несов. . (быть переполненным) ыга симилин, ыга киэптэн; театр ломился от публики театр дьонунан ыга симиллибитэ; 2. (гнуться под тяжестью) бүк бар, санньыйан түс; 3. разг. (пытаться проникнуть) үҥүлүй, анньыалас; ломиться в дверь ааҥҥа үҥүлүй.

сыһ. Эрчимнээхтик, түргэн соҕустук. ☉ Энергично, достаточно быстро
Ыллыктара көнөн, кэҥээн, сыалаах мас булкаастаах лиҥкир тиит тыа быыһынан ходуччу соҕус хаамтаран-сиимтэрэн истилэр. В. Миронов
Тарбыйахтар үҥүлүйэ-үҥүлүйэ ходуччу эмэллэр. С. Маисов

ньиккэй диэнтэн хай
аата. Массаастааһыҥҥа араас суол ньымалары туттуохха сөп: имэрийии, ньиккэйии, убахтааһын, охсуолааһын, бобута тутуу, ибигирэтии, ньирэй үҥүлүйэринии өрүтэ анньыалааһын. ГНИ СҮөТ

үҥүлүй диэнтэн тиэт
көрүҥ. [Торбос] омунугар ийэтин бэриҥин үҥүлүйбэхтээн ылаыла, түөрт эмиийин хардарыта эмэн сабырҕатта. Р. Кулаковскай
Эбии ас көрдүүр — Үҥүлүйбэхтиир, Сиикэй муннунан Сигэммэхтиир. ВСП ТЭ

несов. I. (толкать кого-л., друг друга) анньыс, анньыалас, үтүрүс; не толкайтесь! анньыалаһымаҥ!; 2. разг. (пытаться проникнуть куда-л.) үтүрүс, үҥүлүс; толкаться в дверь ааҥҥа үҥүлүс; 3. перен. разг. (слоняться) үтүрүһэн таҕыс, аалыҥнаан таҕыс; 4. перен. разг. (обращаться куда-л.) үҥүлүй, көрдөс; толкаться во все двери аан аайы үҥүлүй.

туохт. Уоскунан салгыны оборон, суубургуур тыаһы таһаар. ☉ Производить свистящий звук, всасывая воздух губами
Харалаампый көмүрүөнү оборон суубурҕатта. Софр. Данилов. Ойуун суордуу хааҕырҕаата, …… Обортолоон суубурҕатта. И. Эртюков
Сүүтүк [ньирэй] үүтэ суох суосканы суубурҕатаат, Чүүчүгү [кыыһы] күүскэ баҕайы үҥүлүйдэ. Ф. Филиппов

I несов. разг. 1. чем во что ас, анньыалаа, кэйиэлээ; тыкать палкой в землю ма- һынан сири анньыалаа; 2. что во что (втыкать, вонзать) ас, анньыалаа; тыкать колья в землю енргэ тоһоҕолордо ас; 3. что во что (совать) үн^чүлүт, үҥүлүй; поросёнок тычет нос в корыто боросуонак хоруудаҕа үҥүлүйэр; 4. чем (показывать на кого-что-л.) ыйан көрдөр; тыкать пальцем на кого-л. кими эмэ тарбаххынан ыйан көрдөр; # тыкать в нос кому--либо сирэйгэ-харахха ас.

туохт., түөлбэ. Үҥүлүй. ☉ Тыкаться мордочкой в вымя матери (напр., о телёнке)
Түһээтэҕинэ [Эриэн үөн] Халтарыҥнаата, хонноҕун аннын үҥүйдэ, Хаҥас эмиийин сообурҕаччы чобуйда. С. Васильев
Ынах оҕото үҥүйэрин тулуйбакка, тэбэн такыҥныыр, кутуругун сырбаҥнатар. «ХС»
Кэрэ дьүһүннээх тугут Сёмка ытыһын тоһуйдаҕына инчэҕэй муннунан сууралыыра, үҥүйэн ылара. ВН СС

туохт. Ынаҕы ыан баран ньирэйи иккистээн ыытан кыратык эмнэрэн ыл (хаалбыт үүтү барытын ылаары). ☉ Припускать во время удоя телёнка во второй раз к корове (чтобы она дала молоко полностью, без остатка)
Мунньах аайы ыйга төһө үүт ыаммытын, ыамҥа хас ынах ахсыттан биирдии ньуоска үүтү эбии этэттээн ылар буоллар төһөлөөх элбэх үүт кэлиэхтээҕин туһунан кэпсэтии барара. ПНИ ИС
Бастаан да ыытан биэрэргэр, этэттиир да кэмҥэр …… ньирэй үҥүлүйэн, анньыалаан ийэтин синньин киһи илиитинээҕэр ордук хамсатар. ВБТК
Дьиссипилиинэлээх буолуу — ынаҕы этэттээн, үүтү хаалларбакка ыаһын. «Кыым»

туохт.
1.
үҥүлүй диэн курдук. Боросуонактар ийэлэрин эмиэхтэрин баҕаран үҥүөлүү сатыыллар да, ийэлэрэ буолуммакка сирбиэтэнэрэ. В. Протодьяконов
Өрүөстээх сүүстээх тамыйах оонньоон, Үҥүөлүү турар ийэтин моонньун: Оо, хаһан, хаһан илдьэллэрий Кинини ийэтин эмнэрэ? П. Черных-Якутскай
2. Тугу эмэ туох эмэ үрдүнэн көрө сатаан дьүккүйэ-дьүккүйэ өҥөҥнөө, быгыалаа. ☉ Вытягивая шею, высматривать что-л., вглядываться во что-л. Ол-бу диэки үҥүөлээбитэ буоллубут да, адьас туох даҕаны көстүбэт. Тумарча
Өстөөҕү харахпар көрөн, кыҥаан ытаары үҥүөлүүбүн да, көстүбэт. ИИФ ИДЫК
Корзинкаҕа хаайтарбыт кус оҕолоро бары чуубургуу-чуубургуу тахсаары үҥүөлүүллэр да, туох да тахсыбат. М. Пришвин (тылб.)