС
    Таайбыт киһи, оо, таайбыт киһи Чараҥнар кими суохтуулларын. Истибит киһи ньии, истибит киһи, Быралгы былыттар ыллыылларын. В. Дедюкин
хармаан

хармаан (Якутский → Якутский)

  1. аат.
  2. сиэп диэн курдук. Онно Хайа харчылаах, Ол урут Хармаанын хаһан, Харчытын таһааран, Төһө баарын төлүүр. А. Софронов
    Сөмөлүөт билиэтин хайа сахха хармааммар укта сылдьабын. И. Гоголев
    [Көстөкүүн] икки сунньүөх буулдьаны ботуруон хаатыттан ылан уҥа хармааныгар угунна. Н. Заболоцкай
  3. көсп. Ким эмэ (соҕотох киһи, ыал, тэрилтэ эбэтэр судаарыстыба) үбэхарчыта. ☉ Средства к существованию, доходы и расходы, бюджет (отдельного лица, предприятия или государства)
    Ханна да сылдьан кэллин, кэһиитин сүгэ-көтөҕө сылдьара, оччотооҕу биһиги чараас хармааммытыттан кэмчилээбит буолара. Д. Дыдаев
    Иккиэн биэнсийэлээхпит, бэйэм чааһынай урбаанньыппын, үлэлиибин. Онон оҥорор өҥөбүт барыта бэйэбит хармааммытыттан барар үппүт-харчыбыт буолар. «Кыым»
    ♦ Хармаанын тэбээтэ — сиэбин тэбээтэ диэн курдук (көр сиэп). Бу кыыс куоракка сотору-сотору киирэн-тахсан хармаанын тэбээтэ. Хармаанын хаҥатар кэпс. — баайданар-дуолланар, кыаҕырар. ☉ соотв. набивать карман
    Ол оонньууттан [ат сүүрдүүтүттэн] ким эмэ барыстаныа, хараҥа ньыманан хармаанын хаҥатыныа суохтаах. И. Федосеев
    Мин, эн хармааҥҥын хаҥатаары, икки төгүл өлө сыстым. Н. Павлов
    Бу нэһилиэктэртэн сүүһүнэн сүөһүнэн, уонунан сыарҕа эти-арыыны тоҕо сүүрдэн, куду куйуурдаан киллэрэннэр куорат атыыһыттарын хармааннарын хаҥаталлар. «ХС»
    Хармааҥҥа оҕус (охсор) көр оҕус I. Арыгы испит киһи үлэтин күнэ сотуллара, эрэсэрээтэ намтыыра. Ол барыта хармааҥҥа охсоро. БГП ДьТ-СК
    ◊ Хармаан банаара — сиэпкэ батар кээмэйдээх, дьоҕус банаар. ☉ Фонарь для ношения в кармане
    Хармаан банаарын лаампатын ботуруона сороҕор олус киэҥ буолааччы. ДьХ. Хармаан харчыта — аҕыйах, күннээҕи туттар харчы. ☉ Деньги на мелкие расходы, карманные деньги
    Хармаан харчытын Хастыы халаата да, Хара түөкүн Халаара турда. Күн Дьирибинэ. Хармаан чаһыта — сиэпкэ укта сылдьарга аналлаах. ☉ Часы для ношения в часовом кармане жилета, брюк, карманные часы
    Бу «омега» диэн хармаан чаһыта эбит. Н. Якутскай