ньохчой диэнтэн арыт
көстүү. Кырынаас курдук бэйэлээх үп-үрүҥ, сүүнэ улахан кыыл ньохчолдьуйар. И. Федосеев

Даҕааһын күүһүрдэр эбиискэтэ, үр-, үч- диэнтэн саҕаланар олохторго сыстар: үп-үрүҥ, үп-үчүгэй. ☉ Препозитивная усилительная частица прилагательного, присоединяемая к основам, начинающимся на үр-, үч-: үп-үрүҥ ‘белый пребелый’, үп-үчүгэй ‘очень хороший’
Күөл үрдүнэн үп-үрүҥ буруо курдук туман көппүтэ. Н. Заболоцкай
Эдэр суруксут үп-үчүгэй таҥастаах Балбаара диэки көрөн кэбиһэ-кэбиһэ: «Бачча дойдуга кэлэ сылдьар дьону аанньа ахтан дьыалаларын көрбөккүт», — диэтэ. Эрилик Эристиин
Бурдук күүдээнэ көтөн сирэйдиин, баттахтыын түөрэ үп-үрүҥ буолан хаалабын. С. Маисов

акыҥнаа диэн тэн төхт
көрүҥ. Хараттан хара сирэйдээх, улахан уостаах, үп-үрүҥ тиистээх, будьурхай ахан баттахтаах, куйаабыл курдук уһун атахтаах киһи оргууй аҕай акыҥнаталаан ааһа турда. Амма Аччыгыйа. Сайгыылап …… күрдьэҕин сүгэн, дьиэлиир суолунан аа-дьуо акыҥнаталыы турда. А. Федоров

сыймаарый диэнтэн дьаһ
туһ. Ас арааһын сокуускалаан, сыыйа-баайа кыһыл иһэн сыймаарыттылар. Р. Баҕатаайыскай
Үп-үрүҥ баата курдук хойуу, лөглөккөй хаар унаарыччы түһэн сыймаарытар. Д. Очинскай
Эмээхсин: «Эбиэспит ыһыыта хаала илик, баҕар таҥара ардаҕы биэрдэҕинэ өрүһүллүө», — диэн сыймаарытта. ОЛ ПА

аат. Саас эрдэ, хаар хараарарын кытта аһаҕас томтор, кырдал сиргэ, киллэм хонууга хойуутук тахсар араҕас эбэтэр чэрэниилэ күөҕэ өҥнөөх сибэкки. ☉ Первый весенний цветок, подснежник, прострел
Саас онно харалдьык тахсара, Үрэх хааһыгар ньургуһун үүнэрэ, Ааһар этилэр айан хаастара, — Оннук усталлара оҕо саас күннэрэ. С. Данилов
Саас ахсын күөҕүнэн суугунуур тыа саҕатыттан ыла Амма илгэлээх уутугар тиийэ үүнэр үп-үрүҥ ньургуһун долгулдьуйа хамсыыр. В. Титов
Көрбөккүөн, бу тоҥ буору тобулу үүнэн тахсыбыт самаан сайын сааскы илдьитин — ньургуһун сибэккини. П. Филиппов
◊ Сылгы ньургуһуна — ньургуһуҥҥа маарынныыр буолан баран, ып-ыраас маҥан сибэккилээх, бэс-от ыйдарыгар сибэккилэнэр от. ☉ Ветреница лесная
Үөмэхтэһэ үүммүт үп-үрүҥ сылгы ньургуһуна ыраахтан тунааран көстөр. «ХС»
ср. бур. ургуй, ургы ‘подснежник’

туохт. Көнө нэлэркэй ньуурга уратыланан көстөр уһун синньигэс сурааһыны, балаһаны тарт, ойуулаа, оҥор. ☉ Проводить, рисовать, чертить длинную тонкую линию, полосу на гладкой поверхности
Ходуһаны көрдөхпүнэ, көннөрү хонуу отунан ыга аспыт күөх өҥҥө үп-үрүҥ бааталыы өҥ [хойуу үрүҥ түүлээх чуурукта диэн от] ып-ыга тапталлан, онон-манан дьураалаан киирэн холбоһор. Н. Заболоцкай
Чугастааҕы сыырдар сирэйдэрин оҕолор хайыһардарын суоллара дьураалаабыта. Н. Габышев

даҕ. Чаҕылыччы сырдаан, дьиримнээн көстөр. ☉ Блестящий, сверкающий, сияющий
Айдар ийэтин үп-үрүҥ кылабачыгас баттаҕын имэрийэн ылла. Н. Лугинов
[Мааппа] кыламаннарыгар муус маҥан таммах уулар, быычыкаайык кылабачыгас оҕуруо курдук, долгуспахтыы түстүлэр. Н. Заболоцкай
Ыспыраанньык, кылабачыгас алтан тимэхтэрдээх киитэлин хаҥас өттүгэр иилиммит мэтээллэринэн өҥө туттубуттуу, түөһүн өтөппүтүнэн туран кэллэ. П. Филиппов

даҕ. Төгүрүктүҥү бы һыылаах, төгүрүйэн көстөр. ☉ Имеющий округлую форму
Олоппоско ууруллубут, к ү ү г э н н э э х т ө г ү р ү к т а а с ү р д ү г э р төҥкөйөн, үп-үрүҥ мөкүнүккэй с а р ы ннаах дьахтар …… баттаҕын сууна турар. Н. Габышев

даҕ. Убаҕас, тэҥэ суохтук сэбирийбит (бытык туһунан). ☉ Жидкий, редкий, неровный (о бороде)
Уйбаан оҕонньор сэпсигир бытыгын икки тарбаҕынан имэринэ олорбохтоото. Н. Габышев
Маппый сэпсигир бытыгын уһугун тылынан ньэлбээн ыла-ыла, ытырбахтыы олордо. А. Фёдоров
Кини баһыттан атаҕар диэри таба таҥастаах, үп-үрүҥ сэпсигир бытыктаах, ис киирбэх сырдык сэбэрэлээх. «Чолбон»

I
туналыҥнаа диэнтэн холб. туһ. Үрүҥ ырбаахылаах оҕолор үрүмэччилии туналыҥнаһаллар. А. Фёдоров
Күн тахсыыта кубалар бэс мастаах Дьакыама хайатын үрдүнэн көтөн туналыҥнастылар. В. Иванов
II
даҕ. Муус-маҥан, үп-үрүҥ буолан көстөр. ☉ Ослепительно белый, отливающий белизной
Туойар-ыллыыр тойуктарым Туналыҥнас туллуктарын Тумулларга хааллараммын, Чуҥкуйаммын туорхайдаҕым. С. Тарасов