Якутские буквы:

Якутский → Русский

үптэнии

и. д. от үптэн=.

үптэн=

разбогатеть; элбэх үптэннэ он стал очень богат.

Якутский → Якутский

үптэнии

үптэн диэнтэн хай
аата. Собуоппут инники сайдыыта төһө үүт-ас атыыга барарыттан, онтон төһө үптэнииттэн тутулуктаах. ПАЕ ЭАБ

үптэн

туохт. Үптээх, баайдаахдуоллаах, харчылаах буол, бай. ☉ Богатеть, иметь большие деньги
Үптэннэҕин аайы үлүһүйэн Үксэтиэн баҕарбыт, Баайданнаҕын аайы басыһар Баҕата улааппыт. А. Софронов
Тыһыынчанан үптэнээт, Тымныы. киэмсик буолумаар. Албан ааты ситиһээт, Аргыс дьоҥҥун умнумаар. Р. Баҕатаайыскай

үптэн-астан

туохт. Үптээх, баайдаах буол. ☉ Богатеть, иметь достаточно средств к существованию
[Дьылыгыс Маайа:] Туох диэн дьоҥҥо биллэриэхпиний, бачча үптэнэн-астанан баран, эргэ барар суох, оҕобун кэтээн, олорон көрүөм. Эрилик Эристиин

Еще переводы:

баайсыктас

баайсыктас (Якутский → Якутский)

туохт. Туохха эмэ (үксүгэр сүүйсүүлээх оонньууларга) бэйэҥ өлүүгүн киллэрэн кыттыс. ☉ Вступать в пай (обычно в азартных играх)
[Халлааскы] биир Дьабыл бэрдин кытта Наайга баайсыктаһан күннээбиттэр, хаһыытыыр харчыламмыттар, үөгүлүүр үптэммиттэр. Болот Боотур

сүмэлээ

сүмэлээ (Якутский → Якутский)

сүмэтин обор (эмп) диэн курдук (көр сүмэ I)
Ол эбит буоллаҕына, атын киһини албыннаан, сүүйэн, бүдүрүтэн эбэтэр сүмэлээн биирдэрэ үптэниэхтээх, байыахтаах! Суорун Омоллоон
Баайдар киһини сүмэлээн сииллэр! Оҕонньор киирэрэ киирэн, сирэйэ дыгдаччы үллэн таҕыста. И. Никифоров

ыпсарын

ыпсарын (Якутский → Якутский)

ыпсар 3 диэнтэн бэй
туһ. «Ытык-мааны» кырдьаҕас, Ымыыларын ыла охсон, Ыһыллыбыт олоҕун Ыпсарынан, ыал буолаары, Ыамай уола Ылдьаалааҕы Ыксаппыта сүр этэ. Күннүк Уурастыырап
Атын хайа эмэ ньыманан ыпсарынан ыал буоллар, үптэннэр-астаннар. Болот Боотур

бүдүрүт

бүдүрүт (Якутский → Якутский)

бүдүрүй диэнтэн дьаһ
туһ. «Биһиги дьоммут, оччо бүдүрүтэн баран, сотору соҕус үлтү үктээ инилэр кинилэри», — диэтэ холкуостаах дьахтар. Амма Аччыгыйа
Ол эбит буоллаҕына, атын киһини албыннаан, сүүйэн бүдүрүтэн, эбэтэр сүмэлээн, биирдэрэ үптэниэхтээх, байыахтаах, тыыннаах буолуохтаах. Суорун Омоллоон
Бардам тутуу, барылы кэскил, Баай Барыылаах тойон эһэм! Кытыгырас сүһүөхтээххин мөлтөтөн бүдүрүтэн кулу! П. Аввакумов

оспуоччуктаа

оспуоччуктаа (Якутский → Якутский)

туохт. Оспуоччугунан үлэлээ, наймыыга көлөнөн таһаҕаһы, дьону тас. ☉ Работать извозчиком
Урут оспуоччуктаан, үптэнэн-астанан олорон, Бараахап мин эбэбин үгүстүк үтүрүйбүттээх, ону санаттаҕына, оҕонньор билигин кыбыстан умса көрөр. Н. Габышев
Абаҕата оспуоччуктуур үһү. «ХС»
Чэ, туох буолуой, оспуоччуктаан да көрүүм. М. Горькай (тылб.)

үбүр

үбүр (Якутский → Якутский)

туохт. Үптэн, үптээх-харчылаах буол (соһуччу эбэтэр кылгас кэмҥэ). ☉ Стать богатым, разбогатеть неожиданно, нажиться на чём-л. [Хаҥынай Сэмэн:] Моҕотой уола Дьаакып кэпсээн эрэрэ: хаартылаан улаханнык сүүйэн баран, бэркэ арыгылаан эрэр диэн
Онон буоллаҕына, үбүрэн аһыы-сии сырыттаҕа. Н. Неустроев
[Көстөкүүн] Төрөөбүт дойдугун эргинэн үбүрэн эрдэҕин. А. Абаҕыыныскай

байар

байар (Якутский → Якутский)

  1. аат суолт. Баайга дьулуһуу, байыы. ☉ Стремление к богатству; обогащение
    Байар үлүскэнэ киһи сигилитин алдьатар даҕаны адьынат эбит. Софр. Данилов
    Киһи киһини атаҕастыыр даҕаны! Байар имэҥэр кэрээн сүтэр. М. Доҕордуурап
    [Боккуо:] Байар эккирэтиитигэр амтаннааҕы аһаабаппыт, санныбытыгар бүтүн таҥаһы таҥныбаппыт. А. Софронов
  2. даҕ. суолт. Үптэнэр-астанар, баайданар. ☉ Богатеющий, умеющий добывать богатство. Байар киһи түүн сүгүн утуйбат (өс хоһ.). Эн аҕаҥ байар мөккүөргэ ылларбыт киһи. Баардаах байар дьыла кэллэ, Үптээх үөрэр үрдүк дьыла үтүрүйдэ, Харчылаах хаҥыыр дьыла кэллэ. Саха фольк.
киэмсик

киэмсик (Якутский → Якутский)

даҕ.
1. Бэйэтин атыттартан үрдүктүк саныыр буолан киэбирэр, улаатымсыйар, бэрдимсийэр. ☉ Спесивый, чванливый
Арай киэмсик ыччаттар Туспа туттан сылдьаллар. С. Данилов
Тыһыынчанан үптэнээт, Тымныы, киэмсик буолумаар. Р. Баҕатаайыскай
«Талааннаах дьон бары киэмсик буолааччылар, оттон бу киһи эйэҕэс эбит», — дии санаабыта шах. Агидель к.
2. Киэргэнэрин, маанымсыйарын сөбүлүүр. ☉ Щегольской, щеголеватый
Муодунайдык таҥныбыт, киэмсик уола хаан. Н. Габышев
ср. тюрк. кээн ‘много, очень много’, п.-монг. кеге ‘красивый, прекрасный, украшенный’

өлүүлэн

өлүүлэн (Якутский → Якутский)

I
туохт. Өлүүлээх, сүтүүлээх буол. ☉ Переживать смерть кого-л. [Кылыгаарап] Эмиэ да оҕотугар өлүүлэнэн Элбэх хараҕын уутун тохпута, Эмиэ да акка оһоллонон Эмкэтомко сыппыта. С. Васильев
II
туохт. Туохха эмэ ирээттээх, чаастаах, өлүүлээх буол. ☉ Иметь в чём-л. свою часть, долю, пай
Өлбүгэ – өлүүлэммит анал сир. Багдарыын Сүлбэ
Түҥэтиккэ киһи барыта өлүүлэнэн, сүгэн-көтөҕөн тахсар. Сэмээр Баһылай
Кэһии бөҕөттөн тииспэтэх Мин эрэйдээх, Өлгөм үптэн Өлүүлэммэтэх, Соболоҥ бөҕөттөн солуйбут Уһун сордоох Мин баарбын. С. Зверев

сарбаҥнаа

сарбаҥнаа (Якутский → Якутский)

  1. сарбай 1 диэнтэн б. тэҥ. көстүү. Харахпар туох эрэ эп-элэҥнэс, Киһи илиитэ, тарбахтар сарбаҥныыллар. В. Гаврильева
    Хопто уола били Сатаайка Арамаан уола Сахааччаны кытары илии тутуһаары сарбаҥнаата. Эрилик Эристиин
  2. көсп., кэпс. Иҥсэҕэр туора үптэн-астан, баайтан тардыалас, былдьас. ☉ Стараться прихватить себе от чужого добра, зариться на чужое
    Атын дьон үбүнаһын былдьаары гыналлар диэн оробуочайдары холуннара-холуннара, «уобалас сэбиэтэ» хата бэйэтэ казначейство үбүгэр бүтүннүүтүгэр сарбаҥныыр. Амма Аччыгыйа