Якутские буквы:

Якутский → Якутский

эҥээрдэс

  1. эҥээрдээ диэнтэн холб. туһ. Олох диалектиката көрдөрөрүнэн, куһаҕаны эҥээрдэспиттэр хаһан да мөлтөхтөр. ПБН БЭДь
    [Фаина:] Төһөлөөх эрэйи-буруйу, сору-муҥу эҥээрдэспитэ буолуой, төһөлөөх хараҕын уутун тохпута буолуой кини? «Чолбон»
    Кэпсиирэ кырдьык буоллаҕына, кинитээҕэр ордук кыһалҕалаахтык, эрэйи-муҥу эҥээрдэһэн үөскээбит киһи эбит. «ХС»
  2. Кими эмэ кытта дьукаахтаһа эбэтэр ыаллыы олор; кими эмэ кытта булкуһа, бодоруһа сырыт. ☉ Жить совместно или по соседству с кем-л.; знаться, водиться, общаться с кем-л.
    Ол эрээри балаҕаны бэйэтэ даҕаны туттуо буоллаҕа, бастаан утаа ыалга да эҥээрдэһэн олоруохха син. Болот Боотур
    Дойдутугар сайылыы кэлбитэ. Аймахтарыгар эҥээрдэһэ сылдьан, оттоспута. И. Федосеев
    Ол аайы [араас дьоннуун бодоруһан] биирдэрэ кэхтэр, төннөр түөрэхтээх суолга киирдэр-киирэн иһэр, иккиһэ, үтүө дьоҥҥо эҥээрдэһэн, үүнэр-сайдар өттүгэр үлүмнэһэр. «Кыым». Сотору Наалтаар сүрэхтэнэн Уйбаан Лааптап диэн буолар. Нууччалардыын эҥээрдэһэн Сайаҕастык улаатар. «ХС»

Еще переводы:

иэйиэхсит

иэйиэхсит (Якутский → Якутский)

көр иэйэхсит
Айыллыбыт аан ийэ дайдыбар ийэ киин сирбэр иэйиэхсит эҕэрдэтин курдук эрийэн кэлиэм, эйэлээҕим. Саха нар. ыр. II
Илэ-чахчы иэйиэхсит ийэ эҥээрдэспит Эйэҕэс санаалааҕа Эн баар эбиккин. А. Софронов
Адьархайыҥ аччаатын, Иэйэхситин эҥээрдэстин, Эҕэрдэҥ элбээтин!.. П. Ойуунускай

эбиллээхтээ

эбиллээхтээ (Якутский → Якутский)

эбилин диэнтэн атаах.-аччат. Эдэр ыччат дьоннорум, Эҥээрдэһэн тураммыт, Эдэр оҕолор сойуустарыгар Эбиллээхтээн иһиэҕиҥ! Саха нар. ыр. II

силгэйтэлээ

силгэйтэлээ (Якутский → Якутский)

силгэй диэнтэн төхт
көрүҥ. [Оҕус] муоһунан буору тоҕута силгэйтэлээн ылбыта уонна «муҥ-сор буолла» диир курдук ыар нүһэр куолаһынан аймаһыйан мөҥүрээн барбыта. Эрилик Эристиин
Симилэхтэри сиҥнэритэ силгэйтэлиир, Этиҥи кытта эҥээрдэһэр, Чаҕылҕаны кытта аргыстаһар Тимир суол тиргиитээн иһэр. И. Федосеев

барсымахтаа

барсымахтаа (Якутский → Якутский)

барыс диэнтэн тиэт
көрүҥ. Оттон бар дьону быыһынан силликичийэн, дьапталҕа таас тротуар устун эдэр ыччаты эҥээрдэспитинэн барсымахтаан иһэммин, элэкис гынан иһирдьэ киирээри гыммыппын биир милиционер төттөрү сапсыйан кэбиспэтэх үһү дуо?! Амма Аччыгыйа
Байааҥҥа оонньооһуҥҥа балачча барсымахтыырым.«ХС». Кылаан хотуур кынаттаах Кытыан элбэх доҕоттор Массыынабыт кэнниттэн Барсымахтаан хаалыаҕыҥ. И. Чаҕылҕан

айыахсыт

айыахсыт (Якутский → Якутский)

аат.
1. Айан, баар гынан олохсуппут айыы. ☉ Творец, создатель (о высших божествах)
[Туйаарыма Куо:] Айыахсытыҥ аргыстастын, Алдьархайыҥ аччаатын, Иэйэхситиҥ эҥээрдэстин, Эҕэрдэҥ элбээтин! П. Ойуунускай
Айбыт айыахсыт бэйэтин оҕолорун харах уутун соттуута суох, санаа аралдьытыыта суох төттөрү илдьэрэ тоҕо сүрэй? Дьүөгэ Ааныстыырап
2. Айбыт аҕа-ийэ, төрөппүттэр (үксүгэр элэк дэгэттээх). ☉ Родители (обычно с ирон. оттенком)
Тукаам, ити мин эмээхсиним киһини күлбэтэҕинэ, бэлэһэ хатырар үгэстээх, ол оннугар айыахсыттара киниэхэ үтүө санааны кэмчитик бэрсибиттэр. М. Доҕордуурап

дьаҕаан

дьаҕаан (Якутский → Якутский)

даҕ. Дьулаан, ытырыктатыылаах. ☉ Внушающий страх, устрашающий
Мээнэ киһиргиэххэ сатаммат. «Муос дьаҕаан өйдөөхпүн», - диэн тиэрэ-маары да буоллар иэстээх тылы этэн баран, норуокка туох эмэ биллэринэн, улаханынан төлүөххэ наада. П. Ойуунускай
Хабыйахаан курдук Ханайбыт быһыылаах Хаан дьаҕаан сэбэрэлээх Маҥан Маҥхалыын. П. Ойуунускай
Эрэйдээх энэлийэрин Истэ билгэлээн, Ону ситиһэр иннигэр Кулан дьаҕаан Кутуругар сөрүөстүбүт, Иирэр дьаҕаан Илбиһигэр эҥээрдэспит Баппат уол оҕо Манчаары аатыран Сырыттаҕым бу. Эрилик Эристиин

иэйэхсит

иэйэхсит (Якутский → Якутский)

аат., миф. Киһини, сылгыны, сүөһүнү, ыты араҥаччылааччы, көрөөччү-харайааччы дьахтар таҥара. ☉ Общее название богинь, покровительствующих людям, конному и рогатому скоту, собакам
Сылгы сүөһү айыыһыта Дьөһөгөй айыыттан төлкөлөөх, Ынах сүөһү иэйэхситэ Дэлбэн иэйэхситтэн эҥээрдээх, Түөлбэ күөлүм саҕа Дириҥ далай түһүлгэни тэрийдибит. Нор. ырыаһ. Эдьэн Иэйэхсит эдьиийгит Эскэл тый саҕа Эҕэрдэ хаанынан Эркиннии эрчийдин. Өксөкүлээх Өлөксөй
«Иэйэхситиҥ эҥээрдэстин, айыыһытыҥ аргыстастын», - диэн былыргылыы бэйэтэ билэринэн алгыы-алгыы, сыллаата-уураата. Эрилик Эристиин. Тэҥн. айыыһыт

сэнньэлэс

сэнньэлэс (Якутский → Якутский)

туохт. Арахсыспакка бииргэ эҥээрдэһэн сырыт (иккиэ эбэтэр хаһыа да буолан сылдьар доҕордуулар, аргыстар тустарынан). ☉ Быть вместе, быть неразлучными (напр., о друзьях)
Бастаан утаата уот оттооччута, дьиэ сууйааччыта иккиэн бииргэ сэнньэлэһэн сылдьыбыттара. Болот Боотур
Кинилэр үһүөн өрүс хааһыгар тахсан мутукчалара, сэбирдэхтэрэ түһэн сэндээрбит тыа устун сэнньэлэһэн испиттэрэ. Далан
Мииппээн биһиги саастыыбыт. Кырабытыттан бииргэ сэнньэлэһэрбит. П. Аввакумов. Шура кырасыабай, ону бэйэтэ билэрэ, ол да буоллар кинини ким да таптаан да сэнньэлэспэт этэ, ол баара улахан хомолтото. П. Павлов

холборус

холборус (Якутский → Якутский)

туохт. Тэҥнээхпин буллум диэн эҥээрдэһэн бииргэ сырыт, куодарыс. ☉ Иметь знакомство, поддерживать связь, водиться с кем-л.
Бу түгэх дойду түөкүнүн кытта, Анараа дойду албынын кытта, Дириҥ дойду дьилбинин кытта, Хаһааҥҥыттан бииргэ холборуспут Киһигин кытта кэлэн Арахсыбакка сырыттаҥый да. Оҕоккобут, биэбэккэбит! Ньургун Боотур
Эн биһикки хол дойдуттан Холоонноохтор көрсөммүт холборустахпыт, Тэгил дойдуттан Тэҥнээхтэр көрсөммүт тэмтэстэхпит! А-ИМН ОЫЭБЫ
[Оҕус:] Хонуу сирдэрбэр Хотонноохой эриэн хотуттарбын кытта Холборуһа хаамсыбатаҕым …… Сатаҕай да эбит. Саха нар. ыр. II

эминэ тугуй

эминэ тугуй (Якутский → Якутский)

саҥа алл., нор. айымнь. Мэлдьи буолар кэмнээх туохтуурдары кытта дьиҥнээхтик итэҕэйии дэгэттэнэр. ☉ Употребляясь с глагольными формами постоянно совершающегося действия, выражает оттенок убеждённости
Киһи аймахха кэрэхсэппит, Икки атахха эйэлэспит Кыыһар чанчыктааҕы кытта кыттыспыт, Уол, кыыс аймаҕы кытта орооспут Мин аҕай этим, эминэ тугуй! С. Зверев
Мутугунан быраҕар муҥур үйэтин устатыгар хамначчыт бөҕөнү сыымайдаата, ыалдьыт-хоноһо бөҕөнү көрүстэ, дьон-сэргэ бөҕөнү эҥээрдэстэ эминэ тугуй! Күннүк Уурастыырап
Доҕойук кыыһа Сургунуохтаах Суоппуйа даҕаны, эн саҕа чэнчиһирдэ эминэ тугуй! «ХС»
ср. тел. эминэ ‘не так ли’