Якутские буквы:

Якутский → Русский

үмүрүс

үмүрүс гын = момент.-однокр. от үмүрүй = 1 вдруг, внезапно сжаться, сузиться, стянуться; от төбөтө үмүрүс гынна верхушки трав сомкнулись; уу үрдэ үмүрүс гынна поверхность воды вдруг сомкнулась (напр. над ныряльщиком).

Якутский → Якутский

үмүрүс

үмүрүй диэнтэн холб. туһ. Үрдүк сыырдартан таҥнары өҥөйөн үмүрүһэн турар хойуу иирэлэр анныларынан …… төгүрүк чүөмпэлэр онон-манан чөҥөрүһэн хаалаллар. Амма Аччыгыйа
Эйэҕэстик көрүөн баҕарар да, ыар кутурҕаҥҥа ылларбыт харахтара ханан да сымныах быһыылара суох, арай хатырбыт уостара мичээр дуомугар үмүрүһэллэр. Н. Габышев

үмүрүс гын

үмүрүй диэнтэн көстө түһүү. Хойуу от төрдүнэн охсуллаат, үмүрүс гынар уонна хотуур үрдүгэр турбахтыы түһэн баран, сиҥнибитинэн барар. Л. Попов
Кини киирээтин кытта хоспут мэктиэтигэр үмүрүс гынан сүөм намтаата, биллэкөстө кыараата. С. Федотов

Еще переводы:

буркуй

буркуй (Якутский → Якутский)

туохт. Күүскэ тыалыран хаарынан тип. ☉ Мести, заметать (снег — о метели), бушевать (о пурге)
Бу бурхаан буркуйбутугар, Тибии типпитигэр, Тыал тыалырбытыгар, Тымныы ыкпытыгар Өрөгөйдөөх булгунньах Үрүт өттүгэр үөскээбит Түөрт үтүө мастарым Үмүрүһэ түстүлэр, Хоту-соҕуруу нусхайдылар, Илин-арҕаа иэҕэйдилэр. С. Зверев

иирэ

иирэ (Якутский → Якутский)

аат. Имигэс лабаалаах, синньигэс сэбирдэхтээх, дьылыгырас талах (кумахтаах уу кытыытын таптаан үүнэр). ☉ Ива (кустарник или дерево)
Үрдүк сыырдартан таҥнары өҥөйөн үмүрүһэн турар хойуу иирэлэр анныларынан, хойуу кыламаннаах санаарҕас харахтар курдук, төгүрүк чүөмпэлэр онон-манан чөҥөрүһэн хаалаллар. Амма Аччыгыйа
Хойуу лабаалаах күөх иирэлэр куударалаах төбөлөрүн күҥҥэ көөчүктүүллэр. И. Бочкарев. Саха тыла барахсан иирэ курдук имигэс, солко курдук сымнаҕас тыл. «ХС»

кимистигэс

кимистигэс (Якутский → Якутский)

  1. даҕ. Ис өттүн диэки хомуллан, хотойон киирбит (хол., уоһу, иэдэһи этэргэ). ☉ Вдавленный внутрь, впалый, ввалившийся (напр., губы, щеки)
    Кимистигэс уостара …… үмүрүс гыннылар. Н. Габышев
    [Киһи] кимистигэс иэдэстээх. С. Никифоров
  2. аат суолт. Иһин диэки хомуллан, хотойон киирии. ☉ Углубление, впадина, вмятина. Хаҥас иэдэһин аннынан кыракый кимистигэс көстө түһэр. А. Федоров
маарыннат

маарыннат (Якутский → Якутский)

туохт. Кимиэхэтуохха эмэ майгыннат, кими-тугу эмэ санат. ☉ Найти сходство с кем-чем-л.
Ыччат мунньахтарын быыһыгар киэҥ фойе хоско тахсан, чуоҕуйан турар дьоҥҥо маарынната, саныы истэ Тогойкин Ньукулай бу мастары. Амма Аччыгыйа
[Лаврентий Николаевич] хаппыт уостара, ч ара а с т и р и и л э эх и эд э һ э, бэл, м ичээр омоонун маа рынната үмүрүс гыннылар. Н. Габышев

иэҕэй

иэҕэй (Якутский → Якутский)

туохт.
1. Иҥнэри бар. ☉ Наклоняться, накреняться, давать крен в сторону
Оҕонньор биир күрүөлээх, сири кытары тэҥнэһэн эрэр киһи уҥуоҕар тиийэн, иэҕэйбит кириэскэ тураах саахтаабытын сиэҕинэн сото-сото, тугу эрэ ботугуруу турда. Амма Аччыгыйа
Иэҕэйбит эркиннээх өтөххө, Сиик, таммах тэллэйдээх Кур эмэх өһүөҕэ Үрүҥ үөн ыһара, Хончоҥнуу сыыллара. С. Васильев
Хамначчыт уолаттар от тиэйэн, Күөх оту сыннаран кэлэллэр. Сыарҕалаах отторо иэҕэйэн, Бу дьиэҕэ, «буруйдаах» киирэллэр. Эрилик Эристиин. Иэҕэйэри билбэт сандалы остуолуҥ уйарынан ас талбытын тардыбыккын астына [аһаатыбыт]. Эвен фольк.
2. Токуруй, куоҕай. ☉ Принимать дугообразную, изогнутую форму, гнуться, сгибаться
Тибии типпитигэр, Тыал тыалырбытыгар, Тымныы чысхаан ыкпытыгар Түөрт үтүө мастарым Үмүрүһэ түстүлэр, Хоту-соҕуруу нусхайдылар, Илин-арҕаа иэҕэйдилэр. С. Зверев
Ийэм кырыйда. Сааһа да быданнаата. Иэҕэйэ, таҥхайа хааман бакаалаата. Улуро Адо (тылб.)
♦ Иэҕэйэр (иэҕэлдьийэр) икки атахтаах фольк. - киһини, киһи аймаҕы ойуулаан көрдөрөр кубулуйбат эпиитэт. ☉ Человек; человечество (букв. стоящий на двух гнущихся ногах)
Инчэҕэй эттэээххэ Иэйэр имэҥи иҥэрбит, Иэҕэйэр икки атахтаахха Эҕэрдэлээх санааны биэрбит - Ийэлээтэр ийэбит, аҕалаатар аҕабыт Аан дархан айылҕабыт барахсан! С. Данилов
Алмаас! Былыр иэҕэйэр икки атахтааҕы элбэх эрэйгэ умса тэппит күндү таас. ДФС КК
Хонуулар, толооннор элэҥнэһэн ааһаллар. Ол тухары иэҕэйэр икки атахтаах көстүбэт. «ХС»

нусхай

нусхай (Якутский → Якутский)

дьүһ. туохт.
1. Аллара сыыйа налыйан түс (от-мас туһунан). ☉ Склоняться, сгибаться плавно (о деревьях)
Күөх солко сэбирдэх күөгэйэн, нусхайан, Уҥуоргу биэрэктэн уруйдуу турбута. П. Тобуруокап
Өрөгөйдөөх бул гунньах Үрүт өттүгэр үөскээбит Түөрт үтүө мастарым Үмүрүһэ түстүлэр, Хоту-соҕуруу нусхайдылар, Илинарҕаа иэгэйдилэр. С. Зверев
Күөх ойуур нарын лабааларынан аа-дьуо хамсаан нус хайара. М. Доҕордуурап
△ Сылаарҕаабыттыы биир тэҥник иҥнэй, бүк түс. ☉ Клониться, падать, опускаться, ложиться медленно, плавно (о чём-л.)
Валя ойон туран, өлүөр илиитинэн сүрэҕин баттанан, дириҥник сүгүрүйэн нусхайда. Амма Аччыгыйа
Иза, унаарыч чы көрбөхтөөн кэбиһэ-кэбиһэ, сыыйа аллара түһэн нусхайбытыгар кылгас былааччыйата үөһэ сыҕаллыбыта. П. Аввакумов
Оҕонньор кыайан турбакка хат нусхайан сытан барда. Эрилик Эристиин
Мааны Маппый тиэрэ нусхайа сытар дьахтар толору түөһүгэр илиитин ууран, …… өрү т э тыым ма х таата. П. Аввакумов
△ поэт. Чуумпуран нус бааччы тур (хол., айылҕаны этэргэ). ☉ Притихнуть (о природе)
Күөх тыа дьоһумсуйа нусхайар. И. Данилов
2. Оргууй аҕай намыыннык хамсаа, хаамп. ☉ Держаться, двигаться плавно, мягко, неторопливо
Өлөксөөс өрүс халдьаайытын кыйа тыа саҕатынан барар ыллык суол устун холку-холкутук хааман нусхайар. А. Бэрияк
Кээтии ээлдээл буолбукка дылы хааман нусхайан иһэрин Маппый бэлиэтии көрөн, үөннээхтик мичик гыммыта. П. Аввакумов
ср. монг. нусгай ‘насморк; сопливый’