Якутские буквы:

Якутский → Якутский

үүр-түрүй

туохт.
1. Бокуой биэрбэккэ, түргэн-түргэнник, тиэтэллээхтик үүр. ☉ Гнать, погонять быстро, спешно
Кини [Байанай] быһый атахтаах кыыллары үүрэ-түрүйэ сылдьар буолан, сүрдээх тиэтэллээхтик, омуннаахтык сылдьаллар. Амма Аччыгыйа
Кирилэ ынахтары үүрэн-түрүйэн аҕала эрэ охсубута баар буолааччы. Н. Заболоцкай
[Бырдах] үөр табаны алыыттан булан, үүрэн-түрүйэн куһугураппыт. П. Ламутскай (тылб.)
2. Былааскын көрдөрөн киэбир, киэмсий, тойорҕоо. ☉ Выказывать, демонстрировать свою власть
Наҕараадаламмыт, Наһаа хайҕаммыт Тигиниирэп, ардыгар, Тэрилтэтин дьонугар Үүрэр-түрүйэр үгэстэммит. Р. Баҕатаайыскай
Арай надзиратель Илья Свинобоев тойомсуйар, дьорҕойор, дьону үүрэр-түрүйэр. П. Филиппов

Еще переводы:

помыкать

помыкать (Русский → Якутский)

несов. кем. үүр-түрүй, атаҕастаа.

тиэтэтэлээ

тиэтэтэлээ (Якутский → Якутский)

тиэтэт диэнтэн төхт
көрүҥ. [Этиҥ] Былыттарын тиэтэтэлии, Быһыта биэртэлиир. И. Эртюков
Сиэстэрэ үүрэн-түрүйэн тиэтэтэлээбит оҕолорун атахтарын тыаһын иһиллээн сыппытым. П. Аввакумов

үүрүлүн-түрүлүн

үүрүлүн-түрүлүн (Якутский → Якутский)

үүр-түрүй диэнтэн атын
туһ. Урукку өттүгэр үүрүллэн-түрүллэн сылдьаахтаабыппыт, дьэ, кырдьык, баара. И. Гоголев
Үөһээҥҥи былаастарбыт кэлин уҥахаҥас дук-дах туттубатахтара буоллар, кэмпэдэрээссийэ иһигэр киирсэн, үүрүллүбэккэ-түрүллүбэккэ, атыттардыын тэҥ бырааптанан олоруох этибит. Н. Борисов

атаҕастабыл

атаҕастабыл (Якутский → Якутский)

аат. Улаханнык өһүргэтии; үүрүү-түрүйүү, кырбааһын; баттааһын-үктээһин, көлөһүннээһин. ☉ Нанесение большой обиды, оскорбление; притеснение, нанесение побоев кому-л.
Аан дойдуга баттабыл, атаҕастабыл диэн суох буолуохтаах, Иэҕэйэр икки атахтаах баай-дьадаҥы, нуучча-саха бары тэҥ буолуохтаах. Күндэ
Оттон оҕо эрдэхпинэ сынньыллыыны, атаҕастабылы атаҕастанным ини. Көр, биирдэ хараҕым уута тахсыбытын өйдөөбөппүн эбээт. Амма Аччыгыйа
Эн даҕаны киһиттэн атаҕастанан атаҕастабыл амтанын бил ээ. Эрилик Эристиин

быыкаан

быыкаан (Якутский → Якутский)

даҕ. Олус кыра, лаппа кыра. ☉ Очень, совсем малый
Ол быыкаан кыылбыт эрчимнээхтик тула холоруктуур, сыыдам баҕайытык бырдаҥалаан ылаттыыр. Л. Попов
Арай, саҕахха ыллыы-туойа, Быыкаан күөрэгэй көрү тардар. Үлтү тоҥороору кыһын онно Хотуттан буурҕаны ыытар. Д. Апросимов
Улахан оботтоох Быыкаан бырдах, Кудулу куртах Үөр табаны үүрэн-түрүйэн Түҥ түбэ түгэҕэр түһэрбит. П. Ламутскай (тылб.)

дьолтомур

дьолтомур (Якутский → Якутский)

даҕ.
1. Тыын сирин таарыйбатах, олус улахана суох, халымыр (баас туһунан). ☉ Не задевший жизненно важные органы, незначительный, поверхностный (о ране). Дьолтомур баас
2. эргэр. Дьон барыта үтүөх-батаах үүрэр-түрүйэр, соруйар-хамаандалыыр (кыра-хара, дьадаҥы киһи). ☉ Безвольный (о человеке, к-рым всякий помыкает)
Эн соруйар дьолтомур киһиҥ манна суох. ПЭК СЯЯ

үтүрүй-хабырый

үтүрүй-хабырый (Якутский → Якутский)

туохт. Кими эмэ атаҕастаан-баттаан үүрэ-түрүйэ сырыт. ☉ Грубо притеснять, угнетать, обижать кого-л.
Оччотооҕуга Кипр арыытын олохтоохторун Венеция баһылыктара үтүрүйэллэрэ-хабырыйаллара. Эрчимэн
Сири бас билээччи ыаллыы баайдар бааһынайдары үтүрүйэн-хабырыйан барбыттара. АЕВ ОҮИ
Родовой үтүөлэр көннөрү бедуиннары үтүрүйэр-хабырыйар буолбуттара. АЕВ ОҮИ

билик

билик (Якутский → Якутский)

уу билик буол — дэлби уу буол; илий. ☉ Промокнуть до нитки
Баишев ардахтан уонна тиритэн уу билик буолбут. В. Яковлев
Кинилэр сүүрдүү түмүгүн билэ охсоору аттарын уу билик буолуохтарыгар диэри үүрэн-түрүйэн аҕалбыттар этэ. И. Федосеев; хаан билик буол — бүтүннүү хаан буол, элбэхтик хааныҥ таҕыс, тоҕун. ☉ Быть залитым кровью, истекать кровью
Хаан билик буолбут киһи …… илиитин утары ууналыы сытта. Амма Аччыгыйа
Соһумар сурахтан Өрүүнэ уҥан түспүт. Онтон хаан билик буолбут убайын көрөөт, Өрүүнэ уйулҕата көппүт. И. Федосеев

сулуу

сулуу (Якутский → Якутский)

аат., эргэр. Урут кэргэн ылар киһи кыыс дьонугар сүөһүнэн биэрэр төлөбүрэ. ☉ Калым в виде скота
[Хаардьыт Бэргэн] урукку сулуутунааҕар [ордук элбэҕи] үүрэн-түрүйэн аҕалбыт. ПЭК ОНЛЯ II. Алаас сыһыыны туолуоҕун тухары сылгыны, ынаҕы толору үүрэн аҕалан кулуҥ, сулуутун. Саха фольк. Сулуу сүөһү субуллан кэлбитин, Халыҥ сүөһү халыым үүрүллүбүтүн Хамыйан утааран Хатыҥ хаһааҕа хаайдылар. Саха нар. той
◊ Эр сулуута эргэр. — кыргыһыыга кыайтарбыт өрүт кыайбыкка киһинэн, сүөһүнэн төлөбүрэ. ☉ Плата (после битвы) людьми, скотом побеждённой стороны победителю
Кээрэкээн ойуун …… сөһүргэстээн туран үҥэн-сүктэн тыл этэр: «Кыайдыгыт, тохтооҥ, эр сулуутуна куттаран ылан баран, тохтоон болҕойуҥ!» — диэн көрдөһөр. Саха сэһ. I
Кыайтарбыт оруода кыайбыкка эр сулуута диэни кутан, киһинэн, сүөһүнэн төлөбүр төлүүрэ. БСИ ЛНКИСО-1994
ср. ДТС йулуҕ ‘выкуп’, эвенк. хулуу ‘калым’

сүүрүҥүй

сүүрүҥүй (Якутский → Якутский)

даҕ.
1. Симэһинэ сүүрэ сылдьар гына кыратык буспут (эт, сымыыт). ☉ Недоваренный, с кровью (о мясе); всмятку (о яйце). Сүүрүҥүй эт. Сүүрүҥүй сымыыт
□ Буруолаах итии чэй уонна сүүрүҥүй эт — итинтэн ордук амтаннаах ас, ама, баар үһүө?! И. Данилов
Плов бэрдин бэрт, бэлимиэн минньигэһин минньигэс, ол эрээри сүүрүҥүй сылгы этигэр хантан тиийиэхтэрэй! «ХС»
Таҥас хомуллан бүтэрин диэки күөс буһан бэлэм буолла. Эт арыый сүүрүҥүй соҕустук буспут. П. Ламутскай (тылб.)
2. көсп., кэпс. Киһи сымыйаргыах курдук, саарбах. ☉ Не внушающий доверия, неправдоподобный, маловероятный (обычно о сообщении, разговоре)
Толкуйдаабакка эрэ уот ыстаммытын курдук үүрэр-түрүйэр дьаһал төһөҕө да сүүрүҥүй буоларын Софья Кирилловна бэйэтин өр сыллаах уопутуттан бэркэ билэр. «Кыым»
△ Ситэтэ суох, сиппэтэх-хоппотох. ☉ Неоконченный, незавершённый, сырой (напр., о произведении)
Сорох прозаны ааҕа олорон сүүрүҥүй кыбыталааһыннары киллэрбиттэриттэн киһи сонньуйа олорооччу. С. Никифоров
Уус-уран литератураҕа бэйэ айымньытыгар ирдэбиллээхтик сыһыаннаһыы күүһүрдэ, өлбөөркөй, сүүрүҥүй айымньы аҕыйаата. «ХС»
ср. эвенк. сургуй ‘недоварившийся (о мясе), недопечёный (о лепёшке, хлебе)’